Noyabr oyida har bir kadrovikka asqotadi:
«Bizda kutilmagan holat sodir boʻldi – kompaniyada 7 yil davomida ishlagan sotuv boʻlimi rahbari ishdan boʻshadi. U bilan birga boʻlimning barcha xodimlari (6 kishi) ketdi. Ularning har biri ortida mijozlar bazasining ma’lum qismi mustahkamlangan edi. Endi mijozlarni ham yoʻqotishdan xavotirdamiz. Nima qilish kerak?».
Bu masalani HR maslahatchi Irina Shakirova izohladi:
– Bunday holatlar tez-tez sodir boʻladi. Koʻpincha rahbar bilan birga savdo guruhi ham ketadi. Ammo bu buxgalterlar (butun boʻlim bilan), IT sohasi mutaxassislari (butun qoʻllab-quvvatlash xizmati bilan), call-markaz xodimlari (butun smena bilan), umuman – turli xil mutaxassislar boʻlishi mumkin.
Hech bir kompaniya bundan himoyalanmagan, ammo yaxshi yangilik ham bor: bu holatning har doim yaxshi tomoni boʻladi. Kompaniya zarar koʻrmasligi uchun ularni diqqat bilan kuzatish mumkin va kerak.
1. «Maslakdoshlar»
Kompaniyada tashkiliy tuzilma bor – departamentlar, boʻlimlar... Ularning har biri oʻz vazifasini bajaradi. Koʻpincha har bir departament yoki boʻlimda rahbarning shaxsiyatidan kelib chiqib oʻzining madaniyati – munosabatlar uslubi, boshqaruv, kompaniyadagi oʻrnini qalban tushunish shakllanadi.
Agar kompaniyada umumiy qoidalar, reglamentlar, rahbariyat obroʻ va malakali boshqaruv koʻnikmalariga ega boʻlmasa (yoki bularning barchasi bor, ammo zaif, kam samarali), boʻlim boshligʻi esa, aksincha, bunday obroʻga ega va oʻz atrofida oʻzining kichik jamoasini yigʻa olgan, bu xavf omilidir. Bunday holda «oʻzining boʻlimi» ichidagi yakkalanish kuchayadi va siz yonma-yon ishlaydiganlar bilan aloqadorlik kuchayadi. Ishdan qoniqishingizning asosiy omili sizning «kichik alohida jonajon jamoangiz» boʻladi. Agar boʻlim boshligʻi toʻsatdan ketsa, siz qadrdon hamkasblaringiz bilan birga qolish uchun uning ortidan ketishga ruhan tayyorsiz. Sizni hech narsa ushlab turmaydi.
2. Boʻlinmalardagi nizolar
Tashkiliy tuzilma – bu shunchaki kompaniyaning biznes jarayonlari uchun muhitdir. Mahsulot ishlab chiqarish va foyda olish uchun xizmatlar koʻrsatish jarayonlarining oʻzi kompaniyaning asosiy faoliyati hisoblanadi. Aynan shu yerda biz tashkiliy tuzilma va bir-birimiz bilan aniq oʻzaro aloqada ishlash zarurati oʻrtasidagi qarama-qarshilik bilan toʻqnash kelamiz.
Mahsulot yoki xizmatni ishlab chiqarish va uni mijozga yetkazish uchun kompaniyaning turli boʻlinmalari va turli xil funksional kerak. Masalan, siz oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarasiz va sotasiz. Ushbu jarayonni qisqacha quyidagicha tasavvur qilish mumkin: xomashyoni sotib olish – uni ishlab chiqarishga yetkazish – ishlab chiqarish – omborga joylash – savdo nuqtasiga yetkazib berish – sotish. Jarayonga kompaniyaning bir nechta boʻlinmalari jalb qilingan. Uning sifati turli boʻlinmalarning kesishmalarida u qanchalik silliq kechishiga bogʻliq boʻladi.
Har bir boʻlinmaning oʻziga xos roli bor, har bir bosqich umumiy natijaga erishish uchun muhimdir. Biroq kimdir jarayonning oʻz bosqichini boshqalarga qaraganda muhimroq deb hisoblashi mumkin. Masalan, savdo boʻlimi aynan uning sharofati bilan kompaniya pul topadi, u mijozlarni topadi, savdo va foydani ta’minlaydi, deb hisoblaydi.
Savdo boʻlimi – bu front-ofis boʻlib, u mijozlar bilan bevosita muloqot qiladi. Aynan seylzlarga muddatlar, sifat, oʻzini oqlamagan ishonch uchun e’tirozlarni tinglashi kerak boʻladi Savdo rejasini bajarish va mijozlar bilan muvaffaqiyatli ishlash ustunlik tuygʻusini keltirib chiqaradi. Natijada, masalan, seylzlar buxgalteriya boʻlimiga hisobot berish muddatlarini buzishi mumkin.
Oʻz navbatida, buxgalteriya oʻzini asosiy instansiya hisoblaydi va masalan, uning mijozlar oldidagi majburiyatlarini e’tiborsiz qoldirib, savdo boʻlimi uchun shartnomalar va hisob-kitoblarni kechiktiradi.
Yoki – logistlar mahsulotlarni savdo nuqtasiga oʻz vaqtida yetkazib bermaydi, e’tirozlar esa yana savdo boʻlimiga kelib tushadi.
Yoki – ishlab chiqarish arizalarni oʻz vaqtida kelib tushmasligi yoki xomashyoning sifatsizligi sababli quvvatlarning ortiqcha yuklanishi yoki kam yuklanishidan aziyat chekadi.
Shunda kompaniyada «biz» va «ular»ga boʻlinish boshlanadi. «Biz harakat qilyapmiz, vijdonan ishlayapmiz, ular esa – yoʻq». «Biz – yaxshimiz, ular – yoʻq». Kompaniyaning har qanday boʻlinmasi «biz va ular» pozitsiyasida boʻlishi mumkin, ayniqsa ushbu boʻlinma rahbari yetakchilik sifatlariga ega yorqin, xarizmatik shaxs boʻlsa.
Muxtasar qilib aytganda, ichki jarayonlar bilan bogʻliq qiyinchiliklar qanchalik koʻp, jarayonning barcha ishtirokchilari oʻrtasida tushunish qanchalik kam boʻlsa, jamoalardan biri kompaniyani toʻliq tarkibda tark etish ehtimoli shunchalik yuqori boʻladi.
3. Oʻzgarishlarga qarshilik
Bu, ehtimol, «global chora»ning eng keng tarqalgan sababidir.
Tasavvur qiling, siz ishga keldingiz, sizning ish stolingiz esa koridorga olib chiqilgan. Sizning reaksiyangiz qanday boʻladi? Aqlingizga birinchi boʻlib nima keladi?
Ushbu oddiy savolga javob siz oʻzgarishlarni qanday qabul qilishingizni koʻrsatadi – imkoniyatmi yoki tahdid sifatidami.
Afsuski, koʻpchilik odamlar oʻzgarishlarni yoqtirmaydi, hatto ular yaxshi tomonga boʻlsa ham. Aytaylik, stol sizga ishda muammo tugʻdirmaslik uchun emas, balki ta’mirlash uchun koridorga olib chiqilgan. Ammo hamkasblar tomonidan qoʻllab-quvvatlangan birinchi hissiy reaksiya samarasiz qarorga olib kelishi mumkin.
Masalan, rahbariyat boʻlimni boshqa binoga koʻchirishga qaror qildi. Yoki – direktor oʻzgardi, bozordagi vaziyat oʻzgardi va boʻlim ishini qayta qurish kerak. Ehtimol, kompaniya yangi oʻquv dasturini, boshqaruv tizimlarini, jarayonlarni avtomatlashtirishni joriy qila boshlagandir... Ushbu oʻzgarishlar oʻzining noaniqligi, komfort zonani tark etish kerakligi bilan choʻchitishi mumkin.
Tegishli tayyorgarliksiz har qanday oʻzgarish ommaviy ketishlarni keltirib chiqaradi. Shuning uchun biror narsani oʻzgartirishdan avval odamlarni oʻrgatish, ularga oʻzgarishlarning ma’nosini tushuntirish, sabr-toqat koʻrsatish, oʻzgarishlarni tushunish va qabul qilishga erishish, oʻzgarishlar jarayonida ularni qoʻllab-quvvatlash kerak.
4. Ish haqi + motivatsiya
Kamdan-kam hollarda odamlar shunchaki raqobatchilarda koʻproq pul toʻlagani uchun ketishadi. Koʻpincha bunga yuqorida koʻrsatilgan sabablar majmuasi asos boʻladi.
Ammo mehnatga haq toʻlash tizimi baribir muhim. Agar xodimning asosiy moddiy ehtiyojlari qoplanmasa va u oʻzining ish sifati bilan maoshiga ta’sir qila olmasa, yuqorida sanab oʻtilgan barcha omillar yanada kuchayadi.
Kompaniyada motivatsiya tizimini qanday yoʻlga qoʻyish haqida bu yerda yozgan edik:
- Ish unumdorligi uchun xodimlarni qanday ragʻbatlantirish kerak;
- Agar kompaniyada ragʻbatlantirish tizimi boʻlmasa, xodimlarni qanday mukofotlash kerak.
Xulosa qilamiz:
Ommaviy ketishga qanday asoslar olib kelishidan qat’i nazar, bu kompaniya uchun jiddiy oqibatlarga olib keladi. Jarayonlar ustida ishlash, korporativ madaniyatni mustahkamlash bilan bir vaqtda kompaniyani himoya qilish tizimini yarating. Mana nima haqda oʻylash kerak:
1) Kompaniya ma’lumotlarining maxfiyligi. Barcha xodimlar qanday ma’lumotlar maxfiyligini bilishlari, uni tarqatmaslik toʻgʻrisida tegishli shartnomani imzolashlari kerak.
2) Mijozlar bazasini nazorat qilish. U kompaniyaning mulki boʻlishi kerak, xodimlarning mijozlar bilan barcha operatsiyalari yozma ravishda qayd etilishi kerak, kompaniya mijozlar ma’lumotlar bazasiga kirishni va u bilan ishlashni nazorat qilishi kerak. Xodimlar ketgan taqdirda, ma’lumotlar bazasiga kirish bloklanishi, mijozlarga esa kelgusida ular bilan kim bogʻlanishi haqida xabar berilishi kerak. Ushbu holatlar maxfiylik shartnomasiga ham kiritilishi mumkin.
3) Asosiy xodimlar bilan muntazam uchrashuvlar, tizim muammolarini muhokama qilish, boʻlinmalar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar qoidalarini ishlab chiqish.
«Xodimlarni izlash va saralash» masofaviy kursida sizni yanada koʻproq foydali ma’lumotlar kutmoqda. Dolzarb mavzularni tanlang va ularni oʻzingizga qulay vaqtda oʻrganing!