Тавсияномада:

– тарафларнинг келишувига кўра ишдан бўшатишнинг хусусиятлари;

– тарафларнинг келишувига кўра ишдан бўшатишнинг иш берувчи учун манфаатли томонлари;

– тарафларнинг келишувига кўра ишдан бўшатишнинг самаралилиги вазиятлари;

– ходим учун тарафларнинг келишувига кўра ишдан бўшатишнинг мақсадга мувофиқлиги ҳақидаги далиллар.

Тарафларнинг келишувига кўра ишдан бўшатишнинг қандай хусусиятлари бор 

Тарафларнинг келишуви – ходим билан меҳнат муносабатларини бекор қилиш учун алоҳида асосдир. Меҳнат шартномасини ушбу асосга кўра бекор қилиш учун, ходим ва иш берувчи меҳнат муносабатларини бекор қилишнинг барча муҳим жиҳатлари ҳақида келишиб оладилар. Бу қуйидагилар бўлиши мумкин:

• меҳнат шартномасини бекор қилиш санаси;
• тугалланиши лозим бўлган ишлар рўйхати;
• янги ходимни ўргатиш;
• ишларни бошқа ходимга топшириш тартиби;
• компенсация тўловлари ва ҳоказо.

Иш берувчи ходимнинг меҳнат муносабатларини тарафларнинг келишувига кўра бекор қилиш истагига рози бўлмаслиги мумкин. Бундай ҳолда ходим ўз хоҳишига кўра ишдан бўшаши мумкин. Бунинг учун у иш берувчини камида икки ҳафта олдин огоҳлантиради.

Бироқ, агар ходим тарафларнинг келишувига кўра ишдан бўшашга рози бўлмаса, уни ишдан бўшатиш учун иш берувчига асослар керак. Ишдан бўшатиш учун ҳар қандай асос тўғри келмайди,  асосларидан бири бўлиши керак.

Янада батафсил қуйидаги мақолаларда ўқинг:

– Меҳнат шартномаси қандай асосларга кўра ва қандай бекор қилинади;

– Меҳнат шартномаси ходимнинг ташаббусига кўра қандай бекор қилинади;

– Меҳнат шартномаси тарафларнинг хоҳиш-иродасига боғлиқ бўлмаган ҳолатларга кўра қандай бекор қилинади;

– Агар қабул қилиш ҳуқуқи бузилган бўлса, меҳнат шартномаси қандай бекор қилинади;

– Муддатли меҳнат шартномаси қандай бекор қилинади;

– Меҳнат шартномаси ўлим муносабати билан қандай бекор қилинади;

– Чақирилувчи билан меҳнат шартномаси қандай бекор қилинади;

– Агар лавозимга аввалги ходим тикланган бўлса, меҳнат шартномаси қандай бекор қилинади;

– Агар суд ҳукми кучга кирган бўлса, меҳнат шартномаси қандай бекор қилинади.

Нима учун иш берувчига ходим билан меҳнат шартномасини тарафларнинг келишувига кўра бекор қилиш манфаатли

Амалиётда, меҳнат шартномасини тарафларнинг келишувига кўра бекор қилиш ташаббуси ходимдан кўра, кўпроқ иш берувчи томонидан бўлади. Бу меҳнат шартномасини бекор қилишнинг шундай шаклининг хусусиятлари билан боғлиқ – у иш берувчи учун анча қулай.

1. Сиз меҳнат муносабатларини бекор қилиш санасини иш берувчининг манфаатларидан келиб чиққан ҳолда белгилашингиз мумкин. Меҳнат шартномасига қўшимча келишувни тузиш пайтидан уни бекор қилишга қадар 1 кун ёки 3 ой ўтиши мумкин.

2. Тарафларнинг келишуви – бу меҳнат шартномасини бекор қилиш учун энг ишончли бўлган асосларнинг бири. Иш берувчи “кераксиз” ходим билан унинг кейин ишга қайта тикланиш хавфи жуда кам бўлган ҳолда хайрлашади. Имзоланган келишувни ходим энди бир томонлама тартибда бекор қила олмайди ёки унинг шартларини ўзгартира олмайди.

Тўғри расмийлаштирилган қўшимча келишувга эътироз билдириш, ишга қайта тикланиш ҳамда мажбурий прогул ва маънавий зарар учун тўлов олиш меҳнат шартномаси бошқа асосларга кўра бекор қилингандагидан кўра анча қийин.

3. Қўшимча келишув тўғри расмийлаштирилган тақдирда ишдан бўшатилган ходим иш берувчига даъво қилолмайди. Тарафларнинг розилиги улар икки томонлама қарор қабул қилганлари ва уларнинг ҳеч бирида даъволар йўқлигини билдиради.

4. Меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисида қўшимча келишувни ходимларнинг деярли ҳар қандай тоифаси билан тузиш мумкин. Айрим вазиятларда меҳнат шартномасини бошқа асосларга кўра бекор қилиш қийин ёки умуман мумкин эмас. Масалан, ҳомиладор аёл, таътилда ёки вақтинча меҳнатга қобилиятсизлик таътилида бўлган ходим билан ва ҳоказо.

5. Ишдан бўшатиш тартиб-таомилини ўтказиш меҳнат шартномасини бекор қилишнинг бошқа шаклларидагига нисбатан анча осон.

Меҳнат шартномасини тарафларнинг келишувига кўра бекор қилиш – ходим билан хайрлашишнинг энг оддий ва тез усули. Бунда:

• ишдан бўшатиш тўғрисида олдиндан огоҳлантириш юбориш;
• бошқа лавозимга ўтказишни таклиф қилиш;
• ишда қолдиришга доир имтиёзли ҳуқуқдан фойдаланиш;
• касаба уюшмаси, меҳнат органларини хабардор қилиш керак эмас.

Қандай вазиятларда ходим билан тарафларнинг келишувига кўра хайрлашиш самарали 

Меҳнат шартномасини тарафларнинг келишувига кўра бекор қилишни қуйидаги вазиятларда қўлланг:

1. Агар мулкдор раҳбар билан “яхшиликча” хайрлашмоқчи бўлса. Бу ўзига хос муроса: иш берувчи қатор сабабларга кўра унга маъқул келмаётган директор билан меҳнат муносабатларини бекор қилади, директорни эса келишилган шартларда ишдан бўшаши мумкин бўлади.

Меҳнат шартномасини тарафларнинг келишувига кўра бекор қилишда, ихтиёрийлик тамойилини ҳисобга олган ҳолда, директорни бундай асосга кўра ишдан бўшатишнинг қонунийлиги юзасидан эътироз билдирилиши хавфлари жуда кам.

2. Ходим у ёки бу ишларни якунлаши ва янги ходимга топшириши лозим бўлганда. Масалан, ходимнинг ўз хоҳишига кўра ишдан бўшашида бўлгани каби, ишларни 2 ҳафтада топшириш ҳар доим осон эмас. Тарафларнинг келишувига кўра ишдан бўшатишнинг исталган муддатини белгиланг – қонунчиликда чеклашлар белгиланмаган.

3. Ўз мажбуриятларини яхши бажарадиган, аммо қандайдир сабабларга кўра компанияга тўғри келмайдиган ходимни беозор тарзда ишдан бўшатиш лозим бўлганда. Масалан, раҳбар янада тажрибалироқ номзодни топди, аммо ҳозирги ходимни ишдан бўшатиш учун сабаб йўқ, чунки у ишни бажаряпти, лекин бундан ҳам яхшироқ бажариш мумкин. Ёки раҳбар билан ходим ўртасидаги муносабатлар яхши бўлмаса.

4. Бошқа асосларга кўра ишдан бўшатиш мумкин бўлмаган шахс билан меҳнат шартномасини бекор қилиш лозим бўлганда.  

5. Штатни қисқартиришда, корхонани тугатишдан олдин. Бундай вазиятларда, агар ходимга МКда назарда тутилган барча кафолатлар ва компенсациялар тақдим этиладиган бўлса, меҳнат шартномасини бекор қилиш мумкин.

Бундай ҳолатда харажатлар бошқа асосларга кўра ишдан бўшатишдаги каби бўлади, аммо кадрлар бўлими ходимининг расмийлаштириш бўйича ишлари камроқ бўлади.   

Ходимга тарафларнинг келишувига кўра ишдан бўшатиш унинг учун манфаатлилигини қандай тушунтириш керак

Иш берувчи ходимни тарафларнинг келишувига кўра ишдан бўшашига мажбурлай олмайди – бунинг учун икки тарафлама розилик бўлиши керак. Тарафларнинг келишувига кўра ишдан бўшатишнинг қуйидаги афзалликлари борлигини ходимга тушунтиринг:

1. Асосий афзаллиги – ишдан бўшашнинг маъқул келадиган шартларини иш берувчи билан муҳокама қилиш имконияти. Масалан: қўшимча тўловлар, яхши тавсияномалар, янги иш излаш даврида мослашувчан иш графиги, бошқа имтиёзлар.
2. Ходимга иш ҳақи ва бошқа тўловлар бир неча ой давомида эмас, дарҳол тўланади. Демак, қисқартиришда ходим МКда назарда тутилган суммаларни ойлар давомида олади. Меҳнат шартномасини тарафларнинг келишувига кўра бекор қилишда – ишдан бўшаш куни олади.
3. Ходим мажбурий ишлаб беришсиз ишдан бўшаши мумкин. Ўз хоҳишига кўра ишдан бўшашда – бу, қоидага кўра, икки ҳафтани ташкил қилади. Мисол учун, қисқартириш ҳақида ходим 2 ой олдин хабардор қилинади, ушбу 2 ойни ҳам ишлаб бериши керак.

Тарафларнинг келишувига кўра меҳнат шартномасини исталган вақтда бекор қилиш мумкин – масалан, у тузилгандан кейин келаси куни. Тарафлар келишувни ишдан 1 ойдан кейин ёки ундан ҳам кейинроқ бўшатиш санаси билан тузишлари мумкин.

Ходим меҳнат муносабатларини тарафларнинг келишувига кўра бекор қилишга рози бўлиши учун, келтирилган далиллар етарлича бўлиши керак. Бундай бўшатишнинг барча шартлари меҳнат шартномасига уни бекор қилиш тўғрисидаги қўшимча келишувда белгиланади. Агар ходим рад этса – иш берувчи уни МКда назарда тутилган бошқа асосларга кўра ишдан бўшатишга ҳақли.