Ishlab chiqarish xodimlarini qanday boshqarish kerak

«Ishlab chiqarish kompaniyasiga kelganimda katta qiyinchiliklarga uchradim. Ishchilar intizomni buzishadi, soʻkinib gaplashishadi. Ustiga ustak ishni vijdonan bajarmaslik, mayda oʻgʻirlik holatlari ham tez-tez uchraydi.  Atrofda tartibsizlik hukmron. Kamiga doimiy tahdidlar ham yangrab turadi: «Ishdan boʻshaymiz, ishlamaymiz. Bu yerdan ketsak ishsiz qolmaymiz».

Bu yerda hech qanday bilim yordam bermaydi, faqat ular bilan bir tilda gaplasha oladigan kuchli rahbar kerak!» 

Korxonada sogʻlom ish muhitini qanday yaratish kerakligini HR-maslahatchi Irina ShAKIROVA tushuntirdi:

– Bu xabarda hayot haqiqati bor. Masalan, universitet bitiruvchisi boʻlgan yosh texnolog maxsus ma’lumotga va odob-axloqqa ega boʻlmagan kuchli erkaklar jamoasini «qoʻlga olishi»ini tasavvur qilish mushkul. Bunday vaziyatda ishchilar orasida shaxsiy obroʻga ega professional va hayotiy tajribasi boʻlgan inson koʻproq mos kelgan boʻlar edi. Bunday xodimlarni ishbilarmonlik etikasi boʻyicha treningga taklif qilish ham yordam berishi dargumon. Ular oʻzlarini bunday «qayta tarbiyalash» usuli ustidan kulishlari aniq.

Shunga qaramay, keling, turli xulq-atvorga ega xodimlarga korporativ xulq-atvor qoidalarini singdirish, ish munosabatlarini qoʻpollik va bosimlarsiz oʻrgatish imkonini beradigan ba’zi shartlarni koʻrib chiqsak.

Ishlab chiqarish madaniyati

Korxonaning oʻzi xodimlarni tegishli ish sharoitlari, barcha zarur narsalar bilan ta’minlashi kerak. Bu nafaqat kerakli uskunalar, materiallar, maxsus kiyim-bosh, balki havo, yorugʻlik, gigiyena vositalari bilan ta’minlash, ishdan keyin oʻzini tartibga keltirish imkoniyati (dush, yechinish xonasi, chekish joyi va boshqalar) hamdir. Sarishta  zavod oshxonasida mazali tushlik, issiq va sovuq suv hamda bir martalik stakanlar bilan kuler. Tanaffus paytida stol tennisi oʻynash imkoniyati. Bularning barchasi xodimlaringizni kompaniyaga sodiq qiladi.

Ish jadvali

Ishchilarga standart ish jadvalini (5/2) yoki moslashuvchan shartlarni taklif qilish tavsiya etiladi. Ish vaqtidan  tashqari ish va tartibga solinmagan jadvalni ish haqi bilan kompensatsiya qilish kerak. Umuman olganda, ishlab chiqarishning oʻziga xos xususiyatlarini, masalan, smenali ishning turli variantlarini hisobga olgan holda ish jadvalining eng maqbul variantlarini izlash lozim.

12 soatlik smena natijasida odamlar qanday charchaganini va xato qilib, ishni sabotaj qila boshlaganini kuzatishga ham toʻgʻri kelgan.

Xavfsizlik profilaktikasi

Ishlab chiqarish xodimlari uchun ishlab chiqarish uskunalari bilan ishlashda xavfsizlik texnikasi boʻyicha dasturlar, qoidalar va reglamentlarning bajarilishini nazorat qilish kerak. Agar ish jarayonida insonning hayoti potensial xavfga duch kelsa, masalan, u benzin tashuvchi yuk mashinasini boshqarsa yoki katta balandlikda ishlasa, bunday holatlar uchun barcha xavf-xatar va qoidalarni qayd qilib qoʻyish kerak. Bu zararli ishlab chiqarishdagi ishlarga ham taalluqli.

Ushbu reglamentlarni ishlab chiqish va ularga qat’iy rioya qilish, mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi uchun mas’ul xodimga ega boʻlish kerak.

Koʻrgazmali qurollar – har doim xodimlarning koʻz oʻngida boʻlgan axborot materiallari («Ruxsat berilgan – Taqiqlangan») yaxshi samara beradi.

Korxonaning zarur koʻnikmalarni ishlab berish uchun ishlab chiqish jarayonlari va kritik holatlarni ishlab chiqish mumkin boʻlgan uskunalar namunalari, trenajyorlar va stendlarning boʻlishi uning kuchli tomoni boʻladi. Agar korxonada ishlab chiqarish ta’limi ustasi boʻlsa yanada yaxshi.

Xodimlarning salomatligi va turmushi haqida gʻamxoʻrlik qilish

Toʻlaqonli ta’til, sanatoriy-kurortlarda davolanish, tibbiy sugʻurta, oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta’minlash, kompaniya tovarlari uchun chegirmalar va imtiyozlar ishlab chiqarish xodimlari uchun muhim jihatlar sanaladi.

Mansab pillapoyalaridan yuqorilash imkoniyati

Koʻplab ishchi mutaxassisliklar uchun malakani oshirish nazarda tutilgan. Bu ayniqsa razryadlar va toifalar mavjud boʻlgan kasblarga taalluqli (elektr chilangari, payvandchi, mashinist, texniklar). Agar kompaniya oʻrganish va oʻsishga yordam bersa, bu xodim uchun muhim afzallik boʻladi.

Martaba oʻsishi dasturlari – «ishchidan brigadirgacha», «brigadirdan smena boshligʻigacha» va hokazolarni joriy qilish mumkin. Ish joyidagi ratsionalizatorlik uchun ragʻbatlantirishlar, mahsuldorlikni oshirish boʻyicha musobaqalar ham samarali natija beradi.

Shunday qilib, ish beruvchi xodimlardan yaxshi ishni talab qilishi uchun ishlab chiqarish xodimlarini yaxshi sharoitlar, malakali rahbarlik va yoʻl-yoʻriqlar bilan ta’minlashi kerak.

Endi qanday qilib yaxshi ish muhiti va munosabatlarni yaratishni muhokama qilsak.

Ishlab chiqarish xodimlarini boshqarishning eng yaxshi usuli bu ish joyida xulq-atvor qoidalarini buzganlik uchun jarimalarni koʻrsatish bilan ularga rioya qilishdir. Buning uchun istalmagan xatti-harakatlarning barcha turlari Ichki mehnat tartibi qoidalarida sanab oʻtilishi kerak.

Men, masalan, ishlab chiqarish xodimlari uchun IMTQda bir martalik qoʻpol qoidabuzarliklarning bunday roʻyxati bilan toʻqnash kelishimga toʻgʻri kelgan:

• ish joyida uxlash;
• ishga alkogolli ichimlikdan, giyohvandlik yoki toksik modda ta’siridan
• mastlik yoki guvohlarning koʻrsatmalari yoki tibbiy xulosa bilan tasdiqlangan spirtli ichimlik hidi kelib turgan holatda kelganida yoki xodimning bunday holatda ekanligiga ishonish uchun yetarli asoslar mavjud boʻlganda tibbiy koʻrikdan oʻtishni rad etishi;
• korxonaning avtotransport vositasini alkogolli ichimlik yoki giyohvandlik moddasi ta’sirida mastlik holatida boshqarish tibbiy xulosa yoki Davlat yoʻl harakati xavfsizligi xizmati xodimlari tomonidan tasdiqlangan yoki xodim bunday holatda ekanligiga ishonish uchun yetarli asoslar mavjud boʻlganda tibbiy koʻrikdan oʻtishni rad etish;
• majburiy davriy tibbiy koʻrikdan, shuningdek davriy texnika xavfsizligi va yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻl-yoʻriqlardan oʻtishni rad etish;
• xodimlarning hayoti va sogʻligʻiga, shu jumladan qoidabuzarning oʻziga ham (ehtimoliy yoki yuzaga kelgan oqibatlardan qat’i nazar, oʻz xizmat majburiyatlarini bajarayotganda texnika xavfsizligi qoidalarini buzish) tahdid keltirib chiqargan texnika xavfsizligi qoidalarini, ishlab chiqarish texnologiyasini qoʻpol ravishda buzish;
• ish joyida guvohlar tomonidan tasdiqlangan yoki sodir etilgan harakatning mavjud ob’yektiv dalillari bilan (kattaligidan va xodimni ma’muriy yoki jinoiy javobgarlikka tortishdan qat’i nazar) ish beruvchining mulkini oʻgʻirlash (buyumlarni oʻgʻirlash, mol-mulk yoki ish beruvchining moliyaviy resurslari);
• ish vaqtini hisobga olish jadvallari yoki ish vaqti kartochkalarini (bu ham oʻgʻirlik deb baholanadi), kasallik varaqalari, yoʻl varaqalari, shartnomalar, toʻlashga schyotlar, hisobvaraq-fakturalar, bajarilgan ish dalolatnomalari va boshqa hujjatlarni qalbakilashtirish;
• xodimning ma’muriy yoki jinoiy javobgarlikka tortilishidan qat’i nazar, ish beruvchiga, boshqa xodimga, mijozga, hamkorga, hamkor tashkilot xodimiga, yetkazib beruvchiga yoki boshqa jismoniy shaxsga nisbatan jismoniy zoʻravonlik yoki hujum tahdidi;
• ish beruvchining, boshqa xodimning, mijozning, hamkorning, hamkor tashkilot xodimining, yetkazib beruvchining va hokazolarning etnik yoki millatga mansubligiga nisbatan hurmatsizlik munosabatni namoyon qilish;
• jinsiy zoʻravonlik asosida shilqimlikning har qanday namoyon boʻlishi;
• tuhmat, ya’ni yolgʻon,  boshqa shaxslar yoki ish beruvchining obroʻsiga putur yetkazadigan uydirmalarni tarqatish;
• haqorat qilish, ya’ni boshqa xodim, mijoz, yetkazib beruvchi, hamkor va hokazolarning sha’ni va qadr-qimmatini qasddan kamsitish;
• xodimlar tomonidan uyatli soʻzlar va imo-ishoralardan foydalanish, ish vaqtida va ish joyida soʻkinish (kimga qaratilgan yoki aytilganidan qat’i nazar), umum qabul qilingan odob-axloq qoidalarini buzish;
• ish joyida qimor, kompyuter oʻyinlari, planshetlar, telefonlar, internet oʻyinlarida ishtirok etish, ish joyida videoroliklar, kliplar, filmlarni tomosha qilish, xodim yoki korxonaning kasbiy faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan kitoblar, adabiyotlar, internet manbalarni oʻqish, krossvordlar, boshqotirmalar va shunga oʻxshash mashgʻulotlar bilan band boʻlish.

Agar ushbu talablarning barchasi xodimga u ishga qabul qilingan vaqtda yetkazilsa, doimiy nazorat qilish va qoidabuzarliklarda jarimalarni qoʻllash orqali intizom saqlansa, ularga rioya qilishni istamagan odamlar saralanadi, qolganlari esa bunga koʻnikishadi. Ammo buning uchun albatta korxona rahbarlarining qat’iyati va izchilligi talab qilinadi.

Ishlab chiqarish xodimlarini ishga yollashning oʻziga xos xususiyatlari

Ishlab chiqarish xodimlari uchun eng muhim shartlar – rasman ishga joylashish va munosib ish haqidir.

E’lon tuzayotganda quyidagi jihatlarga e’tibor qarating:

• lavozim nomi. U tushunarli boʻlishi kerak, masalan, slotchik emas, balki omborchi;
• majburiyatlar va talablarni iloji boricha qisqa yozing;
• sharoitlar haqida haqiqatni yozing: masalan, harorati yuqori, issiq sexda ishlash, togʻli hududdagi vaxtali ish.

Barqarorlik va gʻamxoʻrlik haqida gapiradigan ba’zi shartlarni koʻrsating. Misol uchun, ish haqini oʻz vaqtida toʻlash, ta’til miqdori.

Boʻsh ish oʻrniga nomzod topilganda qarorni va ishga joylashish uchun keyingi qadamlarni choʻzib oʻtirmang. Agar nomzodda bir xil shartlarga ega kompaniyalar oʻrtasida tanlash imkoniyati boʻlsa, u oʻzini tezroq ishga qabul qiladigan joyni tanlaydi.