Ish unumdorligi uchun xodimlarni qanday ragʻbatlantirish kerak

preview

«Yaqinda shahar tashqarisida xodimlar uchun dam olish tashkillashtirdik. Jamoamiz katta, shuning uchun joyni uzoq izladik, 2 kun uchun xarajatlar moʻljaldan koʻp boʻlib chiqdi. Garchi koʻpchilik xodimlar dam olish kunini birga oʻtkazishni xohlagan boʻlsa ham, dam olishga hamma bormadi. Borganlarning aksariyati madaniy dasturda qatnashmadi. Oziq-ovqat,  joylashtirish borasida koʻp e’tirozlar boʻldi, hatto: «bundan koʻra mukofot pulini berganlari yaxshiroq edi» degan gapni ham eshitdik.... Balki haqiqatdan ham pul bilan ragʻbatlantirgan yaxshiroqdir?».

Xodimlarni ragʻbatlantirish tizimini yaratish orqali bunday xatolardan qanday qochish kerakligini kadrovik.uz iltimosiga koʻra HR maslahatchi Irina Shakirova tushuntirdi:

E’tibor bering
Muhim tushuntirishni oʻtkazib yubormaslik uchun TG-kanalimizga obuna boʻling!

 

– Xodimlarni qanday qilib toʻgʻri ragʻbatlantirish kerakligi haqidagi savolga yagona toʻgʻri javob yoʻq. Har bir kompaniya uni sinov va xato qilish yoʻli orqali qidiradi. Kompaniya resurslarini behuda sarflamaslik uchun ragʻbat, uning turlari va imkoniyatlari haqida bilishingiz kerak boʻlgan bir nechta muhim holatlarni koʻrib chiqamiz.

Xodimlarni ragʻbatlantirish, agar unga kompleks ravishda yondashilsa, turli xil ragʻbatlantirish turlarini oʻz ichiga olishi kerak – moddiy va nomoddiy, individual va jamoaviy. Shuningdek, sizda «antiragʻbat» ham boʻlishi kerak – jarimalar va boshqa sanksiyalar.

Ragʻbatlantirishlar ishlashi uchun muayyan qoidalar amal qilishi kerak:

  • har bir ragʻbatlantirish har bir xodim uchun ochiq, ragʻbatlantirish shartlari shaffof va tushunarli boʻlishi kerak;
  • ragʻbatlantirish sezilarli boʻlishi kerak (ragʻbatlantirishning sezuvchanligi chegarasi turli kompaniyalarda sezilarli darajada farq qilishi mumkin);
  • asta-sekinlik (kichik mukofotdan kutilmagan sakrashlarsiz muhimroq mukofotgacha);
  • mehnat natijasi va unga haq toʻlash oʻrtasidagi boʻshliqni minimallashtirish (kamroq, lekin darhol);
  • moddiy va nomoddiy ragʻbatlantirishlarning uygʻunlashuvi (bu ikkala ragʻbatlantirish guruhi bir xilda kuchli);
  • ragʻbatlar va «antiragʻbatlar»ning uygʻunlashuvi.

Ragʻbatlantirishning xar xil turlarini qisqacha koʻrib chiqamiz:

 

1. Moddiy motivatsiya

Bu, eng avvalo, ish haqi. Oddiy xodimlar uchun u munosib boʻlishi, yashash uchun yetarli boʻlishi kerak. Ya’ni, uning miqdori minimal ist’mol savati bilan mutanosib boʻlishi kerak.

Xodim uning ish haqi qanday shakllantirilishi va bonuslar qanday hisoblanishini bilishi kerak. U qanday va qanaqa sharoitlarda ish haqini oshirish va qoʻshimcha mukofot olish mumkinligini aniq tushunishi kerak.

Odam qancha va nima uchun olishini bilsa, u ishlashga va natijalarga erishishga ragʻbatlanadi. Inflyatsiya munosabati bilan ish haqi indeksatsiyasini uning oʻsishi sifatida koʻrsatish mumkin emas. Odamlar doʻkonlarga borishadi va hammasini tushunishadi. Indeksatsiya – bu ajoyib, ammo u «gigiyenik omillarni» qoʻllab-quvvatlashga yoʻnaltirilgan.

Gigiyena omillari haqida quyidagi maqolada gapirganmiz:

Moddiy motivatsiyaning muhim qismi – ijtimoiy paketdir. Odatda u oʻz ichiga uyali aloqa uchun toʻlov, tushlik, transport xarajatlari, kompaniya mahsulotlarini taqdim etish, bepul oʻqitishni oladi. Kuchli ijtimoiy paket – bu ish beruvchining foydasiga kuchli dalil.

Misol
Kam maoshda samarali motivatsiya
Toshkent viloyati aholisi orasidan kam maosh evaziga xorijiy korxonaga sanoat binolarini tozalovchilar ishga qabul qilindi. Quyidagilar xodimlar uchun asosiy motivatsiyalardan biri boʻldi:
  • rasman ishga joylashish;
  • oʻqitish va kasbiy sertifikatlash;
  • kompaniyada 1,5 yil ishlagandan keyin xalqaro mehmonxonalarda yangi ish topish uchun tavsiyanomalar taqdim qilish.

Xodimlarni ushlab qolishga yordam beradigan moddiy motivatsiyaning boshqa turlari ham bor. Bular – davolanish uchun toʻlovlar, oʻqitish uchun kreditlar yoki ipoteka toʻlovlari, kompaniyaning aksiyalarini sotib olish imkoniyati.

Xodimlarga sovgʻalar ham yaxshi ishlaydi. Bayram sanasiga nima sovgʻa qilishni hal qilishda koʻrib chiqilayotgan shahardan tashqarida dam olish singari vaziyat takrorlanmasligi uchun xodimlar oʻrtasida soʻrovnoma oʻtkazgan ma’qul.

Ammo moddiy motivatsiya qanchalik ajoyib boʻlmasin, bu yetarli emas. Yaxshi narsalarga tez  koʻnikasiz va yanada koʻprogʻini xohlaysiz! Mutaxassislarning ta’kidlashicha, odam taxminan 3 oydan keyin yangi daromadga oʻrganadi va undan keyin uni oddiy hol deb hisoblaydi. Bunda mas’ul lavozimlardagi yuqori maosh oladigan xodimlarda yuklamalar, ish koʻpligi, ish va shaxsiy hayot oʻrtasidagi muvozanatni saqlay olmaslik va hokazolardan charchoq toʻplanishi mumkin. Bunga ishonish qiyin, ammo bunday xodimlar oʻzlarini tuzoqqa tushib qolgandek his qilishlari mumkin: ular hatto pullarini ham koʻngildagidek sarflay olmaydi, chunki vaqt ish va uyqudan boshqa hech narsaga yetmaydi. Har bir insonning oilasi, bolalari, ota-onasi bor, dam olish, madaniy-koʻngilochar tadbirlar, shuningdek shaxsiy vaqt va makonga ehtiyoji bor. Qisqasi, unga kerak…

 

2. Nomoddiy motivatsiya

Inson uchun eng muhim motivator –  uning qadriyatlari bilan u ishlayotgan kompaniya qadriyatlarining mos kelishi. Biz allaqachon qadriyatlar – bu nomzodni kompaniyaga kirishda oʻtkazish kerak boʻlgan asosiy «filtrlar»dan biri ekanligi haqida gapirdik. Bu haqda batafsil bu yerda oʻqing:

Insonga baxt uchun nima kerakligini aniqlang va kompaniya taklif qilishi mumkin boʻlgan narsalar bilan solishtiring. Bu – kompaniya unga mos keladigan munosib xodimni ishga olishning ishonchli usuli va unda ishlash quvonch keltiradi.

Rahbar – bu kutilmagan, ammo juda muhim motivator (yoki demotivator). Agar u bilan ishlash qulay boʻlsa, bu jihat xodimni kompaniyada uzoq vaqt ushlab qoladi, ish joyida qoniqishga hissa qoʻshadi. Aniq maqsad va talablar, shuningdek rahbar tomonidan yutuqlarni muntazam ravishda baholash kuchli ragʻbatlantiruvchi omil hisoblanadi.

Oʻqitish va rivojlanish – xodimlarni ushlab turishning eng muhim shartidir. Ichki oʻquv tizimini, martaba rivojlantirish dasturlarini rivojlantiring. Bu odamlarni sizning kompaniyangizda qolish va oʻsishga ragʻbatlantiradi.

Misol
Murabbiylik orqali samarali motivatsiya
Kompaniya xodimlar orasidan murabbiylarni yigʻadi va oʻqitadi, ular oʻz navbatida yangi kelganlarga tajriba oʻrgatadi va boʻlishadi. Bundan tashqari, ularning lavozimi, ish tajribasi yoki malakasi ahamiyatga ega emas, asosiysi – istak.

Stajyorga uning tayyorgarlik darajasiga mos keladigan ma’lum bir oʻquv dasturi mustahkamlab qoʻyiladi, uni oʻqitishadi, murabbiy boʻlishga yordam berishadi.

 

Vaqt bilan «mukofotlash». Pandemiya davrida koʻplab xodimlar masofadan turib ishlashga oʻtishdi, bu ularga vaqtlarini taqsimlashda katta afzalliklarni berdi. Mana 3 yildirki koʻplab kompaniyalar oʻz xodimlarini ofisga qaytara olmayapti.

Darhaqiqat, vaqt – bu eng qimmatli manba, shuning uchun hozirda 4 kunlik ish haftasiga oʻtayotgan mamlakatlar bor, koʻplab kompaniyalar gibrid ish shaklini joriy qilishdi –2 kun ofisda, 3 kun uyda. Xodimlarning soʻrovnomalari boʻyicha  moslashuvchan jadval va vaqt bilan «mukofotlash»ning imkoniyati – kuchli motivatorlar va kompaniyada qolish uchun sababdir. Texnologik kompaniyalar jarayonlarni avtomatlashtirish, ish vaqtini hisobga olish va ish jarayoni zarar koʻrmasligi, maqsadlarga erishish uchun erkin jadvalga muhtoj boʻlgan xodimlar uchun vazifalarning bajarilishini kuzatish uchun turli xil yechimlarni taklif qilishmoqda.

Shuningdek, oʻyin yoki geymifikatsiyani nomoddiy motivatsiya trendi deb atash mumkin. U ish joyida yaratilishi mumkin boʻlgan turli xil musobaqa, chorlov va tanlov usullarini oʻz ichiga oladi.

Deylik, ish maqsadlariga erishish uchun xodimlar ba’zi moddiy ragʻbatlantirish, sovgʻalar bilan almashtirilishi mumkin boʻlgan «yulduzlar» ni olishadi. Yoki – oy yakunlari boʻicha xodimlarning reytingi chiqariladi va birinchi oʻrinlarni olgan gʻoliblar rahbar bilan tushlik, konsertga chipta, massaj seanslari yoki muhimroq narsa, masalan, qiziqarli loyiha yoki lavozim oshishini olishadi. Bularning barchasi xodimlarga tan olinishga yordam beradi.

 Oʻyin usullari xodimlarni oʻqitish va moslashtirish, kompaniya bilan tanishish jarayonlarida ham qoʻllaniladi. Bunda korporativ ta’lim platformalari, mobil ilovalar va messenjerdagi suhbatlar yordam beradi. Xuddi shu maqsadlar bilan haqiqiy turnirlar, musobaqalar, timbildinglar oʻtkaziladi. Biroq bu yerda haddan oshmaslik juda muhimdir. Oʻyin yondashuvi yosh va mobil odamlarga yoqadi, shunda ham – hammaga emas. Agar xodimlardan bir vaqtning oʻzida turli tadbirlarda qatnashish talab etilsa, bu ularni shunchaki «qizdirishi» mumkin va ular oʻzlari uchun tinchroq joy izlay boshlaydilar.

Misol
Geymifikatsiya orqali samarasiz motivatsiya
Kredit tashkiloti oʻz ishini shunday qurganki, xodimlar kun davomida masofaviy yigʻilish, viktorina va oʻquv dasturida ishtirok etishlari kerak. Har juma breyn-ring oʻtkaziladi.

Odamlar u yerda 2-3 oydan ortiq qololmaydi, ketayotganda koʻpchilik sun’iy pozitivlik va sira tugamaydigan «faollik»dan charchaganidan shikoyat qiladi.

 

Sifat doirasi. Bu usul bizga Yaponiyadan kelgan. Sifat doirasi – bu jarayonlar va oʻzaro ta’sirlardagi xato va kamchiliklarni aniqlash, ularni bartaraf etish boʻyicha takliflar tayyorlash uchun ixtiyoriy ravishda muntazam ravishda  yigʻiladigan kompaniya xodimlari guruhi.

Asosiy gʻoya shundan iboratki, boʻshliqlar va muammolar yuzaga kelgan joyda biznes jarayon ishtirokchilarining oʻzlari tomonidan aniqlanishi va yoʻq qilinishi kerak. Kundalik ish jarayonida turli muammolarga duch kelgan xodimlar ushbu sohadagi eng yaxshi mutaxassislar sanaladi. Ushbu formatda ijodkorlikdan foydalanish, barchani ishni optimallashtirishga jalb qilish va bunday «toʻsiqlar» tufayli tez-tez yuzaga keladigan motivatsiyani yoʻqotishning oldini olish mumkin.

 

Ish joyini tashkil etish va xodimlarga xizmat koʻrsatish. Chiroyli va qulay ofis, «mazali» oshxona, koʻchaga chiqmasdan naqd pul olish imkoniyati, qulay dam olish yoki kovorking joylari, zamonaviy asbob-uskunalar va ofis jihozlari, qulay joylashuv – bularning barchasi yaxshi motivatsion «iqlim»ni yaratadi.

 

Xulosa qilamiz:

Jarayonlardagi tartib, sogʻlom ish muhiti, adolatli ragʻbatlantirish, malakali boshqaruv, ijodkorlik va ragʻbatlantirishning turli usullari:

  • xodimlar uchun quvonch bilan ishga kelish va qoniqish hissi bilan uyga qaytish uchun bahona boʻlib xizmat qiladi;
  • ish beruvchilar uchun kadrlar ketishi va samarasiz «ragʻbatlantirish» uchun resurslarning tarqalishini oldini olishda katta yordam boʻladi.

 

 

Oʻzbekistonda kadrlar boshqaruvi-kadrlar menejeri vazifalari, kadrlar boshqaruvi jarayoni kadrlar boshqaruvi, oʻzbekistonda kadrlar boshqaruvi, xodimlarni boshqarish jarayoni, xodimlarni hujjatlashtirish Oʻzbekistonda kadrlar boshqaruvi. Ushbu sahifada Oʻzbekistonda kadrlar boshqaruvi vazifalari keltirilgan. Siz HR menejerining ish jarayoni bilan tanishishingiz mumkin boʻladi. Kadrlar boshqaruvi jarayoni haqida batafsil ma’lumot /oz/publish/doc/text190834_ish_unumdorligi_uchun_hodimlarni_qanday_ragbatlantirish_kerak