Иш вақти ҳисоби қандай юритилади

09.12.2021

Иш вақтини ҳисобга олишнинг қайси турини танлаш керак

Амалиётда иш вақтини ҳисобга олишнинг икки туридан фойдаланадилар:

  • кундалик;
  • жамлаб ҳисобга олиш.

Кундалик ҳисобда иш вақти – ҳар бир иш куни ва ҳар бир иш ҳафтасининг давомийлиги тегишли тоифадаги ишчилар учун белгиланган нормадан ошмаган ҳолда тақсимланади. Яъни, хар бир ходимнинг ишлаган соатлари кунлик ҳисобланади.

Кунига иш вақтининг нормал муддати олти кунлик иш ҳафтасида ҳар кунги ишнинг муддати етти соатдан, беш кунлик иш ҳафтасида эса саккиз соатдан ортиб кетмаслиги лозим. Иш ҳафтаси, ўз навбатида ҳафтасига қирқ соатдан ортиқ бўлиши мумкин эмас . Аммо олти кунлик иш ҳафтасида (6 х 7 = 42) ортиқча ишламаслик учун сиз иш вақтини тақсимлашнинг турли вариантларини кўриб чиқишингиз мумкин. Масалан:

ҳафтасига беш кун – 7 соатдан, шанба куни – 5 соат (35 + 5 = 40);

ҳафтасига тўрт кун – 7 соатдан, икки кун – 6 соатдан (28 + 12 = 40) ва бошқалар.

Белгиланган муддатдан ортиқ иш вақтини иш вақтидан ташқари иш деб ҳисобланг.

Бошқача қилиб айтадиган бўлсак, ходимнинг бир иш кунида ортиқча ишлаганлиги (кам ишлаганлиги) учун ўша ёки бошқа ҳафтанинг бошқа кунларида кам ишлаши (ортиқча ишлаши) билан компенсация қилиниши мумкин эмас.

Мисол
Ортиқча ишланган иш вақти 
Ходим беш кунлик иш ҳафтасида саккиз соатлик иш кунига эга. Душанба куни ходим ўн соат ишлаган, яъни икки соат ортиқча ишлаган.
Ушбу икки соат иш иш вақтидан ташқари иш ҳисобланади ва унга оширилган иш ҳақи тўланиши ёки дам олиш билан компенсация қилиниши керак.

Шуни ёдда тутингки, баъзи ходимлар қисқартирилган ёки ярим кунлик иш соатларига эга бўлиши мумкин. Шунинг учун уларнинг иш вақтининг кунлик нормаси умумий белгиланганидан камроқ бўлади.

Мисол
Ногирон ходим учун иш вақти нормасининг ҳисоб-китоби
Ногирон ходим ҳафтасига ўттиз олти соатдан ортиқ ишламаслиги керак . Шунинг учун унга кунига олти кунлик иш ҳафтасида олти соатдан, беш кунлик иш ҳафтасида етти соатдан ошмаган иш вақтини белгилаш зарур.

Иш вақтини жамлаб ҳисобга олишда унинг нормасига хар куни амал қилинмайди, ўзоқроқ муддатга (ҳисобга олинадиган давр) – бир ой, чорак, ярим йил лекин бир йилдан ошмаган муддатга амал қилинади. Яъни ишнинг кунлик ёки ҳафталик муддати ўзгариши мумкин ва натижада пайдо бўлган ортиқча ишлаганлик ёки нормада ишламаслик ҳолатлари ҳисоб-китоб даврида мувозанатланади.

Одатда, агар корхонада бажариладиган топшириқлар ҳажми бир хил бўлмаса (қурилиш-монтаж ишлари, қишлоқ хўжалиги ва бошқалар) узоқ ҳисобга олиш даври (чорак, ярим йил, йил) белгиланади..

Шунингдек, мослашувчан ёки сменали иш жадвалида, вахта усулида узлуксиз ишлаб чиқаришларда ва бошқаларда жамлаб ҳисобга олишнинг ҳисобини юритиш мақсадга мувофиқ бўлади.

Ташкилотингизда бир хил кундалик иш соатлари билан барқарор иш жадвали мавжуд бўлса, масалан 8:00 дан 17:00 гача, 9:00 дан 18:00 гача ва ҳакоза, кундалик ҳисобдан фойдаланинг.

Иш вақтини жамлаб ҳисобга олишни қўлланиш тартиби, жамоа шартномасида белгиланади, агар у тузилмаган бўлса, - иш берувчи томонидан ходимларнинг бошқа вакиллик органи билан келишиб белгиланади . Унда буларни кўрсатишингиз керак:

  • иш вақтини жамлаб ҳисобга олиш қўлланиладиган шахслар доирасини;
  • ҳисоб олиш даврининг узунлиги ва бошқаларни.

Иш сменасининг давомийлигини, кундалик ишнинг бошланиш ва тугаш вақтини, сменаларни алмаштириш тартиби ва жамлаб ҳисобга олишнинг бошқа масалалари ички меҳнат қоидаларида, шунингдек иш ва дам олиш вақти тўғрисидаги низомда, смена жадвалларида ва бошқа корхонанинг маҳаллий ҳужжатларида акс эттириш мумкин.

Эътибор беринг
Бунда ҳисобга олинадиган давр бир йилдан, кундалик иш вақтининг (сменанинг) муддати эса ўн икки соатдан ортиб кетмаслиги керак, ишнинг тугаши билан кейинги куни (сменада) иш бошланиши ўртасидаги кундалик дам олиш вақтининг муддати ўн икки соатдан кам бўлмаслиги керак .
Вазият
Иш жадвали “Уч кундан кейин”
lock

Чтобы читать дальше, войдите на сайт, используя свою учетную запись. Вы можете воспользоваться своей учетной записью от любого сайта компании Norma. Если у вас нет учетной записи, зарегистрируйтесь.