Пригодится каждому кадровику в сентябре:
Қачон ва қандай шартларда ҳомиладор аёлни ишдан бўшатиш мумкин (изоҳли жадвал)
![Қачон ва қандай шартларда ҳомиладор аёлни ишдан бўшатиш мумкин (изоҳли жадвал) preview](https://static.buhgalter.uz/free/publish_img_free.jpg)
Кўпгина иш берувчилар ҳомиладор аёлларни ишдан бўшатиш ҳақида гап кетганда, бу меҳнат низоси ва ташкилот учун салбий оқибатларга олиб келишидан қўрқишади. Боз устига, янги МКда бу масалада аёллар ҳуқуқлари ҳимояси янада кучайтирилди. Хусусан – муддатли меҳнат шартномаси асосида ишлайдиган ҳомиладор аёллар учун кафолатлар кенгайтирилди. Аммо бу ҳар қандай шароитда ҳомиладор ходимлар билан меҳнат шартномасини бекор қилиш мумкин эмаслигини англатмайди.
Бу масалада қандай йўл тутишни юридик фанлар номзоди, МК муаллифларидан бири Михаил ГАСАНОВ ва «Нормa» эксперти, ҳуқуқшунос Ленара Хикматова тушунтирди:
– Ҳомиладор ходималар билан меҳнат шартномасини қачон бекор қилиш мумкинлиги ва қачон бунга йўл қўйиб бўлмаслигини тушуниш осон бўлиши учун ишдан бўшатишга туртки бўладиган асосларни жадвалда умумлаштириб келтирамиз:
Қачон ҳомиладор ходима билан меҳнат шартномасини |
Қачон ҳомиладор ходима билан меҳнат шартномасини |
Бунда ходимага: – ишдан бўшатиш нафақаси тўланади – иш қидириш даврида ўртача ойлик иш ҳақи сақланиб қолади Тугатилаётган ташкилотларда маблағлар мавжуд бўлмаган тақдирда, ходимларга компенсацияларни тўлаш Ўзбекистон Республикаси Бандликка кўмаклашиш давлат жамғармасининг маблағлари ҳисобидан амалга оширилади.
Меҳнат шартномаси бекор қилинганда тўланадиган ишдан бўшатиш нафақаси ҳамда бошқа компенсация тўловлари миқдори ходим билан якка тартибдаги тадбиркор ўртасида тузилган меҳнат шартномасида белгиланади |
Яъни – ҳомиладор аёллар билан тузилган меҳнат шартномасини иш берувчининг ташаббусига кўра бекор қилишга йўл қўйилмайди, агар: – технология, ишлаб чиқариш ва меҳнатни ташкил этиш, иш (маҳсулот, хизмат) ҳажмининг қисқариши ҳисобига ташкилот (унинг алоҳида бўлинмаси), якка тартибдаги тадбиркор ходимларининг сони ёки штатиг ўзгариши; – ходимнинг малакаси етарли эмаслиги сабабли эгаллаб турган лавозимга ёки бажараётган ишга номувофиқлиги; – ходим томонидан меҳнат мажбуриятларининг мунтазам равишда бузилиши; – ходим томонидан меҳнат мажбуриятларини бир марта қўпол тарзда бузиш; – МК ва қонунчиликда белгиланган бошқа сабаблар (асослар) бўлса. |
– ушбу шартнома ишда бўлмаган ходимнинг мажбуриятларини бажариш вақтига тузилган бўлса; – ҳомиладорлик тугагунига қадар аёлни иш берувчида унинг соғлиғи ҳолати инобатга олинган ҳолда бажара оладиган бошқа ишга аёлнинг ёзма розилиги билан ўтказиш мумкин бўлмаганда Ходимада ҳомиладорлик ва туғиш нафақасини олиш ҳуқуқи сақланиб қолади |
Агар меҳнат шартномасининг муддати ходиманинг ҳомиладорлиги даврида тугаса, иш берувчи шартнома муддатини ҳомиладорлик тугагунига қадар узайтириши шарт. Бунинг учун аёл қуйидагиларни тақдим қилиши керак: – ёзма шаклдаги ариза; – ҳомиладорлик ҳолатини тасдиқловчи тиббий маълумотнома. Бундан маълумотномани у кейинчалик ҳам, 3 ойда камида бир марта тақдим қилиши шарт. Агар бунда, аёл ҳомиладорлик тугаганидан кейин ҳақиқатда ишлашни давом эттирса, иш берувчи у билан меҳнат шартномасини унинг амал қилиш муддати тугаганлиги сабабли, у ҳомиладорликнинг тугаш фактини билган ёки билиши керак бўлган кундан бошлаб бир ҳафта ичида бекор қилиш ҳуқуқига эга. Агар аёлга аллақачон ҳомиладорлик ва туғиш таътили берилган бўлса, меҳнат шартномаси муддати бундай таътил тугагунига қадар узайтирилади. Ҳомиладор ходима билан меҳнат шартномаси бекор қилинганда, у қонунчиликда белгиланган миқдорда ҳомиладорлик ва туғиш нафақасини олиш ҳуқуқини сақлаб қолади |
Бунда: – ходимага ишдан бўшатиш нафақаси тўланади – унда иш қидириш даврида ўртача ойлик иш ҳақи сақланиб қолади |
Ҳомиладор аёллар ишга қабул қилинаётганда дастлабки синов белгиланмайди |
Бунда: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Меҳнат кодексида шу асосда ҳомиладор аёллар билан меҳнат шартномасини бекор қилишда ҳеч қандай чекловлар йўқ. Аммо шуни ёдда тутингки, меҳнат шартномасини бекор қилиш учун ушбу асос, агар ходимлар янги муддатга сайланиши ёки танловдан ўтиши қонун билан назарда тутилган бўлса, қўлланилади. Масалан, «Акциядорлик жамиятлари ва акциядорларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги Қонуннинг 79-моддаси 7-қисмида АЖда унинг уставига мувофиқ ёки акциядорларнинг умумий йиғилиши ёки Кузатув Кенгашининг қарорига биноан директор ёки бошқарув аъзолари, одатда, танлов асосида тайинланади. Бундан ташқари, агар ушбу сайлов ёки танловни ўтказиш тартибини белгилайдиган меъёрий ҳужжатда бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса, ҳомиладор аёл билан меҳнат шартномасини бундай асосда бекор қилиш мумкин. Масалан, Олий таълим муассасаларига педагог ходимларни танлов асосида ишга қабул қилиш тартиби тўғрисидаги низомга мувофиқ ҳомиладор аёллар ва 3 ёшгача бўлган болали аёллар эгаллаган лавозимларга танлов эълон қилинмайди. |
|
![](/files/buhgalter.uz/new/img/nrm_link.png)