Agar xodimlar doimiy ravishda ishdan boʻshasa, nima qilish kerak

2023 yil 12 aprel

Kadrlar, xususan ularning oʻrnini almashtirib boʻlmaydigan qimmatli koʻnikmalarga ega malakali mutaxassislar tez-tez ishdan boʻshasa, bu biznes uchun katta muammo boʻlishi mumkin. Ushbu jarayon qanday ichki muammolar toʻgʻrisida ogohlantirishi mumkin? Uni boshqarish mumkinmi?

Savollarga kadrovik.uz iltimosiga koʻra rahbarlik lavozimlarida 20 yillik tajribaga ega HR maslahatchi Irina ShAKIROVA javob berdi:

– Shunday bizneslar va shunday lavozimlar borki, ularda xodimlar har doim tez-tez almashib turadi. Bular – umumiy ovqatlanish maskani (ofitsiantlar, ofitsiant yordamchilari), savdo (sotuvchilar, savdo agentlari, merchendayzerlar), IT kompaniyalarning qoʻllab-quvvatlash xizmati va boshqalar. Ofitsiant yoki xizmat koʻrsatish menejerining ishi odatiy, ish haqi odatda past... Shuning uchun yoshlar odatda uni martaba pogʻonasidagi birinchi qadam deb bilishadi. Tajriba orttirib, oʻqishni tugatgach, ular ish joyini yanada qiziqarli va obroʻli joyga oʻzgartirishga harakat qilishadi.

Shuning uchun bunday ish oʻrinlari koʻp boʻlgan kompaniyalarda xodimlarni tanlash uzluksiz davom etadi, tez moslashish va oʻqitish jarayoni yoʻlga qoʻyilgan. Bunday kompaniyalar xodimlarni bir-bir yarim yildan ortiq ushlab tura olmasliklarini tushunishadi va shularni hisobga olgan holda ular qidiruv va tanlov tadbirlarini rejalashtirishadi.

Agar mutaxassislar va menejerlar (ish boshqaruvchilar, rahbarlar) haqida gapiradigan boʻlsak, ushbu xodimlarning tez-tez almashishi turli sabablarga koʻra yuzaga kelishi mumkin. Ularni aniqlash va tahlil qilish kerak.

Ishdan boʻshashning haqiqiy sabablarini qanday bilish mumkin

Bunda «chiqish soʻrovnomasi» yoki «chiquvchi suhbat» yordam beradi.

Ishdan boʻshayotgan xodimning javoblarida nosamimiylikni istisno qilish uchun ishdan boʻshashning shaxsiy sabablari haqida emas, balki umuman kompaniyani baholash haqida savollar bergan ma’qul. Masalan:

1. Kompaniyaning qaysi kuchli tomonlarini qayd qila olasiz?

2. Sizningcha, nimalarni oʻzgartirish kerak?

Shuningdek, baholash shkalasini belgilash orqali vazifani osonlashtirish mumkin.

3. Iltimos, kompaniyadagi xodimlarni boshqarish tizimini baholang:

№	Boshqarish tizimi	Baholash	Sharh
1	Korporativ madaniyat	1 2 3 4 5
2	Rahbarning qoʻl ostidagilar bilan ishlashi	1 2 3 4 5
3	Moslashish va oʻqitish	1 2 3 4 5
4	Biznes-jarayonni tashkillashtirish	1 2 3 4 5
5	Maqsad va topshriqlarning aniqligi	1 2 3 4 5
6	Hamkasblar bilan oʻzaro munosabat	1 2 3 4 5
7	Mehnat sharoitlari	1 2 3 4 5
8	Ish haqi	1 2 3 4 5
9	Bonuslar	1 2 3 4 5

Men ishdan boʻshayotgan xodimlar bilan batafsil suhbatlar oʻtkaziladigan kompaniyalarni bilaman. Ularning har birining natijalariga koʻra HR mutaxassislar kompaniya ichidagi vaziyatni yaxshilash uchun rahbarlarga foydali ma’lumotlarni yetkazishadi.

Frederik Gersbergning ikki faktorli ragʻbatlantirish nazariyasi kadrlar almashinuvining oldini olishda samarali hisoblanadi. U oʻtgan asrning 70-yillarida ish joyidagi norozilik sabablarini chuqur oʻrganib chiqqan va uning xulosalari bugungi kunda ham dolzarbligini yoʻqotmagan.

Gersberg xodimga ta’sir qiluvchi barcha omillarni ikki guruhga ajratdi:

Gigiyena

Ruhlantiruvchi

Kompaniya siyosati va rahbariyatning uslubi;
mehnat sharoiti;
ish haqi miqdori;
hamkasblar bilan oʻzaro munosabat;
ish jadvali/shaxsiy hayot uslubini saqlab qolish imkoniyati;
ijtimoiy ahvoli/maqomi;
ish joyi saqlanib qolishining kafolati/xavfsizlik

Ish jarayonining oʻzi;
maqsadlarga erishish;
e’tirof;
mas’uliyat va mustaqillik;
oʻqish/rivojlanish/martaba oʻsishi

Tadqiqotchi barcha ish beruvchilar yodda tutishlari kerak boʻlgan juda muhim xulosaga keldi: agar kompaniyada gigiyena omillari oʻrnatilmagan boʻlsa, ruhlantiruvchi omillar ishlamaydi.

Gigiyena omillari toʻplamida quyidagilar alohida ahamiyatga ega:

1) rahbarlik uslubi;

2) jamoadagi oʻzaro munosabatlar;

3) shaxsiy hayotni saqlashga imkon beradigan ish jadvali.

Agar bu omillar kompaniyada noqulay boʻlsa, hatto ish haqi yuqori boʻlsa ham, odamlar ishdan boʻshayverishadi.

Ruhlantiruvchi omillar orasida quyidagilar yetakchilik qiladi:

1) e’tirof;

2) oʻqish/rivojlanish/martaba oʻsishi.

Turli tadqiqotlar xodimlar, agar ularning hissasi tan olinsa va qayd etilsa va eng muhimi – ular kompaniyada oʻqish va rivojlanish imkoniyatiga ega boʻlsa, kompaniyaga sodiq qolishini koʻrsatdi. Shuning uchun ichki oʻquv tizimini rivojlantirish, shu jumladan xodimlarning oʻz kuchlari bilan tajriba va bilimlarni uzatish (u peer-to-peer deb ataladi) koʻplab muvaffaqiyatli kompaniyalarda faol rivojlanmoqda.

Shunday qilib, sanab oʻtilgan omillarning barchasi ustida izchil ishlash, umuman xodimlarni boshqarish tizimini yoʻlga qoʻyish orqali kadrlar almashinuvini sezilarli darajada kamaytirish, xodimlarning kompaniyaga sodiqligini oshirish mumkin.