Тавсияномада:

– Қандай маълумотлар шахсга доир маълумотларга киради

– Шахсга доир маълумотлар қандай сақланади ва улардан қандай фойдаланилади

– Қандай ҳужжатларни ишлаб чиқиш керак

– Шахсга доир маълумотларни сақлаш ва уларга ишлов бериш қоидаларини бузганлик учун жавобгарлик.

Иш берувчи ходимларнинг шахсга доир маълумотларини хавфсизликда сақлаши шарт. Қонунчилик шахсга доир маълумотларни сақлаш, улардан фойдаланиш ва ҳимоялаш талабларига риоя қилмаганлик учун иш берувчининг зиммасига жавобгарлик юклайди.

Шахсга доир маълумотларга қандай маълумотлар  киради

Ходимнинг шахсга доир маълумотлари – ходимнинг, шунингдек унинг оила аъзоларининг ҳаётидаги фактлар, воқеалар ва ҳолатлар тўғрисидаги  маҳфий ахборотдир . Ходимлар шахсга доир маълумрларни меҳнатга оид муносабатлар сабабли иш берувчига тақдим этади.

Шахсга доир маълумотлар жумласига ходим тўғрисидаги қуйидаги маълумотлар киради:

• Ф.И.О., туғилган санаси ва жойи;
• ЖШШИР (мавжуд бўлса);
• маълумоти ва бу тўғрисидаги ҳужжалар;
• меҳнат фаолияти бошланганидан эътиборан бажарилаётган ишлари, ҳарбий хизматни қўшиб ҳисоблаганда;
• доимий ёки вақтинча яшаш жойи бўйича рўйхатдан ўтган манзили;
• паспорт ёки ID-карта маълумотлари – серияси, рақами, ким томонидан ва қачон берилганлиги;
• шахсий телефон рақами, электрон почта манзили;
• ҳарбий мажбуриятга дахлдорлиги, ҳарбий рўйхатга олиш бўйича маълумотлар – захирада бўлган фуқаролар ва ҳарбий хизматга чақирилиши лозим бўлган шахслар учун;
• СТИР, мавжуд бўлса;
• ШЖБПҲнинг рақами;
• мажбурий тиббий кўрик натижалари;
• ходим билан меҳнат шартномасини бекор қилиш асослари;
• оилавий аҳволи, яқин қариндошларининг Ф.И.О. ва туғилган саналари;
• ходимнинг ва унинг оила аъзоларининг ҳаётидаги иш берувчига маълум бўлиб қолган фактлар, воқеалар ҳамда ҳолатлар ҳақидаги бошқа маълумотлар.

Шахсга доир маълумотларга шу жумладан ходимнинг анатомик ва физиологик ўзига хос хусусиятларини тавсифловчи биометрик маълумотлар ҳам киради .

Вазият

Ходимнинг иш ҳақи миқдори унинг шахсга доир маълумотларига кирадими  

Ташкилотимизда ходимлар уларга белгиланган иш ҳақи миқдорини ўзаро муҳокама қилишади. Агар иш ҳақи ҳисоблаш бўйича бухгалтер бошқа ходимлар билан уларнинг ҳамкасбларининг иш ҳақи миқдорини муҳокама қилса, бу қоидани бузиш ҳисобланадими ва бунинг учун жазолаш мумкинми?

Ҳа, мумкин.

Ходимнинг иш ҳақи миқдори, қоидага кўра, унинг шахсга доир маълумотларининг бир қисми ҳисобланади. Шахсга доир маълумотлар муайян жисмоний шахсга тааллуқли бўлган ҳар қандай ахборотни ўз ичига олади . Иш ҳақи миқдори муайян ходим билан боғлиқ бўлган маҳфий маълумот ҳисобланади ва унга ишлов бериш шахсга доир маълумотларни ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонун таъсирига тушади. Шунинг учун, агар бухгалтер ташкилот ходимларининг ҳисобланган даромадлари тўғрисидаги маълумотни тарқатаётган бўлса, и

Вазият

Фотосурат шахсга доир маълумот ҳисобланадими 

Ишга қабул қилишда номзод резюме келтирди. Резюмедаги фотосурат шахсга доир маълумотларга кирадими?

Ҳа, агар фотосурат бўйича унинг эгасини таниш мумкин бўлса, у шахсга доир маълумотларга киради.

Шахсга доир маълумотлар — бу муайян жисмоний шахсга тааллуқли бўлган ёки уни идентификация қилиш имконини берадиган, электрон тарзда, қоғозда ва (ёки) бошқа моддий жисмда қайд этилган ахборот .

Фотосурат – бу ахборотни сурат кўринишида берувчи тасвир. У инсонни танишга ёрдам беради. Демак, фотосуратни ходимнинг шахсий маълумоти деб ҳисоблаш мумкин. Шунинг учун фотосуратли маълумотларга, мазкур ҳолатда резюмега, ишлов беришда бундай ахборотга ишлов беришнинг умумий қоидалари қўлланилади.

Бунда резюмеда кўрсатилган шахсга доир маълумотларга шунингдек миллати, оилавий аҳволи, меҳнат стажи, ҳарбий унвони ва бошқалар тўғрисидаги маълумотлар ҳам киради.

Шахсга доир маълумотлар қандай сақланади ва улар билан қандай ишланади

Ходимларнинг шахсга доир маълумотларини қонунчилик қоидаларига мувофиқ сақланг ва фойдаланинг  . Бу ходимларнинг шахсга доир маълумотларга эга ахборот мавжуд бўлган ҳужжатларига ҳам тааллуқлидир.

МК  биноан иш берувчи ходимларнинг шахсга доир маълумотларга ишлов бериш чоғида қуйидагиларга амал қилиши шарт :

• шахсга доир маълумотлар тўғрисидаги қонунчилик қоидаларига асосланиши;
• ходимнинг шахсга доир барча маълумотларини ходимнинг ўзидан олиши;
• шахсга доир маълумотларни учинчи шахслардан фақат ходимни ёзма равишда хабардор қилган ҳолда ва унинг розилиги билан олиш.
• шахсга доир маълумотларни олишнинг мақсадлари, тахмин қилинаётган манбалари ва усуллари, шунингдек бу маълумотларнинг хусусияти тўғрисида ходимга хабар қилиш;
• агар ходим шахсий маълумотларни олиш учун ёзма розилик беришни рад этса, бунинг оқибатлари тўғрисида унга хабар қилиш;
• ходимнинг шахсга доир маълумотларини ҳимоя қилишни таъминлаш;
• ходимларни шахсга доир маълумотларга ишлов бериш тартиби тўғрисида имзо қўйдириб таништириш;
• ходимларнинг шахсга доир маълумотларини ҳимоя қилиш чораларини ишлаб чиқиш;
• меҳнат фаолияти жараёнида маълум бўлган шахсга доир маълумотларнинг ошкор қилинишига йўл қўймаслик.

Мулкдор ёки оператор биометрик ва генетик маълумотларга ишлов беришда ушбу маълумотларни ҳимоя қилиш ва сақлашнинг ташкилий ва техник чора-тадбирларини амалга оширади (Шахсга доир маълумотларга ишлов беришда уларнинг ҳимоя қилинганлик даражасини белгилаш тўғрисидаги Низом, 05.10.2022 йилдаги ВМҚ-570-сон қарорга 2-илова). Бунда шахсга доир маълумотларни ҳимоя қилишнинг, уни қўллаш шартларига қараб, 4 та даражаси мавжуд (05.10.2022 йилдаги ВМҚ-570-сон қарорга 1-илова):

Шахсга доир маълумотлар билан ишлаш учун қандай ҳужжатларни тайёрлаш керак

Қонунчилик шахсга доир маълумотлар билан ишлашнинг умумий тартибини тартибга солади, шунинг учун ташкилотда улар билан ишлаш тўғрисида қўшимча Низом бўлиши керак. Низомни ишлаб чиқишда қонунчилик талабларига асосланинг ва ташкилотнинг спецификаси ва хусусиятларини ҳисобга олинг, масалан:

• меҳнат мажбуриятларини бажариш учун иш берувчига керак бўладиган ходимларнинг шахсий маълумотларини;
• ходимларнинг шахсий маълумотларини олиш, сақлаш ва назорат қилиш ҳуқуқига эга бўлган шахслар рўйхатини;
• шахсий маълумотни сақлаш, унга ишлов бериш, узатиш, бериш, ҳимоя қилиш ва тақдим этиш қоидаларини;
• тўғри маълумотларни тақдим этиш, шунингдек маҳфийликни сақлаш тўғрисида ходимларнинг ўзларининг ҳуқуқлари ва мажбуриятлари рўйхати.

Бунда, шахсга доир маълумотлар билан ишлаш тўғрисидаги Низомдан ташқари, қуйидагиларни ишлаб чиқинг ва тасдиқланг:

1. Шахсга доир маълумотлар билан ишлаш бўйича масъул ходимни тайинлаш тўғрисида буйруқни. Буйруқда шахсга доир маълумотларни сақлаш ва уларга ишлов бериш қоидаларини, шунингдек уларни ошкор қилганлик учун жавобгарлик чораларини белгиланг.

2. Шахсга доир маълумотларга ишлов бериш сиёсатини, агар шахсга доир маълумотларга ташкилотнинг расмий сайтида ишлов берадиган бўлсангиз.

3. Шахсга доир маълумотларни ҳимоя қилиш тўғрисида Низом, унда шахсга доир маълумотларнинг чиқиб кетишини олдини олиш чораларини белгиланг.

4. Шахсга доир маълумотларни ошкор қилмаслик тўғрисида мажбуриятни.

5. Шахсга доир маълумотлар билан ишлаш учун рухсат бериш регламенти ва талабларини. Регламентда шахсга доир маълумотларга кириш тартиби ҳамда улар билан ишлаш ҳуқуқига эга ходимлар рўйхатини тасдиқланг. 

1-жадвал

Ташкилотнинг шахсга доир маълумотлар билан ишлаш бўйича ҳужжатларига нималар киритилади

Шахсга доир маълумотларни ғайриқонуний равишда фойдаланишдан ҳимоя қилиш мақсадида шахсга доир маълумотлар мавжуд бўлган ҳужжатларнинг бутлигини таъминлаш учун умумий сақлаш қоидаларига риоя қилинг:

1. Ҳужжатларни сейфлар ва қулфланадиган шкафлар бор бўлган алоҳида бинога жойланг. Ёнмайдиган сейфларга меҳнат дафтарчалари, шкафларга эса шахсий карточкалар, буйруқлар, маълумотномалар ва бошқа ҳужжатлар жойланади.
2. Ҳужжатларга кириш имкониятини чекланг. Улар билан фақат ваколатли шахс ва маълумотлари иш берувчида сақланаётган ходимнинг ўзи ишлаши мумкин. Бошқа шахслар улардан фақат ёзма рухсатга кўра ёки аниқ бир вазифани ҳал қилиш учун фойдаланишлари мумкин.
3. Маълумотларни олиш ва улардан фойдаланишга талаблар белгиланг. Бу талаблар МК ҳамда конституциявий ҳуқуқларни бузмаслиги керак. Маълумотларни ходимнинг розилигисиз бериш, шахсий мақсадларда фойдаланиш ва ҳоказо мумкин эмас.
4. Шахсга доир маълумотларга кириш имкони берилган шахсларни ушбу маълумотлар билан ишлаш бўйича талаблар ва бу талабларга амал қилмаганлик учун жавобгарлик чоралари билан қўл қўйдириб таништиринг.

Бундан ташқари, биометрик ва генетик маълумотларни сақлаш учун ёнғин хавфсизлиги талабларига, санитария қоидаларига қатъий амал қилиниши, шунингдек бинони сув босишини олдини олиш чоралари кўрилиши лозим, шу жумладан :

• бегона шахсларнинг кириш имкониятини истисно этадиган ишончли ҳимоя воситаларига эга бўлиш;
• маълумотларни сейфларда, металл жавонларда ёки металл стеллажларда сақлаш;
• хоналарни қўриқлаш сигнализацияси ва видеокузатув мосламалари билан жиҳозлаш;
• кириш эшиклари ва деразаларни қўриқлаш хизматига боғлаш.

Вазият

Ходимнинг шахсга доир маълумотларига ишлов беришларига розилиги 

Корхонамиз у қадар катта эмас ва компаниянинг жамоаси кўп йиллардан бери деярли ўзгармаган. Агар биз бир-биримизни билсак ва ишонсак, шахсга доир маълумотларга ишлов беришга розилик олишимиз керакми?

Ҳа, керак.

Шахсга доир маълумотларга ишлов беришга розилик олишни қонунчилик талаб қилади. Бунда, агар иш берувчи ходимнинг шахсга доир маълумотларини учинчи шахслардан олмоқчи бўлса, ходимга бу ҳақда олдиндан ёзма равишда хабар қилиши ва ундан ёзма розилик олиши керак  . Бундай ҳолатда ходим иш берувчида бўлган ўзининг барча шахсга доир маълумотлари тўғрисидаги ахборотни талаб қилиб олишга, шу жумладан уларга ишлов бериш тартиби ҳамда улардан қачон ва нима мақсадда фойдаланилганини билишга ҳақли.

Шундай қилиб, сиз ҳар бир ходимдан шахсга доир маълумотларига ишлов бериш учун ёзма розилигини олишингиз ва уни қонунга мувофиқ расмийлаштиришингиз керак.

Вазият

Ходим ЯММТда маълумотларни тўлдириш учун ўз яқинларининг шахсга доир маълумотларини тақдим этишни рад этмоқда 

Ташкилотга янги ходим қабул қилинди, аммо ЯММТда маълумотларни тўлдириш чоғида у ўзининг яқинлари тўғрисидаги маълумотларни тақдим этишдан бош тортди. Ходим яқинлари тўғрисидаги маълумотларни тақдим этиши шартми? Ходимнинг барча шахсга доир маълумотларини ходимнинг ўзидан олиш керак . ЯММТга ходимнинг яқинлари тўғрисидаги маълумотларни киритиш учун бевосита яқинларининг ўзларининг розилиги талаб қилинади. Шунинг учун иш берувчи ходимдан ушбу маълумотларни талаб қилишга ҳақли эмас.

Шундай қилиб, агар ходим ўзининг яқинлари тўғрисида қандайдир маълумотларни тақдим этишни рад қилса, иш берувчи уларни талаб қилишга ҳақли эмас.

Шахсга доир маълумотларга ишлов бериш ва сақлаш талабларини бузганлик учун қандай жазо чораси қўлланилади

Шахсга доир маълумотларни сақлаш ва фойдаланиш қоидаларининг бузилганлиги учун жавобгарлик бундай ҳужжатлар билан ишлаш ваколати берилган мансабдор шахснинг зиммасига юклатилади . Шахсга доир маълумотларни сақлаш ва фойдаланиш қоидаларининг бузилишига қуйидагилар киради:

• ҳужжатларни қонунга хилоф равишда учинчи шахсларга бериш;
• ҳужжатларни тўлдиришдаги хатолар, уларни йўқотиш;
• нотўғри сақлаш.

Ходимнинг шахсга доир маълумотларига ишлов беришда қонунчилик қоидаларининг бузилишига айбдорлар интизомий ҳамда моддий жавобгарликка тортилади. Бундан ташқари, уларни шунингдек маъмурий ва ҳатто жиноий жавобгарликка тортишлари мумкин.

2-жадвал

Шахсга доир маълумотларни сақлаш ва фойдаланиш қоидаларини бузганлик учун жавобгарлик

Вазият

Ходимнинг иш ҳақи миқдори унинг шахсга доир маълумотларига кирадими 

Ташкилотимизда ходимлар уларга белгиланган иш ҳақи миқдорини ўзаро муҳокама қилишади. Агар иш ҳақи ҳисоблаш бўйича бухгалтер бошқа ходимлар билан уларнинг ҳамкасбларининг иш ҳақи миқдорини муҳокама қилса, бу қоидани бузиш ҳисобланадими ва бунинг учун жазолаш мумкинми?

Ҳа, мумкин.

Ходимнинг иш ҳақи миқдори, қоидага кўра, унинг шахсга доир маълумотларининг бир қисми ҳисобланади. Шахсга доир маълумотлар муайян жисмоний шахсга тааллуқли бўлган ҳар қандай ахборотни ўз ичига олади . Иш ҳақи миқдори муайян ходим билан боғлиқ бўлган маҳфий маълумот ҳисобланади ва унга ишлов бериш шахсга доир маълумотларни ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонун таъсирига тушади. Шунинг учун, агар бухгалтер ташкилот ходимларининг ҳисобланган даромадлари тўғрисидаги маълумотни тарқатаётган бўлса, иш берувчи уни интизомий жавобгарликка тортишга ҳақли.