Тавсияномада:

– таътил учун стажга кирадиган иш даврлари;

– ходимнинг биринчи иш йили учун таътил олиш ҳуқуқи;

– иккинчи ва ундан кейинги иш йиллари учун таътил олиш ҳуқуқи;

– таътилнинг давомийлиги: тўлиқ ёки ишлаб берилган ойларга мутаносиб равишда;

– қайта ташкил этилганда таътил учун стажни ҳисоблаш.

Таътил учун стажга қандай даврлар киритилади 

Меҳнат таътили ходимга ҳар йили иш йили давомида берилади, . Ҳар бир ходим учун унинг иш йили алоҳида ҳисобланади.

Эътибор беринг

Иш йили – бу ходимнинг муайян иш берувчида 12 ойга тенг бўлган иш даври; у ходим ҳақиқатда иш бошлаган санадан эътиборан ҳисоблаб чиқарилади,  .

Ходимнинг айрим иш даврлари унинг иш йилига киритилмайди ва, тегишинча, меҳнат таътилини олиш ҳуқуқини берадиган иш стажига ҳам киритилмайди. Иш йили ушбу даврларга сурилади, .

Жадвал

Таътил учун иш стажига қандай даврлар киритилади, қандай даврлар эса киритилмайди

Эътибор беринг

Зарарли ёки хавфли меҳнат шароитларидаги, шунингдек ноқулай табиий-иқлим шароитларидаги иш учун ҳар йилги қўшимча меҳнат таътилларини олиш ҳуқуқини берадиган иш стажига фақат мазкур шароитларда ҳақиқатда ишлаб берилган вақт киритилади,  .

Ходимларга қандай қўшимча таътилларни тақдим этиш ҳақида янада батафсил тавсияномада ўқинг.

Ходим биринчи иш йили учун таътил олиш ҳуқуқига қачон эга бўлади

Ходимга биринчи иш йили учун таътилни у иш берувчида узлуксиз ишлаган 6 ой ўтганидан кейин беринг. Бунда, иш берувчи билан келишувга кўра, таътилни ишлаган 6 ой ўтгунга қадар бериш ҳам мумкин, .

Биринчи бор ташкил этилган ташкилотлар учун ходимларга меҳнат таътилини биринчи иш йилининг исталган вақтида, лекин у тугагунга қадар бериш мумкин,  .

Қатор тоифадаги ходимлар биринчи иш йили учун таътилни 6 ой ўтгунга қадар, ходимнинг хоҳишига кўра, олишлари мумкин, . Улар жумласига қуйидагилар киради:

•  аёллар – ҳомиладорлик ва туғиш таътилидан олдин ёки ундан кейин;
• 14 ёшга тўлмаган битта ёки ундан ортиқ болани, 16 ёшга тўлмаган ногиронлиги бўлган болани тарбиялаётган шахслар;
• 18 ёшдан кичик бўлган шахслар;
• ишдан ажралмаган ҳолда таълим ташкилотларида ўқиётганларга, агар улар ўзининг ҳар йилги меҳнат таътилини имтиҳонлар, зачётлар топшириш, битирув малакавий ишларини, магистрлик диссертацияларини, курс, лаборатория ва бошқа ўқув ишларини бажариш вақтига тўғрилаб олишни хоҳласа;
• резервга бўшатилганидан кейин уч ойдан кечиктирмай ишга кирган муддатли ҳарбий хизматни ўтаган собиқ ҳарбий хизматчилар;
• 1941–1945 йиллардаги уруш қатнашчилари ва имтиёзлари бўйича уларга тенглаштирилган шахслар;
•  I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган ходимлар;
• жамоа келишувларида, шунингдек жамоа шартномасида ёхуд ички ҳужжатларда белгиланган ҳолларда бошқа ходимлар.

Таълим ташкилотларининг ўқитувчилар таркибига биринчи иш йилидаги ҳар йилги меҳнат таътили ўқувчиларнинг ёзги таътили даврида тўлиқ давомийликда, улар ушбу таълим ташкилотига ишга кирган вақтидан қатъи назар, ишлаб берган вақтига мутаносиб равишда ҳақ тўланган ҳолда берилади. Иккинчи ва кейинги иш йиллари учун бериладиган меҳнат таътилига, ушбу таътилдан иш йили давомида қайси вақтда фойдаланилишидан қатъи назар, тўлиқ ҳақ тўланади,  .

6 ойдан кам ишлаган ўриндошларга биринчи иш йили учун меҳнат таътили уларнинг хоҳишига кўра асосий иш бўйича меҳнат таътили билан бир вақтда ўриндошлик асосида ишдаги таътил учун ишлаб берилган вақтга мутаносиб равишда ҳақ тўланган ҳолда берилади, . Агар ўриндош биринчи иш йили учун таътилни 6 ой ва ундан кўп ой ишлагандан кейин оладиган бўлса, таътил учун тўлиқ ҳақ тўланади. Бу иккинчи ва кейинги иш йиллари учун бериладиган таътилларга ҳам тааллуқли.  

Иккинчи ва кейинги иш йиллари учун таътил олиш ҳуқуқи қачон вужудга келади

Иккинчи ва кейинги иш йиллари учун таътилни иш йилининг исталган вақтида таътиллар жадвалига мувофиқ тақдим этинг.

Таътиллар жадвалини иш берувчи календарь йил бошлангунига қадар касаба уюшмаси қўмитаси ёки ходимларнинг бошқа вакиллик органи билан келишувга кўра тасдиқлайди, .

Яъни иккинчи ва кейинги таътилларни олиш учун кейинги иш йили бошлангандан кейин 6 ой ишлаб бериш шарт эмас.

Таътил қандай давомийликда бўлиши керак: тўлиқми ёки ишланган ойларга мутаносиб равишдами

Иш йили учун таътил тўлиқ давомийликда ва тўлиқ ҳақ тўланган ҳолда тақдим этилади. Таътилни ишланган вақтга мутаносиб равишда тақдим этиш мумкин эмас, бу қонунни бузишдир.

Ҳатто ходим тўлиқсиз иш вақти шартлари асосида ишлаётган бўлса ҳам – унга меҳнат таътилини тўлиқ давомийликда тақдим этинг, .

Агар ходим билан меҳнат шартномасини иш йили тугагунга қадар бекор қилсангиз, ходимдан таътилнинг ишлаб берилмаган кунлари учун таътил пулларини ушлаб қолинг, .

Ташкилот қайта ташкил этилганда ва унинг идоравий тааллуқлилиги (бўйсунуви) ўзгарганда таътил учун стаж қандай ҳисобланади

Ташкилот қайта ташкил этилганда ходимнинг меҳнат стажи сақланиб қолади. Бунда ходимлар билан меҳнат шартномалари бекор қилинмайди, ходим эса қайта ташкил этиш натижасида тузилган янги ташкилотда ишлашни давом эттиради, .

Меҳнат таътилининг давомийлиги қандай ҳисоблаб чиқарилади

Меҳнат таътилининг давомийлигини календарь кунларда ҳисоблаб чиқаринг, . Агар ташкилотингизда 5 кунлик ёки 6 кунлик иш ҳафтаси белгиланган бўлса, ушбу қоидани ҳар қандай ҳолатда қўлланг.

Ходим ва иш берувчи ўртасидаги келишувга кўра, меҳнат таътилларини улар байрам дам олиш кунидан кейин бошланадиган ёки байрам арафасида тугайдиган қилиб ҳисоблаб тақдим этиш мумкин. Шунда ходимлар учун дам олиш кунларининг умумий сони кўпаяди.

Масалан, агар ходимга таътил 2023 йил 3 октябрдан (сешанба) белгиланса, аслида у кўпроқ дам олади, чунки 1 октябрь – байрам дам олиш куни, 2 октябрь – қўшимча дам олиш куни. Ёки бўлмаса, аксинча, ходимнинг таътилини 30 сентябрда тугайдиган қилиб ҳисоблаш мумкин. Бундай ҳолда ҳам ходим аслида кўпроқ дам олади ва ишга 3 октябрда чиқади. 

Меҳнат таътилининг давомийлигини қандай ҳисоблаш ҳақида янада батафсил тавсияномада ўқинг.

Меҳнат таътиллари қандай жамланади

Агар ходимга қўшимча ва узайтирилган таътиллар берилиши лозим бўлса, уларни ҳар йилги асосий таътилга қўшиб жамлаш мумкин. Лекин бундай таътилларнинг умумий давомийлиги бир иш йили учун 56 календарь кундан ошиб кетиши мумкин эмас,  .

12 ёшга тўлмаган икки ва ундан ортиқ боланинг ота-онасидан бирига 4 календарь кун бўлган ҳақ тўланадиган қўшимча таътил берилиши керак, . Бундай кафолат 16 ёшга тўлмаган ногиронлиги бўлган боланинг ота-онасига ҳам татбиқ этилади.

Бу кафолатдан ота-онадан бири фойдаланиши мумкин. Одатда – боланинг онаси. Аммо агар қўшимча таътил тақдим этиш илтимоси билан боланинг отаси мурожаат қилса, у иш берувчига ушбу кафолатдан боланинг онаси ёки оилавий вазифаларни бажариш билан машғул бўлган бошқа шахс фойдаланмаётганини тасдиқловчи ҳужжатни тақдим этиши керак.

Бундай қўшимча таътилни ҳар йилги меҳнат таътилига қўшиш ёки ундан алоҳида – тўлиқ ёки қисмларга бўлиб фойдаланиш мумкин.

Таътилдан фойдаланиш даври иш берувчи билан келишувга кўра, лекин фақат тегишли иш йили давомида белгиланади. Таътилни кейинги иш йилига кўчириш ёки пулли компенсация билан алмаштириш мумкин эмас, чунки у мақсадли, оналарга ва болаларни парвариш қилаётган бошқа шахсларга берилади,  . Демак, уни ижтимоий деб ҳисоблаш мумкин.

Агар ходимнинг таътилининг тугаши ёки таътилдан кейин ишга чиқиш куни унинг дам олиш кунига тўғри келса, ходим дам олиш кунидан кейинги биринчи иш кунида ишга киришади.

Эътибор беринг

Умумий қоидага кўра, ходимга тўлиқ давомийликда таътил тақдим этилади. Бунда МКда меҳнат таътилининг давомийлигини ишлаб берилган вақтга мутаносиб равишда ҳисоблаб чиқариш назарда тутилади .

Иш йили давомида ходимнинг ҳар йилги меҳнат таътилининг давомийлиги ўзгарган ва меҳнат таътили ишлаб берилган вақтга мутаносиб равишда ҳисоблаб чиқариладиган ҳоллар:

• вояга етмаган ходим 18 ёшга тўлди ва шу сабабли у 30 календарь кундан иборат асосий узайтирилган меҳнат таътилини олиш ҳуқуқини йўқотди;
• ходимга I ёки II гуруҳ ногиронлиги белгиланди ва шу сабабли унда 30 календарь кундан иборат узайтирилган таътил олиш ҳуқуқи юзага келди;
• ходим иш йилининг бир қисмини оддий меҳнат шароитларида, бошқа қисмини эса ноқулай меҳнат шароитларида ишлаб ўтказди, бу унга қўшимча таътил олиш ҳуқуқини беради;
• ходим иш йили давомида бошқа ишга ўтказилган ва бу ишда меҳнат таътилининг бошқача давомийлиги назарда тутилган ва шунга ўхшаш бошқа ҳоллар.

Бундан ташқари, таътилнинг давомийлигини мутаносиб равишда ҳисоблаб чиқариш қуйидаги ҳолларда талаб қилинади:

1. Меҳнат шартномаси бекор қилинганда:

• фойдаланилмаган меҳнат таътили учун компенсация миқдорини белгилаш;
• жорий иш йилида ишлаб берилмаган таътил кунлари учун таътил пулларини ушлаб қолиш лозим бўлганда.

2. Биринчи иш йили учун таътилга ҳақ тўлаш миқдорини ишлаб берилган вақтга мутаносиб равишда қуйидагиларга белгилашда:

• биринчи иш йилида 6 ойдан кам ишлаган, таътилни асосий иш жойи бўйича меҳнат таътили билан бир вақтда оладиган ўриндошларга. Бундай ҳолда ўриндошлик асосидаги ишда таътил тўлиқ давомийликда тақдим этилади, аммо ишлаб берилган вақтга мутаносиб равишда ҳақ тўланади;
• таълим ташкилотларининг ўқитувчилар таркибига ва методистларига. Уларга ҳар йилги меҳнат таътили ўқувчиларнинг ёзги таътили даврида, мутахассис ушбу ўқув муассасига қачон ишга кирганидан қатъи назар, аммо ишлаб берилган вақтга мутаносиб равишда берилади,  .

Вазият

Меҳнат таътилининг давомийлигини қисқартириш мумкинми

Компанияда бир неча йил олдин ходимлар билан тузилган меҳнат шартномаларида ҳар йилги меҳнат таътилининг давомийлиги – 24 календарь кун этиб белгиланган эди. Ҳозир директор кадрлар сиёсатини қайта кўриб чиқмоқда ва «ҳамма нарсани МК бўйича минималлаштиришни», яъни барча ходимлар учун 21 календарь кундан иборат таътилни кафолатланган минимум сифатида белгиламоқчи. Раҳбарият таътиллар тўғрисидаги янги низомни тасдиқлашни ва янги йилдан бошлаб барча ходимларга 24 кун эмас, балки 21 кун таътил беришни таклиф қилмоқда. Агар меҳнат шартномасида 24 кун белгилаб қўйилган бўлса, иш берувчи ҳар йилги меҳнат таътилининг давомийлигини бир томонлама тартибда 24 календарь кундан 21 календарь кунгача қисқартиришга ҳақлими?

Агар меҳнат шартномаларида ходимга 24 календарь кундан иборат таътил берилиши тўғридан-тўғри кўрсатилган бўлса, иш берувчи таътилни тўлиқ ҳажмда бериши шарт. Иш берувчи шартномада белгиланган кафолатни бир томонлама тартибда қисқартиришга ҳақли эмас.

Ҳар йилги меҳнат таътилининг давомийлиги меҳнат шартномасининг муҳим шартлари жумласига киради – ходимнинг кафолатланган дам олиш ҳуқуқи. Меҳнат шартномасининг шартлари тарафлар учун мажбурий бўлиб, иш берувчи томонидан бир томонлама тартибда ўзгартирилиши мумкин эмас.

Kadrovik.uz тавсия қилади

Меҳнат шартномасига яна қандай мажбурий шартлар киритилиши кераклиги ҳақида тавсияномадан билиб олинг.

Ички ҳужжатни, масалан, Таътиллар тўғрисидаги низомни қабул қилиш, ёки таътил муддатини қисқартириш тўғрисида буйруқ чиқариш тузилиб бўлган меҳнат шартномалари шартларини ўзгартира олмайди. Бундан ташқари, бундай ҳаракатлар ходимлар аҳволининг ёмонлашуви сифатида баҳоланади, бунга эса йўл қўйиб бўлмайди

Таътил давомийлигини 24 календарь кундан 21 календарь кунгача ўзгартиришга фақат томонларнинг келишувига кўра йўл қўйилади. Бунинг учун ҳар бир ходим билан меҳнат шартномасига қўшимча келишув имзоланиши керак.

Маслаҳат

Қўшимча келишувни қандай тўғри тузиш ва расмийлаштириш, меҳнат шартномасидаги мавжуд қоидаларни қандай ўзгартириш ёки бекор қилиш, шунингдек янгиларини қандай киритиш ҳақида тавсияномадан билиб олинг. 

Шундай қилиб, агар меҳнат шартномасида таътилнинг 24 календарь куни кўрсатилган бўлса, иш берувчи айнан 24 кундан иборат таътил тақдим қилиши шарт.