Тавсияномада:

- Ташкилий тузилмалар қандай бўлади

- Функционал тузилмаси

- Дивизионал тузилмаси

- Матрица тузилмаси

Ташкилий тузилма компанияда роллар, ваколатлар ва масъулиятни тақсимлашга ёрдам беради. У бошқарувни соддалаштиради, ходимлар ва бўлинмалар ўртасидаги ўзаро алоқани яхшилайди, мулоқотни тезлаштиради. Структурасиз жараёнлар тартибсиз бўлиши мумкин, бу ишни секинлаштиради ва маҳсулдорликни пасайтиради.

Қонунчилик иш берувчига ташкилий тузилмани ишлаб чиқиш мажбуриятини юкламайди. Бироқ қулайлик учун иш берувчи ходимлар ўртасида бўйсунувчанлик ва мажбуриятларни аниқ тақсимлаш мақсадида ташкилий тузилмани ишлаб чиқиши мумкин.

Ташкилий тузилмадан сиз визуал тасаввурга эга бўласиз:

• компания тузилмаси;
• компания ходимлари;
• иерархия (бўйсуниш тизими);
• бўлинмалар (ходимлар)нинг ўзаро ҳамкорлиги тўғрисида.

Ташкилий тузилмалар қандай бўлади

Таянч ташкилий тузилмалар – учта. Тузилмаларнинг қолган вариантлари шу уч турнинг бирикмасидан иборат.

1. Функционал тузилмаси

Барча функциялар бўлинмалар бўйича тақсимланган, умумий масалалар бўйича қарорлар эса коллегиал тарзда қабул қилинади.

Бундай тузилманинг афзалликлари – аниқ иерархия, бўлинмалар раҳбарларининг компетентлиги, функцияларнинг такрорланишини истисно қилишдир. Бироқ бўлинмалар ўртасидаги ўзаро таъсир кўпинча раҳбарият орқали амалга оширилади, бу қарор қабул қилишни секинлаштиради, ишдаги муаммоларни тезда бартараф этишга тўсқинлик қилади.

Ҳар бир функционал раҳбар ўз вазифасини бажаришга эътибор қаратади ва компаниянинг умумий муаммоларини ҳал қилишда иштирок этмайди. Вертикал мувофиқлаштириш горизонтал мувофиқлаштиришга ёрдам бермайди, шунинг учун функционал тузилмада компанияда қўшма иш учрашувларини ўтказиш учун мақсадли ишлаш керак.

 2. Дивизионал тузилмаси

Дивизионал тузилмада функционал бўлимлар раҳбарлари эмас, балки бўлинмалар (дивизионлар) раҳбарлари асосий фигураларга айланади. Бўлинмаларда мустақил ишлайдиган бўлимлар ташкил этилади, маъмурият эса стратегия, ишланмалар ва инвестицияларни назорат қилади.

Бундай тузилманинг афзалликларига жавобгарликнинг аниқ чегараланиши, бозор ва истеъмолчилар билан тўғридан-тўғри алоқа, мустақил қарор қабул қилиш туфайли ўзгаришларга тезкор муносабатни киритиш мумкин.

Камчиликлари – функцияларни такрорлаш ва бутун компанияга эмас, балки дивизион мақсадларига эътибор қаратиш. Бундай компанияларда кўпинча бўлинмаларда турли субмаданиятлар, ресурслар туфайли низолар, улар ўртасидаги рақобат ва ходимларнинг тарқоқлиги юзага келади, бу эса ушбу муаммоларни ҳал қилишни талаб қилади.

3. Матрица тузилмаси 

Матрица тузилмаси турли йўналиш ва лойиҳаларга эга компанияларда қўлланилади. Ушбу тузилмада вақтинчалик жамоаларни ташкил этувчи функционал бўлинмалар раҳбарлари ва лойиҳа менежерлари мавжуд.

Тузилма икки томонлама бўйсунишга асосланади: бир томондан, ходим ўз бўлими раҳбарига бўйсунади, иккинчи томондан – ишни ўз вақтида бажариш учун жавобгар бўлган лойиҳа раҳбарига бўйсунади.

Лойиҳа раҳбарининг икки гуруҳ бўйсунувчилари бор: унинг жамоасининг доимий ходимлари ва бошқа бўлимларнинг вақтинчалик ходимлари, улар ўзларининг оддий раҳбарларига бўйсунишда давом этадилар.

Матрица тузилмаси барча раҳбарларни лойиҳаларга жалб қилади, жараёнларни яхшилашга ёрдам беради, ходимлар эса янги вазифаларни оладилар ва қўшимча мукофотга умид қилишлари мумкин.

Бироқ бундай тузилмада вазифаларни бажаришда устуворликларни белгилаш қийин, лойиҳа раҳбарлари ва функционал бўлинмалар менежерлари ўртасида зиддиятлар юзага келиши мумкин. Матрица тузилмаси самарали ишлаши учун, ривожланган мулоқот ва жамоавий ўзаро таъсир кўникмалари зарур.