Ish kuni davomida tanaffuslar qanday belgilanadi

2021 yil 10 dekabr

Ish vaqtidagi tanaffus – bu ish vaqti davomida beriladigan, xodim mehnat majburiyatlarini bajarishdan ozod etiladigan, ish vaqti davomiyligiga kiritiladigan yoki kiritilmaydigan vaqt hisoblanadi.

Amaliyotda ish vaqtidagi tanaffuslar 2 turda boʻladi:

dam olish va ovqatlanish uchun tanaffuslar, ular ish vaqtiga kiritilmaydi;
ayrim toifadagi xodimlarga beriladigan qoʻshimcha tanaffuslar, qoidaga koʻra, ular ish vaqtiga kiritiladi.

Dam olish va ovqatlanish uchun tanaffuslar

Xodimga ish kuni davomida dam olish va ovqatlanish uchun tanaffus berilishi kerak, bu tanaffus ish vaqtiga kiritilmaydi .

Tanaffuslarning davomiyligi qonunda aniq belgilanmagan. Shuningdek Mehnat kodeksida bunday tanaffuslar ish boshlangandan keyin qaysi vaqtda berilishi belgilanmagan hamda ularning maksimal davomiyligi chegaralanmagan. Shu boisdan har bir tashkilotda tanaffus berish vaqti va uning aniq muddati ichki mehnat tartibi qoidalarida, smena grafiklarida yoki xodim bilan ish beruvchi oʻrtasidagi kelishuvga binoan belgilab qoʻyiladi .

Amaliyotda ish vaqtining normal davomiyligida koʻpincha tanaffuslar ish boshlanganidan soʻng 4 soatdan keyin belgilanadi va 1 soatni tashkil etadi.

Shuningdek siz tashkilotda mavjud shart-sharoitlardan kelib chiqqan holda bir soatdan oshmaydigan vaqtga tanaffus belgilashingiz mumkin. Masalan, agar korxonada xodimlarni bepul tushlik bilan ta’minlaydigan oshxona boʻlsa, tanaffusni kamroq vaqtga belgilash mumkin.

Misol

Dam olish va ovqatlanish uchun tanaffusni hisobga olgan holda ish vaqti davomiyligi

Xodim uchun 8 soatlik ish kuni belgilangan – soat 9.00 dan 18.00 gacha. Dam olish va ovqatlanish uchun soat 13.00 dan 14.00 gacha vaqt ajratilgan.

Ish vaqti davomiyligi 8 soatni tashkil qiladi: tushlik uchun tanaffusga qadar 4 soat (9.00 dan 13.00 gacha) hamda undan keyin 4 soat (14.00 dan 18.00 gacha).

Soat 13.00 dan 14.00 gacha boʻlgan vaqt ish vaqtiga kiritilmaydi.

Uzoq davom etadigan smenalarda ish vaqtining jamlangan hisobi yuritiladigan xodimlar uchun dam olish va ovqatlanish uchun 2 ta tanaffus belgilash mumkin. Tanaffuslarning har biri 1 soatdan oshmasligi, masalan, 30–45 daqiqa davom etishi lozim.

Misol

Smena uzoq davom etganda dam olish va ovqatlanish uchun tanaffuslar

Xodimga 12 soatlik ish smenasi belgilangan. Ish 8.00 da boshlanadi.

Bunda birinchi tanaffus, masalan, soat 12.15 dan 13.00 gacha, ikkinchisi – 17.15 dan 18.00 gacha berilishi mumkin.

Tanaffusning umumiy davomiyligi 1,5 soatga (45 + 45) teng. U ish vaqtiga kiritilmaydi.

Shu tariqa, 12 soatlik smena soat 8.00 dan 21.30 gacha davom etadi.

Ayrim holatlarda dam olish va ovqatlanish uchun tanaffuslarni umuman belgilamaslik mumkin: ish vaqti davomiyligi qisqartirilganda, toʻliq boʻlmagan ish kunida va boshqalar. Masalan, agar ish rejimi soat 8.00 dan 12.00 gacha etib belgilangan boʻlsa, bunday tanaffuslarni belgilash mantiqsizdir.

Eslatib oʻtamiz

Dam olish va ovqatlanish uchun tanaffus ish vaqtiga kiritilmaganligi sababli xodim undan oʻz xohishiga koʻra foydalanishi mumkin. Masalan, tanaffus vaqtida korxonadan tashqariga chiqishi mumkin, ishlab chiqarish sharoitiga koʻra bunday tanaffus berish mumkin boʻlmagan holatlar bundan mustasno.

Tashkilot faoliyatining oʻziga xos xususiyatlariga koʻra ayrim toifadagi xodimlarga dam olish va ovqatlanish uchun tanaffus berish mumkin boʻlmagan ishlarda xodimga ish vaqtida ovqatlanib olish imkoniyati ta’minlanishi shart. Bunday ishlarning roʻyxati, ovqatlanish tartibi va joyi ichki mehnat tartibi qoidalarida belgilab qoʻyiladi. Mazkur holatda dam olish va ovqatlanish uchun tanaffus ish vaqtiga kiritiladi va haq toʻlanadi.

Misol

Ish joyida ovqatlanish uchun tanaffuslar

Korxonaning oʻtish punkti xodimlari ish joyidan keta olmaydi. Shu boisdan ularga oʻtish punkti binosida ovqatlanishga ruxsat beriladi. Ichki mehnat tartibi qoidalarida navbati bilan bevosita ish joyida ovqatlanish va dam olish tartibi belgilanishi lozim.

Masalan, har bir xodim uchun 20 daqiqadan belgilash mumkin:

birinchisi uchun – 12.00 dan 12.20 gacha;

ikkinchisi uchun – 12.20 dan 12.40 gacha va h.k.

Bu davrlar ish vaqtiga kiritiladi.

Qoʻshimcha tanaffuslar

Qonun hujjatlarida dam olish va ovqatlanish uchun tanaffuslardan tashqari, bajariladigan ishlar va boshqa majburiyatlarning oʻziga xos jihatlari va tusini hisobga olgan holda qoʻshimcha tanaffuslar berilishi nazarda tutilgan.

Masalan, shaharlararo-viloyatlararo qatnovlarni, xalqaro turistik-ekskursion tashishlarni amalga oshiradigan avtobuslar jadvalida haydovchilar uchun avtobusni 1,5 soat boshqarganidan keyin kamida 15 daqiqa yoki 4,5 soat boshqarganidan soʻng 45 daqiqa tanaffus belgilanishi shart.

Shuningdek noqulay mehnat sharoitlarida, ogʻir va noqulay iqlim sharoitlarida ish bilan band boʻlgan ayrim toifadagi xodimlar uchun qoʻshimcha tanaffuslar sanitariya qoidalari va normalariga binoan belgilanadi.

Masalan, kompyuter texnikasi bilan ishlanganda ish boshlangandan keyin 2 soat oʻtgach 15 daqiqalik, tushlikdan soʻng har bir ish soati oraligʻida tanaffuslar belgilanishi lozim 29.03.2007 yildagi 0224-07-son SanQNning 7.6-b.

Ushbu qoʻshimcha tanaffuslar ish vaqtiga kiritilishi lozim.

Korxonadagi qoʻshimcha ta’tillar lokal hujjatlar yoki mehnat shartnomalari bilan belgilab qoʻyilishi mumkin.

Mehnat kodeksi bilan 2 yoshga toʻlmagan bolasi bor ayollarga bolani ovqatlantirish uchun qoʻshimcha tanaffuslar berilishi nazarda tutilgan.

Bolani ovqatlantirish uchun beriladigan tanaffuslar

2 yoshga toʻlmagan bolasi bor ayollarga, dam olish va ovqatlanish uchun beriladigan tanaffusdan tashqari, bolani ovqatlantirish uchun qoʻshimcha tanaffuslar ham beriladi . Bunday tanaffuslar bolasi bor ayolning xohishidan qat’i nazar, majburiy tartibda beriladi.

Bu tanaffuslarning aniq muddati va ularni berish tartibi jamoa shartnomasida, agar u tuzilmagan boʻlsa, - xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishib belgilab qoʻyiladi .

Bolani ovqatlantirish uchun qoʻshimcha tanaffuslar kamida har 3 soatda bir marta har biri 30 minutdan kam boʻlmagan muddat bilan beriladi. 2 yoshga toʻlmagan ikki va undan ortiq bolasi boʻlgan taqdirda, tanaffusning muddati kamida 1 soat qilib belgilanadi . Ana shu 3 soatga nafaqat ish vaqti, balki ovqatlanish vaqti hamda bolani ovqatlantirish uchun beriladigan tanaffuslar ham kiritiladi.
Ya’ni oʻtgan har 3 soat inobatga olinadi.

Misol

8 soatli ish kunida bolani ovqatlanish uchun tanaffuslar berilishi

Xodima uchun 8 soatlik ish kuni belgilangan – soat 8.00 dan 17.00 gacha.

Ovqatlantirish uchun dastlabki 30 daqiqalik tanaffus soat 11.00 da, ikkinchisi – 14.00 da berilishi lozim. 3 soatdan keyin 17.00 da ish kuni tugaydi, shu sababli keyingi tanaffus belgilanmaydi.

Misol

5 soatlik ish kunida bolani ovqatlantirish uchun tanaffus berilishi

Xodima uchun 5 soatlik ish kuni belgilangan – soat 8.00 dan 13.00 gacha, ovqatlanish uchun tanaffus belgilanmagan.

30 daqiqalik bolani ovqatlantirish uchun beriladigan tanaffus 11.00 ga belgilanishi kerak. Bunda ish kunining tugashiga atigi 2 soat qolganligi, bolani ovqatlantirish uchun ikkinchi tanaffus berilmasligi hisobga olinishi lozim.

Shu tariqa, mazkur holatda xodima faqat bitta tanaffusdan foydalanishi mumkin.

Bolasi bor ayolning xohishiga koʻra, bolani ovqatlantirish uchun beriladigan tanaffuslar:

dam olish va ovqatlanish uchun belgilangan tanaffusga qoʻshib berilishi;

yoki

umumlashtirilib, ish kunining (ish smenasining) boshiga yoki oxiriga koʻchirilib, ish kuni (ish smenasi) shunga yarasha qisqartirilishi mumkin .

Misol

Bolani ovqatlantirish uchun beriladigan tanaffuslarni taqsimlash

Xodima uchun 8 soatlik ish kuni belgilangan – 8.00 dan 17.00 gacha.

Tanaffuslarni taqsimlashning I varianti

Soat 11.00 da boshlanadigan bolani ovqatlanish uchun dastlabki tanaffusni soat 12.00 da boshlanadigan ovqatlanish uchun tanaffusga qoʻshib yuborish mumkin. Ovqatlanish uchun tanaffus soat 13.30 gacha davom etadi , ya’ni 12.00 dan 13.00 gacha + 30 daqiqa bolani ovqatlantirish uchun beriladigan tanaffus.

Bolani ovqatlantirish uchun ikkinchi tanaffus 3 soatdan keyin, ya’ni soat 16.30 da boshlanadi va 17.00 gacha (ish kuni tugaydigan vaqtgacha) davom etadi. Binobarin, xodimaning ish kuni 12.00.dan 13.30 gacha belgilangan ovqatlanish hamda bolani ovqatlantirish uchun beriladigan umumiy tanaffusni hisobga olgan holda 8.00 dan 16.30 gacha davom etadi.

Tanaffuslarni taqsimlashning II varianti

Bolani ovqatlantirish uchun berladigan 30 daqiqalik ikkita tanaffus qoʻshiladi va ish kunining oxiriga koʻchiriladi. Tegishincha, xodimaning ish kuni soat 8.00 dan 16.00 gacha davom etadi.

Bolani ovqatlantirish uchun beriladigan tanaffuslarni ish vaqtiga kiriting va oʻrtacha oylik ish haqi hisobi boʻyicha haq toʻlang .

Tushuntirishlar material e’lon qilingan paytda amalda boʻlgan normalarni hisobga olgan holda tayyorlangan va ekspertlar fikrini aks ettiradi. Yakuniy qarorni foydalanuvchi aniq vaziyatlarni hisobga olgan holda mustaqil ravishda qabul qiladi