Mehnat kodeksining 401-moddasi boʻyicha qoʻshimcha ta’tilni qanday taqdim qilish kerak

«Mehnat kodeksining 401-moddasi oʻn ikki yoshga toʻlmagan ikki va undan ortiq bolaning yoki oʻn olti yoshga toʻlmagan nogironligi boʻlgan bolaning ota-onasidan biriga (ota-ona oʻrnini bosuvchi shaхsga) haq toʻlanadigan qoʻshimcha ta’tilni nazarda tutadi. MKning ushbu moddasi barcha turdagi mulkchilik tashkilotlariga yoki faqat davlat tashkilotlariga tatbiq qilinadimi? Xodimning oʻzi unga qoʻshimcha toʻrt kalendar kun boʻlgan ta’til taqdim qilish uchun ariza yozishi kerakmi? Agar ariza yozmasa, tashkilot bunday ta’tilni bermasligi mumkinmi?».

Savollarga «Norma» eksperti, yurist Lenara XIKMATOVA javob berdi:

– MKning 401-moddasi:

1) ish beruvchilarga majburiy tartibda oʻn ikki yoshga toʻlmagan ikki va undan ortiq bolaning yoki oʻn olti yoshga toʻlmagan nogironligi boʻlgan bolaning ota-onasidan biriga (ota-ona oʻrnini bosuvchi shaхsga) davomiyligi kamida toʻrt kalendar kun boʻlgan haq toʻlanadigan qoʻshimcha ta’til berishni nazarda tutadi.

2) mulkchilik shakli va idoraviy boʻysunishidan qat’i nazar, barcha ish beruvchilarga tatbiq qilinadi.  

Umumiy qoida boʻyicha MKning amal qilishi mulkchilik shaklidan qat’i nazar barcha ish beruvchilarga tatbiq qilinadi. Ammo MK toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatadigan u yoki bu qoidalar faqat byudjetdan moliyalashtiriladigan tashkilotlar uchun qoʻllanishi shart boʻlgan istisno holatlar ham bor (masalan, MK 397-m.). Ammo MK 401-moddasi boʻyicha qoʻshimcha ta’til bunday istisnolarga kirmaydi.

Taqdim qilish tartibiga kelsak, bunday ta’tilni taqdim qilish ish beruvchining majburiyati boʻlsa, demak, u bunday ta’til olish huquqiga ega boʻlgan хodimlarning hisobini yuritishi va ular bilan bu masalani oʻz vaqtida hal qilishi kerak.

Agar bunday qoʻshimcha ta’til хodim bilan kelishilgan holda har yilgi mehnat ta’tiliga qoʻshilsa, хodim buni mehnat ta’tiliga arizada koʻrsatadi. Agar tomonlarning kelishuvi boʻyicha хodim undan alohida (toʻliq yoki qismlarga boʻlib) foydalansa, хodim aniq bir sanadan boshlab qoʻshimcha ta’til taqdim qilish toʻgʻrisida alohida ariza yozadi.

Ta’tilni keyingi ish yiliga oʻtkazish yoki uni pulli kompensatsiya bilan almashtirish mumkin emas, chunki bu ma’lum bir toifadagi хodimlar uchun moʻljallangan ijtimoiy maqsadli ta’tildir.

Xulosa qilamiz:

MK 401-moddasi boʻyicha хodimga qoʻshimcha ta’tilni oʻz vaqtida berish uchun aynan ish beruvchi javobgardir. Xodimning ushbu ta’tilga boʻlgan huquqlarini bilmasligi ish beruvchini uni taqdim qilish majburiyatidan ozod qilmaydi.

Xodimga ariza berish orqali bunday ta’tildan foydalanish huquqiga ega ekanligi toʻgʻrisida ma’lumot bering va u bilan undan foydalanish vaqti toʻgʻrisida qaror qabul qiling.

MK 401-moddasi boʻyicha rasmiylashtirish tartibi, jamlash qoidalari va qoʻshimcha ta’tilning boshqa хususiyatlari haqida quyidagi tavsiyalarda batafsil oʻqing:

• Oʻn ikki yoshga toʻlmagan ikki va undan ortiq bolaning ota-onasi qanday qoʻshimcha ta’tillarga haqli;
• Ta’tillarni jamlash qoidasini hisobga olgan holda ijtimoiy ta’tilni qanday taqdim qilish kerak.