Noyabr oyida har bir kadrovikka asqotadi:
Mehnat daftarchasi yoʻq – staj ham boʻlmaydimi?
Pensiyaga hujjatlarni yigʻayotgan shaxsga oxirgi ishdan boʻshagan joyida rahbar bilan boʻlgan mojarodan keyin mehnat daftarchasini berishmayapti. Xodim mehnat daftarchamni yoʻqotib qoʻyishgan degan shubhaga boryapti. Shu tufayli pensiyani rasmiylashtirishda toʻsiq paydo boʻlgan. Boʻlgʻusi pensioner mehnat daftarchasi yoʻqligi sababli pensiyasiz qolishi mumkinmi? Buxgalter.uz quyidagi vaziyatga oydinlik kiritdi: ish beruvchi mehnat daftarchasini berishni rad etishga haqlimi?
Ish beruvchi mehnat shartnomasi bekor qilingan kunda ishdan boʻshatish toʻgʻrisidagi buyruq nusxasi bilan birga mehnat daftarchasini ham xodimga berishi lozim
. Mehnat daftarchasini berishni biror-bir sabablarga koʻra ortga surish mumkin emas.
Bundan tashqari, mehnat daftarchasining oʻz vaqtida berilmaganligi ish beruvchiga qimmatga tushishi mumkin. Ish beruvchining aybi bilan mehnat daftarchasi berilmay ushlab turilgan hollarda xodimga majburiy progul vaqti uchun oʻrtacha ish haqi toʻlanadi. Masalan, moddiy javobgar xodim tomonidan moddiy qimmatliklar oʻz vaqtida topshirilmagan holatlarda mehnat daftarchasining ushlab turilishini olaylik. Mazkur holatda ishdan boʻshatish kuni mehnat daftarchasi berilgan kun hisoblanadi. Ishdan boʻshatishning yangi sanasi haqida buyruq chiqariladi va mehnat daftarchasiga boshqa yozuv kiritiladi, dastlabki yozuv bekor qilinadi
.
Ish beruvchi ishdan boʻshatilgan xodimga uning mehnat daftarchasini bermayotgan boʻlsa, xodim javobgar unga mehnat daftarchasini berishini va mehnat daftarchasi noqonuniy ushlab turilgan majburiy progul vaqti uchun ish haqi undirilishini talab qilgan holda sudga murojaat qilishi mumkin.
Mehnat daftarchasi yoʻqolganda stajni qanday tasdiqlash kerak
Haqiqatan ham, mehnat daftarchasi – bu ish stajini tasdiqlovchi asosiy hujjat
. Biroq mehnat daftarchasi mavjud boʻlmagan holatlarda yoki unga zarur yozuvlar kiritilmaganda yoxud ular notoʻgʻri va noaniq boʻlganda, ish stajini tasdiqlash uchun quyidagi hujjatlar qabul qilinadi
:
- ma’lumotnomalar, shu jumladan arxiv ma’lumotnomalari;
- buyruqlardan koʻchirmalar;
- shaxsiy hisobraqamlar va ish haqi toʻlash boʻyicha qaydnomalar;
- mehnat shartnomalari (kontraktlar);
- mehnat faoliyati davrlari toʻgʻrisidagi ma’lumotlarni oʻz ichiga olgan boshqa hujjatlar.
Ma’lumotnomada quyidagilar koʻrsatiladi:
- ishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ma’lumotlar;
- ishdan ishga oʻtkazishlar (lavozimlar) haqidagi ma’lumotlar;
- asos keltirilgan holda mehnat daftarchasini bekor qilish toʻgʻrisidagi ma’lumotlar.
Ma’lumotnoma tashkilot yoki arxiv rahbari, shuningdek uni tayyorlagan xodim tomonidan imzolanadi hamda uni bergan tashkilot yoki arxiv muhri bilan tasdiqlanadi
.
2005 yildan amalga oshirilgan mehnat faoliyati boʻyicha stajni tasdiqlash uchun arxiv ma’lumotlari zarur boʻlmaydi. Mehnat stajini tasdiqlash va pensiya hisoblash uchun ish haqi miqdorini aniqlashda quyidagi ma’lumotlardan foydalaniladi:
- 2005–2016 yillardagi davrlar uchun – ShJBPHga majburiy badallar toʻgʻrisidagi ma’lumotlar;
- 2016–2018 yillardagi davrlar uchun – byudjetdan tashqari PJga hisoblangan fuqarolarning sugʻurta badallarini yakka tartibda hisobga olishning elektron markazlashtirilgan reyestridan ma’lumotlar;
- 2019 yil uchun – Fuqarolarning hisoblangan ish haqini personallashtirilgan hisobga olishning elektron markazlashtirilgan reyestridan ma’lumotlar.
Ushbu davrlar uchun arxiv ma’lumotlari faqat tizimlarda zarur ma’lumotlar mavjud boʻlmagan taqdirda yoki ariza beruvchining murojaatiga koʻra talab etilishi mumkin. Taqdim etilgan hujjatlarni tekshirish zarurati tugʻilganda, shuningdek qoʻshimcha arxiv ma’lumotlari talab etilganda, pensiya keyinchalik qayta hisoblash bilan eng kam miqdorda rasmiylashtiriladi
.
Shu tariqa, pensiyani rasmiylashtirishda 2005 yilgacha amalga oshirilgan mehnat faoliyati boʻyicha stajni qogʻoz shaklidagi hujjatlar bilan, 2005 yildan keyingi stajni esa elektron ma’lumotlar bilan tasdiqlash mumkin.
2020 yil 1 yanvardan keyin mehnat staji «Yagona milliy mehnat tizimi» (YaMMT) idoralararo apparat-dasturiy kompleksida mavjud ma’lumotlarga asosan tasdiqlanadi. Unda mehnat shartnomasini roʻyxatdan oʻtkazish, uni oʻzgartirish va bekor qilish asosida elektron mehnat daftarchasi shakllantiriladi
.
Mehnat daftarchasi va arxiv ma’lumotlarisiz faqat sud orqali
Mehnat daftarchasi yoʻqotilgan, mehnat faoliyati amalga oshirilgan korxona esa tugatilgan holatlar ham uchrab turadi. Tugatilgan korxonada huquqiy voris boʻlsa, staj va ish haqi toʻgʻrisidagi ma’lumotlar huquqiy voris tomonidan beriladi. Bunday voris boʻlmasa, zarur hujjatlarni arxivlardan izlab topish lozim
. Arxivda hujjatlar topilmagan taqdirda, faqat sudga murojaat qilinadi
.
Sud tomonidan davlat pensiyasiga boʻlgan huquqni amalga oshirish bilan bogʻliq quyidagi ishlar koʻrib chiqiladi:
- mehnat staji toʻgʻrisidagi hujjatlar mavjud boʻlmaganda mehnat faoliyati davrlarini tasdiqlash toʻgʻrisidagi ishlar;
- mehnat stajini tasdiqlovchi hujjatlarning tegishliligi toʻgʻrisidagi ishlar;
- ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazish toʻgʻrisidagi va boshqa hujjatlar mavjud boʻlmaganda, zararli va xavfli sharoitlarda mehnat qilganlikni isbotlash toʻgʻrisidagi ishlar
.
Mehnat staji toʻgʻrisidagi hujjatlar mavjud boʻlmaganda, fuqaro yashash joyidagi fuqarolik ishlari boʻyicha sudga mehnat faoliyati davrlarini tasdiqlash toʻgʻrisidagi ariza bilan murojaat qilishi lozim. Bunda u 1 BHM miqdorida davlat boji
va BHMning 7%i miqdorida pochta xarajatlarini toʻlaydi.
Lenara XIKMATOVA, «Norma» kompaniyasining mehnat huquqlari boʻyicha eksperti.