Тавсияда:

– иш берувчи қачон ходимнинг розилигисиз меҳнат шартларини ўзгартириши мумкин;

– ходимнинг розилигисиз меҳнат шартларини ўзгартиришни қандай расмийлаштириш керак.

Иш берувчи қачон ходимнинг розилигисиз меҳнат шартларини ўзгартириши мумкин

Иш берувчи меҳнат шартларини фақатгина технологиядаги, ишлаб чиқариш ва меҳнатни ташкил этишдаги ўзгаришлар, ишлар (маҳсулот, хизмат) ҳажмининг қисқариши туфайли аввалги шартларни сақлаб қолиш имкони бўлмаган тақдирдагина ходимнинг розилигисиз ўзгартириши мумкин.

Яъни, иш берувчи ходимларнинг меҳнат шартларини ўзи истаган пайтда эмас, балки фақат истисно ҳолатларда ўзгартириши мумкин. Агар кейинчалик меҳнат низоси келиб чиқса, иш берувчи аввалги меҳнат шартларини сақлаб қолиш имконсизлигини исботлаб бериши керак бўлади. Бошқача айтганда, иш берувчи қуйидагиларни ишонарли далиллар билан асослаб бериши керак:

• янги меҳнат шартларининг ўрнатилишига технологиядаги, ишлаб чиқаришни ва меҳнатни ташкил этишдаги ўзгаришлар, иш ҳажмининг қисқариши сабаб бўлганлигини;
• бу ўзгаришлар ходим учун аввалги меҳнат шартларини сақлаб қолиш имконини истисно қилишини.

Масалан, иш ҳажмининг қисқариши ходимлар иш ҳақини камайтириш заруратига олиб келди. Ёки узлуксиз хусусиятга эга бўлган айрим ишлаб чиқариш жараёнларининг автоматлаштирилиши алоҳида ходимлар учун сменали иш графигини ўрнатиш заруратига олиб келди.

Бунда, биз меҳнат шартлари ҳақида гапирганда, ходимнинг меҳнат функциясини, яъни унинг мутахассислиги, малакаси ёки лавозимини назарда тутмаймиз. Меҳнат шартларининг ўзгартирилиши ходимнинг аввалги меҳнат функцияси сақланиб қолишини назарда тутади. Агар у ўзгарса – бу бошқа ишга ўтказиш ҳисобланади, бунинг учун Меҳнат кодексида алоҳида тартиб белгиланган.

Ходимнинг розилигисиз меҳнат шартларини ўзгартиришни қандай расмийлаштириш керак

Ходимнинг розилигисиз меҳнат шартномасини ўзгартириш учун босқичма-босқич ҳаракат қилиш керак.

1. Меҳнат шартлари ўзгариши тўғрисида ходимни камида 2 ой олдин ёзма равишда имзо қўйдириб огоҳлантиринг. Огоҳлантиришнинг белгиланган шакли йўқ, у эркин шаклда тузилади. 2 ойлик огоҳлантириш муддатини қисқартиришга фақат ходимнинг розилиги билан йўл қўйилади.

Агар ходим узоқ вақт ишда бўлмаса (хизмат сафари, таътил, номаълум сабабларга кўра келмаслик ва ҳ.к.), огоҳлантиришни маълум қилинадиган буюртма хат билан почта орқали юборинг. Ходимга хат топширилганлиги тўғрисидаги почта бланки ходимнинг иш берувчининг бўлажак кўчиб ўтиши тўғрисида огоҳлантирилганлигининг далили бўлади. Бу ҳолда огоҳлантириш муддати ходим унинг топширилганлиги тўғрисидаги почта бланкасида кўрсатилган хатни олган санадан бошлаб ҳисобланади.

Иш берувчи 2 ҳафтадан ортиқ огоҳлантириш муддатини мутаносиб пулли компенсация билан алмаштиришга ҳақли. Огоҳлантирилган пайтдан бошлаб 2 ҳафталик муддатни пулли компенсация билан алмаштиришга фақат ходимнинг розилиги билан йўл қўйилади. Яъни, 2 ҳафтадан ортиқ огоҳлантириш муддатини пулли компенсация билан алмаштириш иш берувчининг ҳуқуқи ҳисобланади ва ходимнинг розилигини талаб қилмайди.

2. Ноқулай меҳнат шароитларида маҳаллий меҳнат органига ҳамда ҳудудий ёки тармоқ касаба уюшмалари бирлашмасига меҳнат шартлари ўзгаришининг сабаблари тўғрисида маълумот тақдим этинг, агар улар:

30 календарь кун ичида 50 нафар ва ундан ортиқ ходимга;

60 календарь кун ичида 200 нафар ва ундан ортиқ ходимга;

90 календарь кун ичида 500 нафар ва ундан ортиқ ходимга тааллуқли бўлса.

Шунингдек, ушбу рақамларда касаба уюшмаси қўмитаси ёки ходимларнинг бошқа вакиллик органи (у ташкилотда мавжуд бўлган тақдирда) билан дастлабки маслаҳатлар ўтказинг.

Агар меҳнат шартларининг ўзгариши оммавий хусусиятга эга бўлмаса ва бир ёки бир нечта ходимга тааллуқли бўлса – юқорида кўрсатилган ҳаракатларни бажариш шарт эмас.

3. Агар ходим меҳнат шартларининг ўзгаришига рози бўлса:

• ундан ёзма розилик олинг;
• агар ўзгартирилаётган меҳнат шартлари меҳнат шартномасида кўрсатилган бўлса, у билан меҳнат шартномасига қўшимча келишув тузинг. Қўшимча келишувни тузиш ва имзолаш тўғрисида батафсил тавсияда ўқинг. Қўшимча келишув асосида меҳнат шартларининг ўзгартирилиши тўғрисида буйруқ расмийлаштиринг. Агар ўзгартирилаётган меҳнат шартлари меҳнат шартномасида кўрсатилмаган бўлса, қўшимча келишув тузиш шарт эмас. Ходимдан меҳнат шартларини ўзгартиришга ёзма розилик олиш етарли.

4. Агар ходим янги шартларда ишлашни рад этса:

• огоҳлантириш муддати (МКнинг 137-модда 3-қисмига мувофиқ тўлиқ ёки қисқартирилган) тугаганидан сўнг ходимдан ишни давом эттиришни рад этиши тўғрисида ёзма рад жавобини олинг. Агар у буни қилишни истамаса, гувоҳлар иштирокида ходим янги меҳнат шартларида ишни давом эттиришдан бош тортганлиги, лекин буни ёзма равишда тақдим этишни рад этганлиги тўғрисида далолатнома тузинг;
• ходимнинг янги меҳнат шартларида ишни давом эттиришни рад этганлиги  сабабли у билан меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисида иш берувчининг буйруғини расмийлаштиринг;

• ходим билан МКнинг 173-моддасига мувофиқ ишдан бўшатиш нафақасини ва МКнинг 100-моддасига мувофиқ кафолатларни тақдим этган ҳолда тўлиқ ҳисоб-китоб қилинг.

Ишдан бўшатиш нафақасининг миқдори ходимнинг ушбу иш берувчидаги иш стажига қараб табақалаштирилади ва қуйидагилардан кам бўлиши мумкин эмас:
– 3 йилгача иш стажида – ўртача ойлик иш ҳақининг 50 фоизидан;

– 3 йилдан 5 йилгача иш стажида – ўртача ойлик иш ҳақининг 75 фоизидан;

– 5 йилдан 10 йилгача иш стажида – ўртача ойлик иш ҳақининг 100 фоизидан;

– 10 йилдан 15 йилгача иш стажида – ўртача ойлик иш ҳақининг 150 фоизидан;

– 15 йилдан ортиқ иш стажида – ўртача ойлик иш ҳақининг 200 фоизидан.

МКнинг 100-моддасига кўра ходим учун иш қидириш даврида ўртача ойлик иш ҳақининг ишдан бўшатиш нафақаси  ҳисобга олинган ҳолда, лекин кўпи билан 2 ойга сақланиб қолади.

Агар ходим меҳнат шартномаси бекор қилинган кундан бошлаб 30 календарь кун ичида маҳаллий меҳнат органида иш қидираётган шахс сифатида рўйхатдан ўтган бўлса, у учинчи ой учун ҳам ўртача ойлик иш ҳақини олиш ҳуқуқига эга бўлади. Бунинг учун у аввалги иш жойига маҳаллий меҳнат органи томонидан берилган маълумотномани тақдим этиши керак.