Тавсияда:

- МНКни қандай тузиш керак

- МНК мажлисининг раиси ва котибини қандай танлаш керак

- МНК қандай низоларни кўриб чиқади

- МНКни тузиш учун жамоа шартномаси ёки Низомга қандай шартларни киритиш керак

МНКни қандай тузиш керак

Меҳнат низолари бўйича комиссия (МНК) – меҳнат тўғрисидаги қонунчиликни, меҳнат тўғрисидаги бошқа ҳуқуқий ҳужжатларни, меҳнат шартномасини қўллаш масалаларига доир якка тартибдаги меҳнат низоларини кўриб чиқувчи орган бўлиб, бундан суд томонидан кўриладиган низолар мустасно

Меҳнат низолари бўйича комиссия тузиш учун ходимлар ва иш берувчи ўз вакилларини тайинлайди. Ташкилотда ходимларнинг манфаатлари ва ҳуқуқларини касаба уюшмаси қўмитаси ҳимоя қилади. Шунинг учун аввал ташкилотда ходимларнинг вакиллик органи тузилган бўлиши керак. Агар у аллақачон фаолият юритаётган бўлса, сиз қуйида келтирилганларга амал қилган ҳолда МНК тузишингиз мумкин:

1-қадам. Иш берувчи касаба уюшмаси қўмитасига комиссия тузиш тўғрисида ёзма таклиф юборади. Бунда касаба уюшмаси қўмитаси ҳам ташкилотда МНК тузишни таклиф қилиши мумкин.

2-қадам. Агар келишувга эришилса, таклиф олинганидан сўнг 10 кун ичида:

- иш берувчи ўз вакилларини тайинлаш тўғрисида буйруқ чиқаради;

- касаба уюшмаси қўмитаси ўз вакилларини тасдиқлаш тўғрисида қарор қабул қилади.

Муҳим

Жамоа шартномаси ёки бошқа ички ҳужжатда тарафлар МНКнинг сон жиҳатдан таркиби ва ваколатлари муддатини тасдиқлайди. МНК иш берувчи ва касаба уюшмаси қўмитаси томонидан ҳар бир тарафдан вакиллар сони тенг бўлган ҳолда, тенг ҳуқуқлилик асосида тузилади.

3-қадам. Тарафлар комиссия ишини ва иш юритишни тартибга солувчи низом ишлаб чиқади. Низом иш берувчи ва касаба уюшмаси қўмитаси томонидан тасдиқланади.

4-қадам. Иш берувчи ташкилот ходимларидан бирини унинг розилиги билан МНК ишини техник таъминлаш учун масъул қилиб тайинлади.

МНК мажлисининг раиси ва котибини қандай танлаш керак

Комиссиянинг биринчи мажлисида раис ва котиб комиссия аъзоларининг келишуви бўйича сайланади. Кейинги мажлисларда – тарафлар томонидан ҳар бир навбатдаги мажлисни тайёрлаш ва чақириш мажбурияти юкланадиган раис ва котиб тайинланади.

МНКнинг ҳар бир мажлисида раиснинг вазифалари иш берувчининг ва касаба уюшмаси қўмитасининг вакиллари томонидан навбатма-навбат бажарилади.

Муҳим

Раиснинг ва котибнинг вазифалари айни бир мажлиснинг ўзида тараф вакиллари томонидан бажарилиши мумкин эмас.

Вазият

Комиссия аъзолари меҳнат мажбуриятларидан озод этилган даврда ўртача иш ҳақи сақланиб қоладими  

Менга МНК мажлисида меҳнат низосини кўриб чиқишда иштирок этиш топширилди, шу муносабат билан мени ишни тайёрлаш вақтида иш мажбуриятларини бажаришдан озод қилишди. Бироқ ой охирида мен одатдагидан анча кам маош олдим.

МНК мажлисларида иштирок этган кунларим учун ҳақ тўлашлари керакми?

Ҳа, иш берувчи ходим учун ўртача иш ҳақини сақлаб қолиши керак эди.

Якка тартибдаги меҳнат низосини бевосита кўриб чиқиш ва ишни кўриб чиқишга тайёрлаш даврида меҳнат низолари бўйича комиссия аъзолари бўлган ходимлар ўртача иш ҳақи сақланган ҳолда меҳнат мажбуриятларини бажаришдан озод этилади. Агар ходим мажбуриятларни бажаришдан озод этилган бўлса, унинг ўртача иш ҳақи сақланиши керак.

Эътибор беринг

МНК аъзолари бўлган ходимларга нисбатан улар ўз ваколатларини амалга ошираётган даврда лавозим маошини пасайтириш ва иш берувчининг ташаббусига кўра меҳнат шартномасини бекор қилишга йўл қўйилмайди, бундан ташкилот тугатилиши мустасно.

МНК қандай низоларни кўриб чиқади

Меҳнат қонунчилигида МНК кўриб чиқиши мумкин бўлган низоларнинг тўлиқ рўйхати белгиланмаган, лекин у кўриб чиқиши мумкин бўлган  масалаларнинг тахминий рўйхатини келтириш мумкин:

• меҳнат қонунчилиги, меҳнатни муҳофаза қилиш қоидалари ва меҳнат шартномаси шартларини қўллаш;
• меҳнат шартларини белгилаш ёки ўзгартириш;
• иш ҳақи тўловидаги кечикишлар;   
• мукофот ёки компенсацияларни нотўғри ҳисоблаш;                              
• тунги вақтдаги иш учун қўшимча тўловларни тўламаслик;
• ҳар йилги таътил беришни рад этиш;
• фойдаланилмаган таътил учун компенсация тўламаслик;                   
• ходимни унинг розилигисиз бошқа лавозимга ўтказиш;                                          
• белгиланган иш вақти тартибини бузиш;                                                  
• танаффус ёки дам олиш вақти бермаслик;                                            
• ички меҳнат тартиби қоидаларини бузиш;                                                      
• ишдан бўшатишда ишдан бўшатиш нафақасини нотўғри ҳисоблаш;                                                
• интизомий жавобгарликка тортиш тартибини бузиш;                                
• ходимларни аттестациядан ўтказиш тартибини бузиш;
• меҳнат шартларини ўзгартиришда хабардор қилиш муддатларини бузиш;                                                    
• ўқув таътилини бериш тартибини бузиш;                                                  
• амалдаги меҳнат шартларининг жамоа ёки меҳнат шартномаси қоидаларига мос келмаслиги;
• бошқа якка тартибдаги меҳнат низолари.

Муҳим

Ходим якка тартибдаги меҳнат низолари юзага келганда МНКга мурожаат қилиши шарт эмас. У якка тартибдаги меҳнат низосини ҳал қилиш учун бевосита судга мурожаат қилиши мумкин. Бундан ташқари, суд ҳужжати қабул қилингунга қадар – суд маслаҳатхонасига киришидан олдин – низо кўриб чиқиш учун медиаторга ўтказилиши мумкин.

МНК тузиш учун жамоа шартномаси ёки низомга қандай шартларни киритиш керак

 МНК тузиш жамоа шартномасида, агар у тузилмаган бўлса – иш берувчи ва касаба уюшмаси қўмитаси ўртасидаги келишув асосида назарда тутилиши мумкин. МНК тузиш учун жамоа шартномаси у ҳақида қуйидаги маълумотларни ўз ичига олиши керак:

- МНКни ташкилотнинг ўзида ҳам, унинг таркибий бўлинмаларида ҳам тузиш имконияти;

- комиссиянинг сон таркиби;

- комиссия ваколатларининг муддатлари.

Меҳнат низолари бўйича комиссиянинг иш юритиш тартиби иш берувчи ва касаба уюшмаси қўмитаси ўртасида келишилган ҳолда тасдиқланадиган тегишли низомда ёки бошқа ички ҳужжатда белгиланади.

Комиссия низомида унинг мақсад ва вазифалари, асосий тушунчалар, иш принциплари, комиссияни шакллантириш ва фаолиятини ташкил этиш тартиби белгиланади. Мурожаатларни топшириш, низоларни кўриб чиқиш ва комиссия қарорларини ижро этиш тартиб-таомиллари баён этилади.