Тавсияномада:

– меҳнат таътилидан чақириб олиш қоидалари;

– чақириб олишни тақиқлаш;

– чақириб олишни расмийлаштириш;

– таътилни пулли компенсация билан алмаштириш.

Ходимни меҳнат таътилидан қандай тўғри чақириб олиш керак

Таътилдан чақириб олиш иш берувчининг ҳам, ходимнинг ҳам ташаббуси билан амалга оширилиши мумкин. Ходимни таътилдан чақириб олиш зарурияти турли сабабларга кўра вужудга келиши мумкин.

Иш берувчининг ташаббуси. Агар ходимни таътилдан чақириб олишни режалаштираётган бўлсангиз, унинг розилигини олинг . Агар ходимни таътилдан унинг розилигисиз чақириб олсангиз – иш берувчининг мансабдор шахсини МЖтК   бўйича маъмурий жавобгарликка тортишлари мумкин.

МК чақириб олишга розилик шаклини белгиламайди. Бироқ агар розиликни ҳужжат билан тасдиқласангиз, иш берувчи учун хавфларни бартараф қиласиз.

Ходим чақириб олишларига ўзининг розилигини турли усуллар билан ифодалаши мумкин:

• алоҳида ариза ёзиш;
• таътилдан чақириб олиш тўғрисидаги буйруққа ёзув киритиш.

Ходимнинг таътилдан чақириб олишларига розилиги тўғрисидаги ариза ёки ёзув қуйидагича бўлиши мумкин:

• «Ҳар йилги меҳнат таътилидан чақириб олиш ва унинг фойдаланилмаган қисмини бошқа муддатга кўчиришга қарши эмасман»; 
• «Ҳар йилги меҳнат таътилидан чақириб олиш ва унинг фойдаланилмаган қисмини бошқа муддатга кўчиришга розиман».

Ходим унинг таътилдан чақириб олинишига розилигини тасдиқловчи ҳужжатда санани кўрсатади ва имзо қўяди.

Ходимнинг ташаббуси. Ходим иш берувчининг номига қуйидаги мазмунда ариза ёзади: «Мени ҳар йилги меҳнат таътилидан чақириб олишингизни ва унинг фойдаланилмаган қисмини бошқа муддатга кўчиришингизни сўрайман».

Иш берувчи объектив қарор қабул қила олиши учун, ходимга аризада чақириб олишнинг сабабини кўрсатишни тавсия қилинг. Иш берувчи ходимнинг чақириб олиш ҳақидаги илтимосини қондиришга мажбур эмас. Шунинг учун ходим ўзбошимчалик билан таътилни тўхтатишга ва иш берувчидан уни чақириб олишини талаб қилишга ҳақли эмас.

Таътилдан чақириб олиш муносабати билан унинг фойдаланилмаган қисмини мазкур иш йили давомида бошқа вақтда беринг ёки кейинги иш йили учун таътилга қўшиб тақдим этинг. Таътилнинг фойдаланилмаган қисмини фақат уни ишлаб чиқариш хусусиятига эга сабабларга кўра жорий йилда тўлиқ тақдим этиш имкони бўлмаганда кейинги иш йилига кўчириш мумкин.

Ходимга берилган таътилнинг бир қисмини кейинги иш йилига кўчириш учун унинг розилигини олинг, аммо таътилнинг фақат 14 календарь кундан кам бўлмаган қисмини кўчириш мумкинлигини ҳам инобатга олинг (МК 231-моддаси). Яъни ходим таътилнинг камида 14 кунини таътил берилиши лозим бўлган жорий йилда дам олиб ўтказиши керак. Таътилнинг ушбу қисмини қисмларга бўлиш мумкин эмас, у бўлинмайдиган бўлиши лозим.

Меҳнат таътилидан неча марта чақириб олиш мумкин

Қонунчиликда меҳнат таътилидан чақириб олишлар сони бўйича чеклашлар йўқ. Ходимнинг таътилда бўлиш даврининг уни чақириб олиш мумкин бўлмаган энг кам муддати ҳам йўқ. Ходимни у таътилга чиққан кундан кейинги куниёқ унинг розилиги билан таътилдан чақириб олишингиз мумкин.

Асосийси – таътилни кўчириш ва қисмларга бўлиш қоидаларига амал қилиш, ва айрим тоифадаги ходимларни ҳатто уларнинг розилиги билан ҳам таътилдан чақириб олиш мумкин эмаслигини унутмаслик керак.

Шунингдек таътилнинг чақириб олиш муносабати билан фойдаланилмай қолган энг кам 21 кундан ортиқ бўлган қисмини пулли компенсация билан алмаштиришга йўл қўйилади. Таътилнинг қисмини пулли компенсация билан қандай тўғри алмаштириш ҳақида янада батафсил – экспертларнинг мисолларида.

Таътилнинг чақириб олиш муносабати билан фойдаланилмаган қисмидан ходим айнан қачон фойдаланишини, тарафлар ишлаб чиқариш эҳтиёжлари ҳамда ходимни бошқа ходим билан алмаштириш имкониятини ҳисобга олган ҳолда, ўзаро келишувга кўра ҳал қилишади.

Қандай ҳолларда ходимни ҳатто унинг розилиги билан ҳам чақириб олиш мумкин эмас

Қонунчилик ходимни ҳатто унинг розилиги билан ҳам таътилдан чақириб олиш мумкин бўлмаган ҳолларни белгилайди.

1. Алоҳида тоифадаги ходимларни таътилдан чақириб олиш мумкин эмас  :

• вояга етмаганларни;
• ҳомиладор аёлларни;
• I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган ходимларни;
• ўта зарарли ва ўта хавфли меҳнат шароитларидаги ишларда банд бўлган ходимларни. Бундай ходимлар рўйхатини 11.03.1997 йилдаги ВМҚ-133-сонли қарорга 8-илова белгилайди.  

2. Таътилдан чақириб олишда таътилни кўчириш ёки уни қисмларга бўлиш талабларини бажариш имкони бўлмаганда, таътилдан чақириб олиш мумкин эмас. Масалан, агар иш йилининг охиригача ходимга таътилнинг 14 кунини тақдим этишнинг иложи бўлмаганда.

Эътибор беринг

Иш йили – ходимнинг мазкур иш берувчидаги 12 ойга тенг бўлган давридир. Иш йили ходим ҳақиқатда иш бошлаган санадан эътиборан ҳисоблаб чиқарилади,  .

Меҳнат таътилидан чақириб олиш қандай расмийлаштирилади

1. Чақириб олишга ходимнинг розилигини олинг.

Чақириб олишга розилигини ходим алоҳида ариза билан ёки таътилдан чақириб олиш тўғрисидаги буйруққа ёзиш орқали билдириши мумкин.

2. Буйруқни расмийлаштиринг ва у билан ходимни қўл қўйдириб таништиринг. Буйруқда чақириб олишнинг асосини кўрсатинг.

Агар тарафлар таътилнинг қисмини жорий йилда тақдим этишга келишиб олсалар, буйруқда ундан фойдаланиш ойини ёки аниқ календарь даврини кўрсатиш мумкин. Агар таътилдан келгусида фойдаланиш даврини дарҳол белгилашнинг иложи бўлмаса, буйруқда таътилнинг фойдаланилмаган қисми ходимнинг аризасига кўра жорий иш йилида тақдим этилишини кўрсатинг.

Таътилнинг фойдаланилмаган қисмини кейинги иш йилига кўчиришнинг иложиси бўлганда, буйруқда қуйидаги шартни кўрсатиш кифоя: «Таътилнинг фойдаланилмаган кунлари кейинги иш йилига кўчирилсин ва таътиллар жадвалига кўра кейинги иш йили учун навбатдаги таътил билан бир вақтда тақдим этилсин».

3. Маълумотларни таътиллар жадвалига киритинг, «изоҳ» графасида:

• ходимни таътилдан чақириб олинганини кўрсатинг;
• чақириб олиш санасини, чақириб олиш тўғрисидаги буйруқ реквизитларини ва таътилнинг қолган қисмидан фойдаланишнинг бошланиш вақтини кўрсатинг.

Агар сизнинг жадвалда «изоҳ» графаси бўлмаса, у ҳолда ушбу маълумотларни мос келадиган бошқа бўлимга киритишингиз мумкин.

4. Таътилни кўчириш тўғрисидаги маълумотларни Т-2 шахсий варақасининг «Навбатдаги таътилларни тақдим этиш» III бўлимига киритинг.

Таътилнинг чақириб олиш муносабати билан фойдаланилмаган қисмини пулли компенсация билан алмаштириш мумкинми

Меҳнат таътилининг фойдаланилмаган қисмини пулли компенсация билан алмаштириш тўғрисидаги масалани ходим ва иш берувчи келишувга кўра ҳал қилади. Агар ходим таътилнинг чақириб олишдан кейин қолган қисмидан асли ҳолида фойдаланишни хоҳламаса, у уни пул билан алмаштириш илтимоси билан иш берувчига мурожаат қилиши мумкин. Бунинг учун ходим ёзма ариза беради. Иш берувчи бундай аризани олгач, ходимнинг илтимосини қондириши ҳам, уни рад этиши ҳам мумкин.

Эътибор беринг

Таътилнинг фақат энг кам давомийлигидан – 21 календарь кундан ортиқ қисмини пулли компенсация билан алмаштириш мумкин,  .

Иш берувчи ходимга фақат асли ҳолида қуйидаги таътилларни тақдим этади:

• ижтимоий таътилларнинг барча турларини;
• вояга етмаганлар ва I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган ходимларнинг ҳар йилги узайтирилган таътилларини;
• МК  ва  моддалари билан назарда тутилган қўшимча таътиллар.

Ушбу таътилларни ходимнинг иш даврида пулли компенсацияга алмаштириш мумкин эмас.

Таътилдан чақириб олинган вақтда ходим таътилнинг асли ҳолида фойдаланилиши лозим  бўлган 21 календарь кундан иборат бўлган энг кам давомийлигидан ва қўшимча 5 кунидан фойдаланмаган. Шунинг учун ходимнинг таътилнинг қисмини пулли компенсация билан алмаштириш ҳақидаги илтимосини фақат қисман қондириш мумкин. Таътилнинг қолган 27 кунидан асосий таътилнинг 18 куни (21 – 3) ва қўшимча таътилнинг барча 5 кунини бошқа вақтга кўчириш ва асли ҳолида фойдаланиш керак (ҳаммаси бўлиб 23 кун). Қолган 4 кунни ходимнинг илтимосига кўра пулли компенсация билан алмаштириш мумкин.

Шундай қилиб, ходимнинг иш ҳақидан таътилнинг фойдаланилмаган, бошқа муддатга кўчириладиган 23 куни учун тўлов ушлаб қолинади. 4 кун учун тўлов ходимдан ушлаб қолинмайди, балки ходимга таътилнинг ушбу фойдаланилмаган қисми учун пулли компенсация сифатида ҳисобга олинади.

Фақат меҳнат шартномаси бекор қилинганда бутун таътилни пулли компенсация билан алмаштириш мумкин. Агар ходим билан меҳнат шартномасини бекор қиладиган бўлсангиз – асосидан қатъи назар, барча фойдаланилмаган ҳар йилги асосий ва қўшимча таътиллар учун, яъни чекловсиз барча йиллар учун пулли компенсация тўланг .