Noyabr oyida har bir kadrovikka asqotadi:
Sayr qil, azizim! – Xodimga otgulni qanday toʻgʻri berish mumkin
“Agar dam olish kuni ishga jalb qilingan boʻlsam, otgul olishga huquqim bormi? Men toʻliq ish kuni emas,balki atigi 3 soat ishlab bergan boʻlsam, uning davomiyligi qanday boʻlishi kerak”?
Hatto xodim ishlanmaydigan kunda atigi 1 soat ishlab bergan boʻlsa ham, u toʻliq kun otgulga huquqi bor. Ushbu vaziyatda otgullarni rasmiylashtirishning oʻziga xos jihatlarini mehnat huquqi boʻyicha «Norma» eksperti Lenara XIKMATOVA gapirib berdi:
- Ish beruvchining farmoyishi boʻyicha ayrim xodimlarni dam olish kunlari ishga jalb etishga alohida hollardagina, jamoa shartnomasida belgilangan asoslar boʻyicha va tartibda jalb qilish mumkinligidan boshlaymiz
. Agar jamoa shartnomasi mavjud boʻlmasa, jalb qilish tartib-taomilini ish beruvchi xodimlarning vakillik organi bilan kelishib belgilaydi. Dam olish kunlarida bajarilgan ish uchun kompensatsiya nazarda tutilgan
.
Ikki hissa stavka yoki otgul
MKning 157-moddasiga asosan dam olish kunlaridagi ishlar uchun kamida ikki hissa miqdorida haq toʻlanadi. Toʻlanadigan haqning aniq miqdori jamoa shartnomasida yoki ish beruvchi tomonidan xodimlarning vakillik organi bilan kelishib belgilanadi. Ya’ni lokal tartibda dam olish kunidagi ishlar uchun ikki hissa miqdordan ortiq miqdorda haq toʻlash nazarda tutilishi mumkin. Shu bilan bir vaqtda xodim boshqa dam olish kuni (otgul) soʻrash huquqiga ega. Bu holda dam olish kunidagi ishlar uchun bir hissa miqdorida haq toʻlanadi, boshqa dam olish kuni berilgan taqdirda, xodimga ish kuniga toʻlanadigan haq miqdorida haq toʻlanadi.
Otgul – bu xodimga ishlanmaydigan vaqtdagi ishlar yoki navbatchilik uchun kompensatsiya sifatida taqdim etiladigan dam olish vaqti.
Shu tariqa, xodimda uning dam olish kunidagi mehnatini kompensatsiya qilishning ikkita varianti bor: yoki unga bir hissa stavka toʻlanadi va boshqa dam olish kuni beriladi yoxud otgul taqdim etmasdan, shunchaki ikki hissa miqdorda haq toʻlanadi.
Otgul soatlarda beriladimi yoki toʻliq kunga?
Agar xodim boshqa dam olish kunini tanlagan boʻlsa, dam olish kunidagi ishlar uchun bir hissa stavka toʻlashdan tashqari, dam olish kunidagi ish qancha vaqt – toʻliq kun yoki 1 soat davom etganligidan qat’i nazar, unga toʻliq kunga otgul taqdim etilishi kerak. MKning 157-moddasi 2-qismini soʻzma-soʻz oʻqish shunday xulosaga kelish imkonini beradi. Mazkur moddada ish vaqtidan tashqari ishlar bilan boʻlgan holatdagi kabi “dam olish kunidagi ish uchun dam olish soatlariga teng keladigan miqdorda” toʻgʻrisida emas, balki aynan “dam olsh kuni” xususida aytilmoqda.
Ya’ni dam olishning davomiyligi bilan dam olish kunidagi ishlarning davomiyligi oʻrtasida bogʻliqlik yoʻq. Ishlab berilgan vaqtning har qanday soati uchun xodimga baribir toʻliq dam olish kuni taqdim etiladi.
Otgullarni qachon olsa boʻladi
Mehnat kodeksida otgulni taqdim etish muddatlari boʻyicha cheklovchi normalar yoʻq. Shu bois ish beruvchi bilan kelishgan holda istalgan vaqtda belgilangan boshqa dam olish kunini olish mumkin.
Masalan, xodim dam olish kuni ishlab bergan oʻsha oyda yoki istalgan keyingi oyda otgul olish mumkin. Biroq bitta oʻziga xos jihat mavjud! Xodim otgul uchun arizani dam olish kunida ishlab bergan oʻsha oyda yozishi kerak, sababi ushbu ariza – tegishli haq hisob-kitobi uchun asos hisoblanadi. Usiz buxgalteriya joriy oy uchun dam olish kunidagi ish uchun ikki hissa miqdorda haq hisoblashi darkor boʻladi.
Shuningdek, otgulni yillik ta’til yoki har haftalik dam olish kunlariga qoʻshishga taqiq mavjud emas. Yagona cheklov: boshqa dam olish kunlari berilishi tufayli ishlab chiqarish zarar koʻrmasligi kerak, shu bois otguldan foydalanishning aniq sanasi toʻgʻrisidagi masala ish beruvchi bilan kelishgan holda hal qilinishi lozim.
Otgul qanday rasmiylashtiriladi
Amaldagi mehnat qonunchiligida xodim dam olish kunidagi ish uchun kompensatsiya sifatida otgul olish haqidagi oʻz xohishini ma’muriyat e’tiboriga aynan qanday shaklda (ogʻzaki yoki yozma) yetkazishi kerakligi belgilanmagan. Biroq kelgusida nizoli vaziyatning oldini olish uchun xodimdan yozma ariza olish maqsadga muvofiqdir (namunaga qarang). U har qanday holatda ham xodimning boshqa dam olish kuni olish xohishining tasdigʻi va ifodasi hisoblanadi.
Ariza tashkilot rahbarining yoki ushbu masalani hal qilish vakolatiga ega boshqa shaxsning nomiga erkin shaklda yoziladi. Shuningdek, arizada inson ishdan ozod etilishga talabgor boʻlayotgan asos va uni olish istagida boʻlgan aniq sana koʻrsatiladi.
Agar buni kompaniyaning korporativ siyosati talab etsa, otgul uchun arizani xodimning bevosita boshligʻi bilan kelishish lozim boʻladi.
Ariza asosida otgul taqdim etish toʻgʻrisida buyruq chiqariladi. Unda otgul taqdim etish uchun asos majburiy koʻrsatiladi, mavjud tasdiqlovchi hujjatlarga havola keltiriladi, boshqa dam olish kunining sanasi va davomiyligi belgilanadi. Buyruq rahbar yoki boshqa vakolatli shaxs tomonidan imzolanadi. Buyruq bilan xodimning oʻzi, kadrlar ishini yurituvchi va tabellash uchun javobgar boʻlgan mutaxassis, shuningdek buxgalterni tanishtirish zarur.
![]()