Ходим корхонада 20 йил ишлаган. Сўнгги 5 йил давомида унга меҳнат таътили берилмаган. Энди у ўз хоҳиши билан ишдан бўшайди. Корхона юристи фойдаланилмаган таътиллар учун компенсация фақат 3 йил учун тўланишини талаб қилади, чунки қолган йиллар бўйича даъво муддати тугаган. Бу тўғрими?

 Йўқ, юрист ноҳақ.

Меҳнат шартномаси бекор қилинганда, иш берувчи ходимга, муддати чекланмаган ҳолда, барча фойдаланилмаган йиллик асосий ва қўшимча таътиллар учун пул компенсацияси тўлаши шарт  .

Бундан ташқари, меҳнат низолари бўйича комиссия ёки якка тартибдаги меҳнат низосини кўриб чиқувчи суд ходимнинг пул талабларини асосли деб топганда, улар тўлиқ миқдорда қаноатлантирилади .

Диққат

Иш берувчи ишдан бўшатишда узил-кесил ҳисоб-китобни тўлаш муддатларини бузса, жазолаши ва ходимга компенсация тўлаш мажбуриятини юклаши мумкин .

Даъво муддати – бу шахс ўзининг бузилган ҳуқуқини суд тартибида ҳимоя қилиши мумкин бўлган муддатдир. Даъвонинг умумий муддати 3 йилни ташкил этади. Бироқ айрим турдаги талаблар учун махсус – қисқартирилган ёки узоқроқ даъво муддатлари белгиланган.

Меҳнат низолари бўйича мурожаат қилиш муддатлари улар қаерда ҳал этилишига боғлиқ:

Агар улар меҳнат низолари бўйича комиссияда ҳал этилса

Ходим ўз ҳуқуқининг бузилганлигини билган ёки билиши лозим бўлган кундан бошлаб 6 ой .

Агар улар суд тартибида ҳал қилинса :

· ходимга иш берувчининг у билан меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги буйруғининг нусхаси топширилган кундан бошлаб 3 ой – ишга тиклаш тўғрисидаги низолар бўйича;

· иш берувчи томонидан етказилган зарар аниқланган кундан бошлаб 1 йил – ходим томонидан иш берувчига етказилган моддий зарарнинг ўрнини қоплаш тўғрисидаги низолар бўйича;

· бошқа меҳнат низолари бўйича – ходим ўз ҳуқуқининг бузилганлигини билган ёки билиши лозим бўлган кундан бошлаб 6 ой.

МТТга ёки якка тартибдаги меҳнат низоларини кўрадиган судга мурожаат қилиш муддатининг ўтиши якка тартибдаги меҳнат низосини медиация тартибида кўриб чиқиш даврига тўхтатиб турилади  .

Шундай қилиб, фойдаланилмаган йиллик таътиллар учун пул компенсацияси тўлаш тўғрисида судга ёки меҳнат низолари комиссиясига мурожаат қилиш муддати ходим ўз ҳуқуқининг бузилганлигини билган ёки билиши лозим бўлган кундан бошлаб 6 ойни ташкил этади. Кўриб чиқилаётган мисолда – ходим иш берувчидан ишдан бўшатишда фойдаланилмаган барча таътиллар учун компенсация тўлашдан бош тортган кундан бошлаб  .

Ходим 2024 йил 10 январда ишга қабул қилинди, 28 майда у ишдан бўшади. Ушбу даврда у 20 кунлик иш ҳақи сақланмайдиган таътил олган. Фойдаланилмаган таътил учун бериладиган пулли компенсация ҳисоб-китобида буни ҳам ҳисобга олишимиз керакми? Меҳнат таътилининг давомийлиги – 24 календарь кун.

Меҳнат кодексининг  мувофиқ, меҳнат шартномаси бекор қилинганда ходимга фойдаланилмаган барча йиллик асосий ва қўшимча таътиллар учун пулли компенсация тўланади. Бунда йиллик асосий таътил олиш ҳуқуқини берувчи иш стажига ходим ҳақиқатда ишламаган , аммо унинг иш жойи (лавозими) сақланиб қолган вақт киради.

Ушбу қоидадан қуйидагилар мустасно:

• қисман ҳақ тўланадиган бола паравариши бўйича таътиллар ;
• 2 ҳафтадан ортиқ давом этадиган иш ҳақи сақланмайдиган таътиллар.

Агар ходимга 2 ҳафтадан кўп муддатга иш ҳақи сақланмайдиган таътил расмийлаштирсангиз, унинг ҳар йилги таътилга ҳуқуқ берувчи иш стажидан 14 кундан ошадиган кунлар сонини чиқариб ташлашингиз керак.

Кўриб чиқилаётган мисолда ходим 20 кун давомида иш ҳақи сақланмайдиган таътилда бўлган. У тўлиқ иш йилини ишлаб бермаган, шу сабабли қанча таътил куни компенсация қилинишини аниқлаш учун, таътилнинг давомийлигини ишлаган вақтга мутаносиб равишда ҳисоблаб чиқамиз.

Бунинг учун Меҳнат кодексининг  белгиланган қоидани қўллаймиз: таътиллар муддатини ишланган вақтга мутаносиб равишда ҳисоблаб чиқаришда уларнинг муддати ҳар бир тўлиқ таътил миқдорини 12 га бўлиб, сўнг тўлиқ ишланган ойлар сонига кўпайтириш йўли билан аниқланади. Бунда 15 календарь кунга тенг ва ундан кўп бўлган қолдиқ кунлар бир ой деб яхлитланади, 15 календарь кундан ками эса – чиқариб ташланади.

2024 йил 10 январдан 28 майгача ходим тўлиқ 4 ой ва 19 кун ишлаган. У 20 кунлик иш ҳақи сақланмайдиган таътил олганлиги сабабли, унинг иш стажидан 6 кун (20–14) чиқариб ташланади. Шундай қилиб, ходимнинг фойдаланилмаган таътилни компенсация қилиш учун иш стажи 4 ой-у 13 кунни ташкил этди. Меҳнат кодексининг  қоидасига кўра, 13 кун қолдиқ сифатида чиқариб ташланади, роппа-роса 4 ой қолади.

Энди таътилнинг давомийлиги (24 календарь куни) 12 га бўлинади ва 4 ой иш кунига кўпайтирилади (24 : 12 х 4). Демак, ходимга фойдаланилмаган меҳнат таътилининг 8 календарь куни учун пулли компенсация тўлашингиз керак.

Таққослаш учун, ходим иш ҳақи сақланмайдиган таътилни 20 кунга эмас, балки роппа-роса 2 ҳафтага олди деб, тахмин қилайлик. Унда фойдаланилмаган таътил учун компенсацияни ҳисоблаш учун стаж 5 ойни ташкил қилган бўлар эди. Бу ҳолда ушбу 14 кун ходимнинг иш стажидан чиқариб ташланмаган, 19 кун миқдоридаги қолдиқ кунлар эса тўлиқ ойгача яхлитланган бўлар эди. Ўшанда  ходимга 10 календарь кун учун компенсация тўланар эди (24 : 12 х 5).

Ташкилотимиздан ходим ишдан бўшаб кетмоқда ва биз унга фойдаланилмаган меҳнат таътили учун компенсация ҳисоблашимиз керак. Илгари биз ҳисоблашнинг стандарт  тартибини қўллар эдик, бироқ Меҳнат кодексига киритилган ўзгартишларни ҳисобга олган ҳолда бизда саволлар туғилди.

Энди фойдаланилмаган таътил учун пулли компенсацияни қандай тўғри ҳисоблаш керак? Ходимда бир неча йиллар учун фойдаланилмаган таътиллар қолган бўлса, нима қилиш керак? Тўловларда хатоларга йўл қўймаслик учун амалдаги қоидалар бўйича тушунтиришлар олишни истардик.

Ходим томонидан фойдаланилмаган барча асосий ва қўшимча таътиллар компенсация қилинади.

Меҳнат кодексига киритилган ўзгартишларга кўра, фойдаланилмаган меҳнат таътили учун пулли компенсацияни ҳисоблашда иккита муҳим жиҳатни ҳисобга олиш зарур:

1️. Компенсацияни тўлашда
МК 234-моддасининг 3 қисмига мувофиқ, фойдаланилмаган таътил учун компенсация ҳисоблашда якшанба инобатга олинмайди. Бу шуни англатадики, ҳақ тўланиши керак бўлган кунлар сонини аниқлашда қуйидаги формуладан фойдаланиш лозим:

Компенсация кунлари сони = Таътилнинг календарь кунлари сони ÷ 7 × 6

Масалан, ходимга ишдан бўшатилгунигача бўлган иш даври учун фойдаланилмаган таътил учун 10 календарь кун компенсация белгиланган. Ҳисоблаш қуйидагича бўлади:

10 ÷ 7 × 6 = 8,57

Бутун сонгача яхлитлангандан кейин 9 кун бўлади, ушбу кунлар учун иш берувчи компенсация тўлаши керак.

2️. Ўртача иш ҳақини ҳисоблашда
МК 257-моддасининг 2 қисмига аниқлик киритилди ва энди ўртача иш ҳақини ҳисоблаб чиқариш учун ходимнинг иш берувчи томонидан ҳақиқатда тўланган меҳнатга ҳақ тўлаш тарзидаги барча даромадлари ҳисобга олинади. Бу шуни англатадики, эндиликда ўртача иш ҳақи у ҳисобланадиган ойдан олдинги 12 календарь ой учун ходимнинг барча даромадлари суммасининг 1/12 қисми миқдорида белгиланади.