Xodimning ishdan boʻshatish toʻgʻrisidagi arizasi asosida buyruqni toʻgʻri yozishning ahamiyati

«Mehnat kodeksining 170-moddasida oxirgi ish kuni mehnat shartnomasi bekor qilingan kun ekanligi aytilgan. Xodim 31 may kuni ertaroq kelib, uni 31 may kuni ishdan boʻshatish haqida ariza yozdi, tegishincha, u shu kuni ishlamagan. Kadrlar boʻlimi xodimi esa Mehnat kodeksining 170-moddasi va uning arizasini dalil qilib koʻrsatib, «31 maydan ishdan boʻshatish» haqida buyruq tuzdi va 31 may ish kuni ekanligini, ishdan boʻshatish 1 iyundan amalga oshirilishini aytdi. Agar xodim ishdan boʻshatish toʻgʻrisidagi arizada «31 maydan ishdan boʻshatishingizni soʻrayman» deb  yozgan boʻlsa, 31 may uning ish kuni boʻladimi yoki ishdan boʻshatish kuni hisoblanadimi?»

Savolga ekspert va «Norma» kadrlar xizmati rahbari Valeriya LYaNDRES javob berdi:

– Mehnat kodeksining 170-moddasi 2-qismiga muvofiq, oxirgi ish kuni mehnat shartnomasi bekor qilingan kun hisoblanadi. Shu munosabat bilan arizalar, buyruqlar va shartnomalarda «dan» koʻmakchisini ishlatmaslikni tavsiya qilamiz. Shu tariqa, kadrlar hujjatlari amaldagi qonunchilikka mos keladi, «dan»  koʻmakchisi (mantiq boʻyicha) shartnoma aynan koʻrsatilgan sanadan boshlab haqiqiy emas deb taxmin qiladi, hisob-kitoblar amalga oshirilishi kerak boʻlgan  sana arafasidagi oxirgi ish kuni esa MK talablariga zid.

Sizning vaziyatingizda, agar xodim va ish beruvchi oʻrtasida ariza topshirilgan kun arafasida yoki ariza topshirilgan kunda mehnat shartnomasini bekor qilish toʻgʻrisida kelishuvga erishilgan boʻlsa yoki ishdan boʻshatish mehnat munosabatlarini davom ettira olmaslik bilan bogʻliq boʻlsa, xodimga arizani qayta yozishni soʻrab murojaat qiling. Arizada xodim Mehnat kodeksining 170-moddasi 2-qismi talablariga muvofiq, ya’ni «dan» koʻmakchisisiz mehnat shartnomasini bekor qilishning aniq sanasini koʻrsatishi kerak. Kelgusida ishdan boʻshatish toʻgʻrisidagi arizani qabul qilayotganda xodimlarga arizani qanday qilib toʻgʻri yozishni tushuntiring.

Umumiy qoidaga koʻra, xodim mehnat shartnomasini bekor qilish toʻgʻrisida oldindan ariza berishi zarur . Ushbu qoidadan ikkita istisno holat mavjud:

• mehnat shartnomasi bekor qilinadigan kun toʻgʻrisida xodim va ish beruvchi oʻrtasida kelishuvga erishilganda ;
• mehnat shartnomasini xodimning tashabbusiga koʻra bekor qilish toʻgʻrisidagi ariza u oʻz ishini davom ettirishi mumkin emasligi (ta’lim tashkilotiga qabul qilinganligi, pensiyaga chiqqanligi, saylab qoʻyiladigan lavozimga saylanganligi va boshqa hollarda) bilan bogʻliq boʻlgan hollarda ish beruvchi mehnat shartnomasini xodim iltimos qilayotgan muddatda bekor qilishi kerak .

Yangi Mehnat kodeksiga koʻra mehnat shartnomalarini xodimlarning tashabbusiga koʻra bekor qilish toʻgʻrisidagi ogohlantirish muddatlari egallab turgan lavozim va boshqa mezonlardan kelib chiqqan holda oʻzgaradi :

• tashkilot rahbari oʻz tashabbusiga koʻra nomuayyan muddatga tuzilgan mehnat shartnomasini, shuningdek muddati tugashidan oldin muddatli mehnat shartnomasini bekor qilishga haqli boʻlib, bu haqda ish beruvchini ikki oy oldin yozma shaklda ogohlantirishi kerak ;
• Rahbarning oʻrinbosarlari, tashkilot bosh buxgalteri, alohida boʻlinmalar rahbarlari oʻz tashabbusiga koʻra nomuayyan muddatga tuzilgan mehnat shartnomasini, shuningdek muddati tugashidan oldin muddatli mehnat shartnomasini bekor qilishga haqli boʻlib, bu haqda ish beruvchini bir oy oldin yozma shaklda ogohlantirishi kerak ;
• mavsumiy xodim ish beruvchini uch kalendar kun oldin yozma shaklda ogohlantirib, mehnat shartnomasini oʻz tashabbusiga koʻra bekor qilishga haqli ;
• vaqtinchalik xodim ish beruvchini uch kalendar kun oldin yozma shaklda ogohlantirib, mehnat shartnomasini oʻz tashabbusiga koʻra bekor qilishga haqli ;
• ish beruvchi boʻlgan mikrofirma xodimi ish beruvchi boʻlgan mikrofirmani yetti kalendar kun oldin yozma shaklda ogohlantirgan holda, mehnat shartnomasini oʻz tashabbusiga koʻra bekor qilishga haqli ;
• xodim yakka tartibdagi tadbirkor bilan tuzilgan mehnat shartnomasini ushbu tadbirkorni yetti kalendar kun oldin yozma shaklda ogohlantirgan holda oʻz tashabbusiga koʻra bekor qilishga haqli ;
• uy ishchisi mehnat shartnomasini ish beruvchi boʻlgan jismoniy shaxsni yetti kalendar kun oldin yozma shaklda ogohlantirgan holda, oʻz tashabbusiga koʻra bekor qilishga haqlidir .

Yuqorida koʻrsatilmagan boshqa toifadagi xodimlar ish beruvchini ishdan boʻshash toʻgʻrisida 14 kalendar kun oldin ogohlantiradilar. Ogohlantirish muddati ariza topshirilgan kundan keyingi kundan boshlab hisoblanadi .

Agar sizning xodimingiz 14 kalendar kunlik ogohlantirish muddati toʻgʻrisidagi umumiy qoidaga boʻysunsa va ishdan boʻshatish toʻgʻrisidagi ariza 2023 yil 31 may sanasi bilan yozilgan boʻlsa, u holda u bilan mehnat shartnomasi  2023 yil 14 iyunda bekor qilinishi kerak. Ogohlantirish muddati dam olish kunlarini ham, bayram kunlarini ham oʻz ichiga oladi . Aynan 14 iyun – xodimning oxirgi ish kuni. 31 maydan 14 iyungacha boʻlgan davrda esa xodim oʻz mehnat majburiyatlarini bajarishi shart.

Oʻz xohishiga koʻra  mehnat shartnomasini bekor qilish toʻgʻrisida ariza bergan xodim mehnat munosabatlari tugatilgunga qadar oʻz mehnat majburiyatlarini bajarishi, mehnat intizomi va korxona ichki tartib-qoidalarining barcha talablariga rioya qilishi shart. Ogohlantirish muddati davrida ishga chiqmaslik progul (mehnat intizomini buzish) sifatida malakalanishi mumkin. Xodimga mehnat shartnomasini ish beruvchining tashabbusiga koʻra bekor qilishgacha boʻlgan intizomiy jazo belgilanishi mumkin .