Тавсияномада:

– Меҳнат шартномасини бекор қилиш қандай босқичларни ўз ичига олади

–Ким ташкилот ходимлари билан меҳнат шартномасини бекор қилиш ҳуқуқига эга

– Меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги буйруқда нималар бўлиши керак

– Меҳнат шартномаси бекор қилинадиган куни нималар қилиш керак

– Ходим билан меҳнат шартномасини бекор қилишда у билан қандай ҳисоб-китоб қилиш керак

Меҳнат шартномасини бекор қилиш қандай босқичларни ўз ичига олади

I босқич. Меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисида қарор қабул қилинади ва меҳнат шартномасини бекор қилишнинг у ёки бошқа асоси учун қонунчиликда назарда тутилган тартиб-таомиллар ўтказилади.

Масалан, агар бу меҳнат шартномасининг ходимнинг ташаббусига кўра бекор қилиниши бўлса – у тегишли ариза беради, агар иш берувчининг ташаббусига кўра бўлса – у ходимни келгусида меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисида огоҳлантиради, зарур бўлса, ходимни ишга жойлаштириш чораларини кўради , ходимларнинг вакиллик органининг розилигини олади (агар бу жамоа шартномасида ёки жамоа келишувида назарда тутилган бўлса) ва ҳоказо.

II босқич. Меҳнат шартномасини бекор қилишни расмийлаштириш амалга оширилади, у қуйидагиларни ўз ичига олади:

– меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги буйруқни тузиш;

– меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги буйруқ нусхасини бериш;

– меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисида ёзув киритилган меҳнат дафтарчасини (агар у бор бўлса) ёки электрон меҳнат дафтарчасидан кўчирма бериш;

– меҳнат шартномасини бекор қилишни my.mehnat.uz да рўйхатдан ўтказиш;

– ходим билан иш ҳақи ва бошқа лозим бўлган тўловлар бўйича ҳисоб-китобни амалга ошириш.

Ким ходимлар билан меҳнат шартномасини бекор қилиш ҳуқуқига эга

Меҳнат шартномасини бекор қилиш ишга қабул қилиш ҳуқуқига эга бўлган шахслар томонидан амалга оширилади .

МК 127-моддасининг 3 қисмига биноан, ташкилот раҳбари ташкилот мулкдори томонидан ёки таъсис ҳужжатлари билан ўзига берилган ваколатлар доирасида ходимлар билан меҳнат шартномаларини тузади. Шундай қилиб, умумий қоидага кўра ишга қабул қилиш ҳуқуқига ташкилот раҳбари эга. Бунда у ўзининг ишга қабул қилиш ва меҳнат шартномасини бекор қилишга доир ваколатларини ҳужжатлар асосида бошқа ходимларга – ўзининг ўринбосарига, алоҳида бўлинмалар раҳбарларига ва бошқаларга бериши мумкин. Албатта, агар бу ташкилотнинг таъсис ҳужжатларининг қоидаларига зид бўлмаса.  

Бундан ташқари, ташкилотнинг Уставига мувофиқ алоҳида тоифадаги ходимларни ишга қабул қилиш ҳуқуқи сайланган бошқарув органига тақдим этилганлик имконияти ҳам истисно эмас.

Масалан, амалиётда шундай ҳоллар учрайдики, акциядорлик жамиятларида (АЖ) бўлим бошлиқлари ва бошқа алоҳида бўлмаган таркибий бўлинмалар бошлиқларини ишга қабул қилиш жамият бошқарувининг ваколатига киради. Демак, кўрсатилган ходимлар билан меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисида буйруқ чиқаришга АЖ бошқарувининг қарори асос бўлиб ҳисобланади. Агар бундай қарор бўлмаса, буйруқ бошқарув раиси томонидан имзоланиши мумкин эмас. Ходим, ўз навбатида, нафақат буйруқ нусхасини, балки жамият бошқарувининг у билан меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги тегишли қарорини ҳам талаб қилишга ҳақли.

Ташкилот раҳбарининг ўзини бевосита ташкилот мулкдори ёки таъсис ҳужжатларига мувофиқ ваколатланган орган (кенгаш, бошқарув ва бошқалар) ишга қабул қилади . Масалан, акциядорлик жамиятида  жамиятнинг ижроия органларини тузиш ҳамда уларнинг ваколатларини муддатидан илгари тугатиш, агар жамият уставида ушбу масалаларни ҳал этиш жамият кузатув кенгашининг ваколат доирасига киритилмаган бўлса, акциядорлар умумий йиғилишининг қарорига кўра амалга оширилади. Шартнома жамият номидан жамият кузатув кенгашининг раиси ёки кузатув кенгаши ваколат берган шахс томонидан имзоланади .  

Шундай қилиб, меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги буйруқни тузишдан олдин, уни мавжуд ваколатларига кўра айнан ким имзолашини аниқлаб олинг.

Меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги буйруқда нималар бўлиши керак

Меҳнат шартномасини бекор қилиш иш берувчининг буйруғи билан расмийлаштирилади. Унда Меҳнат кодекси ёки бошқа қонун томонидан назарда тутилган меҳнат шартномасини бекор қилишнинг асослари кўрсатилиши керак. Бу қандай асослар бўлиши мумкинлигини бу ерда ўқишингиз мумкин («Меҳнат шартномасини қандай асосларга кўра бекор қилиш мумкин» материалига ҳавола).

Умуман иш берувчининг ходим билан меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги буйруғида қуйидагилар бўлиши керак:

1) иш берувчи ташкилот ёки жисмоний шахснинг номи.

Агар ташкилот нафақат тўлиқ, балки қисқартирилган номга ҳам эга бўлса, буйруқда тўлиқ номини, ундан кейин қавс ичида қисқартирилган номини кўрсатиш керак. Агар иш берувчи якка тартибдаги тадбиркор бўлса, буйруқда иш берувчининг фамилияси, исми, отасининг исми, шунингдек унинг якка тартибдаги тадбиркор ҳисобланиши кўрсатилади.;

2) буйруқ чиқарилган жой (масалан, «Тошкент ш.»), унинг рақами ва чиқарилган санаси.

Умумий қоидага кўра буйруқ меҳнат шартномасини бекор қилиш санасидан кечиктирмай чиқарилиши керак.

Агар буйруқ олдиндан чиқарилган бўлса – бу қонун бузилиши эмас. Аммо, агар натижада, меҳнат шартномаси бекор қилингунга қадар бунинг учун асос бўлган жиҳатлар бекор бўлган тақдирда, иш берувчи илгари чиқарилган буйруқни бекор қилиши шарт.

Меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги буйруқ ходим билан меҳнат шартномасини бекор қилиш санасидан кечиктирмай чиқарилиши кераклиги тўғрисидаги умумий қоидадан истиснолар мавжуд.

Мисол

Қачон буйруқни чиқариш санаси меҳнат шартномасини бекор қилиш санасидан кейин бўлиши мумкин 

1 мисол. Прогулга йўл қўйган ходим меҳнат мажбуриятларини бир марта қўпол равишда бузганлик учун меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисида буйруқ чиқарилаётган куни ҳам ишда бўлмади. Бундай ҳолатда у билан меҳнат шартномаси ишга чиқмай қўйган биринчи кунидан олдинги охирги иш кунидан бекор қилинади .

2 мисол. Ходим вафот этган тақдирда , меҳнат шартномасини бекор қилиш санаси ФҲДЁ органи томонидан берилган ўлим тўғрисидаги гувоҳномада кўрсатилган сана ҳисобланади, суд томонидан ходим бедарак йўқолган деб эътироф этилганда ёки вафот этган деб эълон қилинганда – суд қарорининг қонуний кучга кириш санаси ёки суд қарорида кўрсатилган сана ҳисобланади. Меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги буйруқ иш берувчига ходимнинг ўлими тўғрисидаги гувоҳнома ёки ходимни вафот этган ёки бедарак йўқолган деб эътироф этиш тўғрисидаги суд қарорининг нусхаси тақдим этилган сана билан чиқарилиши керак.

3) буйруқнинг номи: «Меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисида»;

4) меҳнат шартномаси бекор қилинаётган ходим тўғрисидаги маълумотлар: фамилияси, исми, отасининг исми, таркибий бўлинма (бор бўлса), лавозими, разряди, синфи, малакаси;

5) меҳнат шартномаси тўғрисидаги маълумотлар: рақами ва тузилган санаси;

6) иш берувчининг буйруғи: «Меҳнат шартномаси бекор қилинсин...».

7) меҳнат шартномасини бекор қилинишининг асоси. Бунда қуйидаги талабларга риоя этилиши керак:

• меҳнат шартномасини бекор қилинишининг асосини буйруқда МК ёки меҳнат тўғрисидаги бошқа ҳуқуқий ҳужжатлар моддаларининг (бандларининг) ифодаларига мувофиқ кўрсатиш лозим;
• буйруқда МК ёки меҳнат шартномасини бекор қилинишининг тегишли асосини назарда тутувчи бошқа қонун моддасига (бандига) ҳавола бўлиши керак.               

Агар МК ёки бошқа қонуннинг моддаси қисмлар ёки бандларга эга бўлмаса – ҳавола умуман модданинг ўзига берилади. Масалан, меҳнат шартномаси унинг тарафларининг келишувига кўра бекор қилинганда МК 157-моддаси асос қилиб кўрсатилади.

Агар меҳнат шартномасини бекор қилинишининг асоси МК ёки бошқа қонун моддасининг аниқ бандида кўрсатилган бўлса – буйруқда ҳавола нафақат модда ва унинг қисмига (агар мақоланинг қисмлари бўлса), балки ушбу модданинг меҳнат шартномасининг бекор қилиниши учун тегишли асосни назарда тутувчи бандига ҳам кўрсатилади. Масалан, ходимлар сони ёки штатининг ўзгариши муносабати билан меҳнат шартномаси иш берувчининг ташаббусига кўра бекор қилинганда МК 161-моддаси 2 қисмининг 2 бандига асосланиш лозим.

Агар МК ёки бошқа қонуннинг моддаси бандларга эга бўлмаса, меҳнат шартномасини бекор қилиш асосига ушбу модданинг қисмларидан бири бағишланган бўлса – буйруқда ходим билан меҳнат шартномасининг мазкур модданинг тегишли қисмига кўра бекор қилинганлигини кўрсатиш лозим. Масалан, меҳнат шартномаси ходим янги меҳнат шартларида ишни давом эттиришни рад этганлиги муносабати билан бекор қилинганда буйруқда МК 137-моддасининг 4 қисми асос қилиб кўрсатилиши лозим.

8) ходим билан меҳнат шартномасини бекор қилиш санаси;

9) бухгалтерияга ходим билан ҳисоб-китобни амалга ошириш топшириғи;

10) меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисида буйруқ чиқариш учун асос. Буйруқда ходим билан меҳнат шартномасини бекор қилишнинг қонунийлигини тасдиқловчи ҳужжатлар асос қилиб кўрсатилади. Бу:

• биринчидан, ходим билан меҳнат шартномасининг бекор қилинишига сабаб бўлувчи ҳоллар мавжудлигини тасдиқловчи ҳужжатлар. Масалан, меҳнат шартномасини ходимнинг ташаббусига кўра бекор қилиш тўғрисидаги буйруқнинг асосида ходимнинг унинг меҳнат шартномасини бекор қилиш истагини акс эттирувчи аризаси кўрсатилади, меҳнат шартномасини унинг тарафларининг келишувига кўра бекор қилиш тўғрисидаги буйруқ асосида – меҳнат шартномасига қўшимча келишув кўрсатилади.  Ходим билан меҳнат шартномасини МК 161-моддаси 2 қисмининг 2 бандига кўра – ходимлар сони ёки штатини ўзгариши муносабати билан бекор қилиш тўғрисидаги буйруқнинг асоси сифатида иш берувчининг янги штат жадвалини тасдиқлаш ёки ходимлар сонини ўзгартириш тўғрисидаги буйруғи кўрсатилади. Меҳнат шартномасини МК 168-моддаси 1 қисмининг 8 бандига кўра – ходимнинг вафоти муносабати билан бекор қилиш тўғрисидаги буйруқда ФҲДЁ органи томонидан берилган ўлим тўғрисидаги гувоҳнома ва ҳоказо асос бўлиб ҳисобланади;
• иккинчидан, иш берувчи томонидан меҳнат шартномасини бекор қилишнинг белгиланган тартибига риоя этилганлигидан далолат берувчи ҳужжатлар, масалан:
• касаба уюшмаси қўмитаси ёки бошқа ходимларнинг вакиллик органларининг меҳнат шартномасини иш берувчининг ташаббусига кўра бекор қилишга розилиги тўғрисидаги йиғилишининг баённомасидан кўчирма, агар жамоа келишуви ёки жамоа шартномасида бундай розиликни олиш кераклиги назарда тутилган бўлса;
• интизомий қилмиш содир этган ходимнинг ёзма тушунтириши ёки ходимнинг ёзма тушунтириш беришни рад этганлиги тўғрисидаги далолатнома – меҳнат мажбуриятларини мунтазам равишда ёки бир марта қўпол равишда бузганлик ва ҳоказо учун меҳнат шартномасини бекор қилишда.

Ушбу ҳужжатларнинг номи, санаси ва рақамини (бор бўлса) аниқ кўрсатиш лозим.

11) ходим билан меҳнат шартномасини бекор қилиш ҳуқуқига эга шахснинг имзоси – унинг лавозими кўрсатилган ва имзоси расшифровка қилинган ҳолда (фамилияси, исми ва отаси исмининг бош ҳарфлари);

12) ходимнинг имзоси билан тасдиқланган “Меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги буйруқ нусхасини олдим” графаси, имзо расшифровка қилинган ва санаси кўрсатилган ҳолда.

Меҳнат шартномаси бекор қилинадиган куни нималар қилиш керак

Ходимнинг меҳнат стажига киритиладиган охирги иш куни меҳнат шартномасини бекор қилиш куни ҳисобланади.

Агар охирги иш куни дам олиш кунига ёки ишланмайдиган байрам кунига ёхуд бошқа ишланмайдиган кунга тўғри келадиган бўлса, ундан кейинги биринчи иш куни охирги иш куни ҳисобланади.

Кўпчилик ходимлар учун шанба ва якшанба (5 кунлик иш ҳафтасида) ёки фақат якшанба (6 кунлик иш хафтасида) дам олиш кунлари ҳисобланади. Бироқ баъзи ташкилотларда улар фаолиятининг ёки ишлаб чиқариш ва меҳнатни ташкил қилишнинг ўзига хослиги туфайли дам олиш кунлари ҳафтанинг турли кунларида берилиши мумкин. Масалан, узлуксиз ишлаб чиқариш ёки узлуксиз аҳолига хизмат кўрсатиш жараёни кетаётганда вахта усулида ишлаш қўлланилади. Демак, бундай ходимларга нисбатан ҳам шундай қоидага амал қилиниши керак, яъни, агар охирги иш куни улар учун белгиланган дам олиш кунига тўғри келса, у ҳолда дам олиш кунидан кейинги биринчи иш куни меҳнат шартномасини бекор қилиш куни бўлиб ҳисобланади.

Иш берувчи меҳнат шартномаси бекор қилинган куни:

- ходимга меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги буйруқнинг кўчирма нусхасини бериши;

- ходимга унинг меҳнат дафтарчасини ёхуд электрон меҳнат дафтарчасидан кўчирмани бериши;

- ходим билан ҳисоб-китоб қилиши шарт.

Ходимга меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги буйруқнинг кўчирма нусхасини бериш.

Ходимга меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги буйруқнинг кўчирма нусхасини бериш – МК 171-моддасида назарда тутилган мажбурий шарт.  Шаклланган амалиётга кўра ходимнинг буйруқнинг кўчирма нусхасини олиши унинг буйруқнинг иш берувчида қоладиган асл нусхасининг графасидаги имзоси билан, олинган сана кўрсатилган ҳолда, тасдиқланади. Агар ходим имзо қўйишни рад этса ёки меҳнат шартномаси бекор қилинган куни унга буйруқнинг нусхасини беришнинг иложи бўлмаса, бу ҳақида далолатнома тузиш лозим.

Иш берувчи шунингдек ходимнинг ёзма аризасига кўра унга иш билан боғлиқ ҳужжатларнинг кўчирма нусхаларини ҳам бериши шарт. Бунда улар раҳбарнинг ёки у томонидан ваколатланган шахснинг имзоси ва ташкилотнинг муҳри (бор бўлса) билан тасдиқланган бўлиши керак.

Иш билан боғлиқ ҳужжатлар ва уларнинг кўчирма нусхалари ходимга текин тақдим этилади.

Ходимга унинг меҳнат дафтарчасини ёхуд электрон меҳнат дафтарчасидан кўчирмани бериш.

Қоғоз шаклидаги меҳнат дафтарчасига (бор бўлса) меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги ёзувни киритинг.

• 1 графада ёзувнинг тартиб рақамини қўйинг;
• 2 графада меҳнат шартномаси бекор қилинган санани кўрсатинг;
• 3 графага қуйидаги ёзувни киритинг: «Меҳнат шартномаси бекор қилинди»;
• 4 графада буйруқнинг санаси ва рақамини кўрсатинг.

Меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги ёзувни ташкилот раҳбарининг ёки бунга ваколатли шахснинг имзоси ва ташкилот ёки кадрлар бўлимининг муҳри (бор бўлса) билан тасдиқланг.  

Меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги ёзувни ташкилот раҳбарининг ёки бунга ваколатли шахснинг имзоси ва ташкилот ёки кадрлар бўлимининг муҳри (бор бўлса) билан тасдиқланг.  

Меҳнат дафтарчасидаги меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги ёзув билан ходимни таништиринг. Ходим бу ҳақида Т-2 шаклининг шахсий варағида меҳнат шартномасини бекор қилиш санаси кўрсатиладиган графа ёнида имзо қўйиши керак .

Меҳнат дафтарчасини ходимнинг қўлига беринг. Меҳнат дафтарчасини олишда ходим Меҳнат дафтарчалари ҳисобини юритиш китобининг 14 графасида имзо қўйиши керак .

Меҳнат шартномасини бекор қилишни my.mehnat.uz сайти орқали Ягона миллий меҳнат тизимида рўйхатдан ўтказинг ва ходимга электрон меҳнат дафтарчасидан кўчирма беринг. Буни қандай қилиш ҳақида батафсил йўриқнома билан сиз my.mehnat.uz сайтида “Тизим бўйича ёрдам” – “Меҳнат шартномасини бекор қилишни рўйхатдан ўтказиш” бўлимида қуйидаги ҳавола бўйича танишишингиз мумкин. 

Вазият

Меҳнат дафтарчасини олиш учун ходим эмас, бошқа шахс келди 

Ходим меҳнат шартномаси бекор қилингандан кейин ўзининг меҳнат дафтарчасини ўзи олиб кетолмайди, шу сабабли уни олиб кетиш учун қариндошини юборди.

- Иш берувчи меҳнат дафтарчасини ходимга эмас, балки бошқа шахсга беришга ҳақлими?

- Умумий қоидага кўра меҳнат шартномаси бекор қилинганда барча ҳужжатлар ходимнинг шахсан ўзига берилади: меҳнат дафтарчаси, электрон меҳнат дафтарчасидан кўчирма, меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги буйруқ нусхаси, ходимнинг илтимосига кўра шунингдек иш билан боғлиқ бошқа хужжатлар. Бироқ шундай вазиятлар бўладики, у ёки бу шароитлар туфайли ҳужжатлар ходимга эмас, балки бошқа шахсга берилади. Масалан, ходимнинг касаллиги, бошқа жойга кўчиши ва ҳоказолар муносабати билан. Амалдаги меҳнат қонунчилигида ушбу ҳужжатларни ишончнома асосида бериш тўғридан-тўғри назарда тутилмаган, аммо бунга тақиқ ҳам йўқ. Асосийси – ишончнома нотариал тасдиқланган бўлиши керак . Бундай ҳолатда кадрлар бўлимининг ходими ишончли шахсга (у паспорти ёки ID-картасини тақдим этганида) ходимнинг меҳнат дафтарчасини бериши керак. Ишончли шахс бу ҳақида Меҳнат дафтарчалари ҳисобини юритиш китобида 14 графада қўл қўяди.

Тўғри расмийлаштирилган ишончномада қуйидагилар бўлиши керак:

• тузилган санаси, жойи ва амал қилиш муддати. Тузилган санаси кўрсатилмаган ишончнома ҳеч қандай кучга эга эмас. Меҳнат дафтарчасини амал қилиш муддати ўтган ишончнома бўйича бериш мумкин эмас;
• меҳнат дафтарчасининг эгаси ҳақидаги маълумотлар (исми ва отаси исмининг бош ҳарфлари, туғилган санаси ва яшаш жойи хатосиз кўрсатилиши керак);
• ишончли шахс ҳақида унинг паспорти ёки ID-картасига мувофиқ маълумотлар; 
• ишончли шахснинг ваколатлари. Унинг нималарга ҳақи борлигини кўрсатиш муҳим, масалан: ҳужжатда барча керакли ёзувлар борлигини текшириш, меҳнат дафтарчасини (электрон меҳнат дафтарчасидан кўчирма), меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги буйруқнинг нусхасини, ишончномани берган ходимга тўланиши лозим бўлган пулли тўловлар ва ҳоказоларни олиш;
• собиқ ходим номидан ҳаракат қиладиган шахс имзосининг намунаси;
• ишончномани берувчининг имзоси.

Ходим вафот этган тақдирда меҳнат дафтарчаси унинг яқин қариндошларининг қўлига, қўл қўйдириб, берилади ёки уларнинг талабларига кўра почта орқали юборилади .

Шундай бўладики, меҳнат шартномаси бекор қилинган куни ходимга меҳнат дафтарчасини ё электрон меҳнат дафтарчасидан кўчирма ҳамда буйруқнинг нусхасини  ходим йўқ бўлганлиги ёки у уларни олишни рад этганлиги муносабати билан бериш имконияти бўлмайди. Бундай ҳолатда иш берувчи кейинги иш кунидан кечиктирмай ходимга меҳнат дафтарчасини олиш учун келиши ёхуд меҳнат дафтарчаси почта орқали юборилишига розилик бериши зарурлиги ҳақида почта орқали билдиришномали буюртма хат юбориши шарт. Бундай розиликни олмаган ҳолда меҳнат дафтарчасини почта орқали юбориш мумкин эмас.

Иш берувчи меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги буйруқнинг кўчирма нусхасини эса почта жўнатмасини топшириш ҳақидаги билдиришнома билан юборишга ҳақли. Бунинг учун ходимнинг розилигини олиш керак эмас. Шунингдек МКда электрон меҳнат дафтарчасидан кўчирмани почта орқали юборишга тақиқ йўқ. Демак, иш берувчи уни меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги буйруқнинг кўчирма нусхаси билан бирга почта жўнатмасини топшириш ҳақидаги билдиришнома билан юбориши мумкин.  

Иш берувчи ҳужжатларни ҳақиқатда жўнатганлигини тасдиқлай олиши учун, уларнинг номлари ва реквизитларини кўрсатган ҳолда рўйхат қилиб жўнатиш мақсадга мувофиқ.

Вазият

Ходим яшаш жойини ўзгартирди, аммо бу ҳақида иш берувчига хабар бермади. 

Ходим яшаш жойини ўзгартирганлиги ҳақида ўз вақтида хабар бермаганлиги муносабати билан меҳнат дафтарчасини олиш учун келиши ҳақидаги билдиришнома ходим эндиликда яшамаётган манзилга юборилган.

- Иш берувчини қандай оқибатлар кутмоқда? У меҳнат дафтарчасини беришни кечиктирганлик учун жавоб берадими?

Ходимнинг меҳнат шартномасида мажбурий тартибда кўрсатиладиган реквизитлари жумласига унинг яшаш ёки турган жойининг манзили киради. Реквизитлар ўзгарган тақдирда, меҳнат шартномасининг тарафи улар ўзгартирилган пайтдан эътиборан 3 иш куни ичида бу ҳақда бошқа тарафга ёзма шаклда хабар қилиши керак .

Шунинг учун билдиришномали хат ходим иш берувчига маълум қилган яшаш ёки ҳақиқатда турган жойининг манзили бўйича юборилади. Ходим яшаш ёки турган жойини ўзгартириб, бу ҳақида иш берувчига хабар бермаган, билдиришнома эса аввалги манзил бўйича юборилган вазият ҳам бўлиши мумкин. Бундай ҳолатда иш берувчи томонидан билдиришномани юборилиши ҳақидаги талаб бажарилган ҳисобланади ва ходим меҳнат дафтарчасини бериш кечиктирилиши сабабли келиб чиққан мажбурий прогул учун ҳақ тўлашни талаб қилишга ҳақли эмас.

 Амалиётда шундай ҳоллар бўладики, иш берувчи томонидан меҳнат дафтарчасини ўз вақтида беришга оид чоралар кўрилишига қарамай, ходим уни олиш учун келмайди ва почта орқали жўнатишга ҳам розилик бермайди. Олиш учун ҳеч ким келмаган бундай меҳнат дафтарчалари икки йил мобайнида ташкилотнинг кадрлар бўлимида ишдаги ходимларнинг меҳнат дафтарчаларидан алоҳида сақланади. Икки йил мобайнида талаб қилиб олинмаган меҳнат дафтарчалари ушбу муддат ўтгандан кейин ташкилотнинг архивида 50 йил давомида сақланади. 50 йил ўтганидан кейин меҳнат дафтарчалари белгиланган тартибда йўқ қилиниши мумкин.

Агар ходим ўз вақтида талаб қилиб олинмаган меҳнат дафтарчасини олиш учун келса, иш берувчи уни ходим мурожаат қилган кундан эътиборан уч кундан кечиктирмай бериши керак. Уч кунлик муддат ходим меҳнат дафтарчасини олиш учун мурожаат қилган кундан кейинги кундан бошланади . Масалан, агар ходим ўз вақтида талаб қилиб олинмаган меҳнат дафтарчасини бериш тўғрисида ариза билан иш берувчига 10 санада мурожаат қилган  бўлса, меҳнат дафтарчаси ходимга 13 санадан кечиктирмай берилиши керак.

Агар муддатнинг охирги куни ишланмайдиган кунга тўғри келадиган бўлса, ундан кейинги биринчи иш куни муддатнинг тугаш куни ҳисобланади. Масалан, ходим меҳнат дафтарчасини олиш учун пайшанба куни мурожаат қилди. Ходимга меҳнат дафтарчаси берилиши лозим бўлган уч кунлик муддат жума кунидан бошланади. Айтайлик, ташкилот 5 кунлик иш ҳафтаси тартибида ишлайди, шанба ва якшанба – дам олиш кунлари. Меҳнат дафтарчаси ходимга душанбадан кечиктирмай  берилиши керак.

Меҳнат дафтарчасини  бериш иш берувчининг айби билан кечиктирилганда,  бутун мажбурий прогул даври учун ходимга ўртача ойлик иш ҳақи тўланади. Бундай ҳолда, ишдан бўшаш куни, меҳнат дафтарчаси берилган кун ҳисобланади. Меҳнат шартномасини бекор қилишнинг янги санаси тўғрисида буйруқ чиқарилади ва ходимнинг меҳнат дафтарчасига ёзиб қўйилади, 29.01.1998 йилдаги 402-сон Йўриқноманинг 3.1 банди. Меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисида илгари киритилган ёзув бекор қилинади.

Ходим билан меҳнат шартномасини бекор қилишда у билан қандай ҳисоб-китоб қилиш керак

Ходим билан меҳнат шартномасини бекор қилишда иш берувчи у билан ҳисоб-китоб қилиши керак, унга қуйидаги тўловлар киради:

 1) охиригача олинмаган иш ҳақи.

“Иш ҳақи” тушунчасига қуйидагилар киради :

ходимнинг малакасига, бажарадиган ишининг мураккаблигига, миқдорига, сифати ва шароитларига қараб тўланадиган меҳнат учун мукофот суммаси;

компенсация хусусиятига эга тўловлар: компенсация хусусиятига эга қўшимча тўловлар ва устамалар, шу жумладан - нормал иш шароитларидан четга чиқадиган шароитларда ишлаганлик (“иш вақтидан ташқари иш”, дам олиш ва байрам кунлари, тунги вақтда ишлаш), ноқулай табиий-иқлим шароитларида ишлаганлик учун шундай қўшимча тўловлар ва устамалар ҳамда компенсация хусусиятига эга бошқа тўловлар;

рағбатлантирувчи тўловлар (рағбатлантирувчи хусусиятга эга қўшимча тўловлар ҳамда устамалар, мукофотлар ва тақдирловчи тўловлар);

2) ходим томонидан фойдаланилмаган барча асосий ва қўшимча таътиллар учун компенсациялар.

Гап ходимнинг жорий иш йилида унга берилиши лозим бўлган меҳнат таътилидан фойдаланмаган ҳолда ишдан бўшаётган вазият ҳақида.

Жорий йилда фойдаланилмаган ҳар йилги меҳнат таътили учун ходимга тегишли бўлган компенсация у томонидан ушбу иш йилида ишлаб берилган вақтга мутаносиб равишда ҳисоблаб чиқарилади. Бунинг учун МК 224-моддасида белгиланган қоида қўлланилади: ҳар йилги меҳнат таътилининг давомийлигини ишлаб берилган вақтга мутаносиб равишда ҳисоблаб чиқаришда унинг давомийлиги ҳар йилги асосий ва қўшимча меҳнат таътилининг тўлиқ миқдорини 12 га бўлиш ҳамда тўлиқ ишланган ойлар сонига кўпайтириш йўли билан аниқланади. Бунда 15 календарь кунга тенг ва ундан кўп бўлган ортиқча кунлар бир ой деб яхлитланади, 15 календарь кундан ками эса ҳисобга олинмайди. Ишлаб берилган вақтга мутаносиб равишда меҳнат таътили кунлари умумий давомийлигини ҳисоблашда олинган 0,5 га тенг ва ундан кўп ўнликлар бир кун деб яхлитланади, 0,5 дан ками эса ҳисобдан чиқариб ташланади.

Амалиётда шундай ҳоллар учрайдики, МК нормаларини бузган ҳолда, ходимга меҳнат таътили у берилиши лозим бўлган иш йилининг охиригача ўз вақтида берилмайди. Аммо бу – таътиллар “куяди” дегани эмас. Агар меҳнат шартномаси бекор қилинадиган кунга келиб, ходимда олдинги иш йиллари учун фойдаланилмаган таътил кунлари қолган бўлса, иш берувчи ходимга улар учун тегишли пулли компенсация тўлаши шарт.

Вазият

Ходим тўлиқ йил меҳнат қилмай ишдан бўшаса, тўланган таътил пулларини ушлаб қолиш мумкинми 

Ходим билан меҳнат шартномаси унинг ташаббусига кўра 2024 йил 17 июлда бекор қилинади. Ходим йил бошида жорий иш йили учун 2024 йил 01 январдан 2024 йил 31 декабргача таътилнинг 21 календарь кунидан аллақачон фойдаланган.

Иш берувчи ишлаб берилмаган таътил кунлари учун ходимнинг иш ҳақидан пул маблағларини ушлаб қолишга ҳақлими? Агар бунга йўл қўйилса, ушлаб қолишни қанча таътил кунлари учун амалга ошириш керак? Агар ходимда якуний ҳисоб-китобда ушлаб қолиш учун етарли пул бўлмаса, нима қилиш керак?

Ҳа, иш берувчи ишлаб берилмаган таътил кунлари учун иш ҳақидан ушлаб қолиш ҳуқуқига эга. Бунинг учун ходимнинг розилиги талаб қилинмайди .

Аввалига сиз ходимнинг таътил пули тўланган, аммо ишлаб берилмаган даврини аниқлашингиз керак – 2023 йил 18 июлдан 31 декабргача:

• июль ойининг 14 календарь куни Меҳнат кодексининг 224-моддасига мувофиқ ҳисоб-китобда ҳисобга олинмайди (15 кундан кам ортиқча сифатида);
• август – декабрь – тўлиқ 5 ой.

Ишлаб берилмаган таътил кунлари сонини ҳисоблаш учун ҳар йилги меҳнат таътилининг тўлиқ миқдорини (21 календарь кун) 12 га бўлинг ва ишдан бўшатилган санадан иш йилининг якуни бўлган санагача (5 ой) тўлиқ ишлаб берилмаган ойлар сонига кўпайтиринг:

21: 12 х 5= 8,75 календарь кун. Уни 9 га яхлитлаймиз.

Шундай қилиб, ишдан бўшаётган ходимдан 9 календарь кун учун тўланган ҳақ ушлаб қолишни амалга ошириш керак.

Аммо!

Меҳнат шартномасини ходимнинг ташаббусига кўра бекор қилиш тўғрисидаги ариза у ўз ишини давом эттириши мумкин эмаслиги (таълим ташкилотига қабул қилинганлиги, пенсияга чиққанлиги, сайлаб қўйиладиган лавозимга сайланганлиги ва бошқа ҳолларда) билан боғлиқ бўлган ҳолларда ушлаб қолиш амалга оширилмайди .

Иш йилининг охиригача меҳнат таътилидан фойдаланган ходимдан ишдан бўшаш тўғрисида ариза олинганда унга иш берувчига ортиқча тўланган таътил пулини «қайтариш» зарурлигини дарҳол тушунтиришингизни тавсия қиламиз. Шунингдек, меҳнат шартномаси бекор қилинаётган вақтда унга тўланиши керак бўлган иш ҳақи суммаси ва ортиқча олинган таътил пулидан ушлаб қолиш миқдорини дарҳол ҳисоб-китоб қилинг.

Агар ходимнинг иш ҳақи миқдори ушлаб қолиш учун етарли бўлмаса, нима қилиш керак:

• ходим билан муҳокама қилиш ва унинг розилиги билан қарзни қоплаш учун ишдан бўшатиш кунини шундай кунлар миқдорига кўчириш мумкин;
• ишдан бўшатилгандан кейин қарзни тўлиқ ёки қисман тўлаш кафолати тўғрисида ходим билан келишув тузиш мумкин;
• ходим ушлаб қолиш суммасини нақд пулда корхона кассасига киритиши мумкин, уни бухгалтерия ходими банкка корхонанинг жорий ҳисобварағига топширади.

3) бошқа тўловлар, агар улар меҳнат қонунчилиги, меҳнат тўғрисидаги бошқа ҳуқуқий ҳужжатлар ёки меҳнат шартномасида назарда тутилган бўлса.

Масалан:

• меҳнат шартномаси алоҳида асосларга кўра бекор қилинганда тўланадиган ишдан бўшатиш нафақаси, МК 173-моддаси;
• неустойка. Муддатли меҳнат шартномаси муддатидан олдин бекор қилинган тақдирда ушбу шартномада тарафларнинг неустойка тўлаш ҳақидаги ўзаро мажбурияти назарда тутилиши мумкин. Агар меҳнат муносабатлари ходимнинг айбли ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) билан боғлиқ бўлмаган асослар бўйича иш берувчининг ташаббусига кўра тугатилган бўлса, иш берувчи ходимга неустойка тўлайди, МК 159-моддаси;
• МК 165-моддасига мувофиқ, меҳнат шартномаси иш берувчининг ташаббусига кўра бекор қилинганда, огоҳлантириш муддати ўрнига тўланадиган пулли компенсация;
• бошқа тўловлар, шу жумладан – жамоа шартномаси, локал ҳужжатлар, меҳнат шартномасида назар тутилган тўловлар.

 Ходим билан ҳисоб-китоб қандай муддатларда амалга оширилиши керак 

Иш берувчи томонидан ходимга тўланиши лозим бўлган барча суммалар меҳнат шартномаси бекор қилинган куни тўланади.

 Агар ходим меҳнат шартномаси бекор қилинган куни ишламаган бўлса, тегишли суммалар ҳисоб-китоб қилиш тўғрисида ходим томонидан талаб қўйилганидан кейин 3 календарь кундан кечиктирмай тўланиши керак. Агар иш берувчи иш ҳақини нақд пулларда тўлайдиган бўлса, ушбу 3 кун унга хизмат кўрсатувчи банкдан банк муассасаларининг ишлаш хусусиятларини инобатга олган ҳолда пулларни олиш имкониятини беради.

Ходимга тегишли бўлган суммаларнинг миқдорлари тўғрисида низо чиққан тақдирда, иш берувчи унга шак-шубҳасиз тегадиган суммани меҳнат шартномаси бекор қилинган куни тўлаши шарт .

Эътибор беринг

Ходимга тўланиши, шу жумладан меҳнат шартномаси бекор қилинганда тўланиши лозим тўловларни кечиктирганлик учун иш берувчи моддий жавобгардир . Агар иш берувчи бундай тўловларни тўлаш муддатини бузган тақдирда, уларни тўлов муддатидан кейинги кундан эътиборан то ҳақиқатда ҳисоб-китоб қилинган кунни ўз ичига олган муддатгача ҳар бир кечиктирилган кун учун Марказий банкнинг ўша вақтда амалда бўлган қайта молиялаштириш ставкасидан 10 фоиз миқдорида фоизлар (пулли компенсация) билан бирга тўлаши шарт. Бундай компенсацияни ҳисоблаш мисоли билан бу ерда танишишингиз мумкин (ҳавола https://buxgalter.uz/question/25218#).

Вазият

Ходимга давр якунларига кўра мукофот тўланиши керак, аммо у билан меҳнат шартномаси бекор қилинган 

Ўзи билан меҳнат шартномаси бекор қилинган ходимга локал ҳужжатлар ёки меҳнат шартномасига мувофиқ, ишдан бўшатилганидан кейинги даврда ой, чорак ёки йил якунлари бўйича мукофотлар ҳисобланган тақдирда, улар ходим томонидан тегишли талаб қўйилганидан кейин 3 кундан кечиктирмай тўланиши керак .