Kompaniyadagi oʻzgarishlarga qarshilikni qanday kamaytirish mumkin

«Kompaniyada avtomatlashtirilgan boshqaruv va nazorat tizimi joriy etilishi rejalashtirilayotganidan xabar topgan bir necha nafar xodim darhol ariza yozdi. Oʻzgarishlar hali boshlanmagan boʻlsada, xodimlar vahimaga tusha boshladilar...»

HR-maslahatchisi Irina ShAKIROVA sharhlaydi:

– Har kuni turli oʻzgarishlar roʻy berayotgan beqaror dunyoda insonning moslashishi tobora murakkablashib bormoqda. Juda katta axborot oqimi, oila, ish va jamiyat tarafidan kishiga juda koʻp talablar qoʻyilishi uni shoshirishi rost.

Inson koʻpincha har qanday oʻzgarishlarni imkoniyat sifatida emas, balki koʻproq tahdid sifatida qabul qiladi. Siz ishga kelasiz, xonangizda esa ta’mirlash ishlari boshlangan, stol koridorga olib chiqilgan. Ilk hissiyot salbiy boʻlishi shubhasiz, faqat vaqt oʻtib xona ta’mirdan keyin shinam va yorugʻ boʻlishi haqida oʻylaysiz.  

Oʻzgarishlarga qarshilik koʻrsatishning bir necha sabablari bor:

• Yangilikni qabul qilmaslik. Insonlar oʻzlarining barqaror vaziyatiga, ish uslubiga yoki mashgʻullik sharoitlariga salbiy ta’sir koʻrsatadi deb oʻylaydigan har qanday narsaga shubha bilan qaraydilar.
• Ishonchsizlik. Odamlar rahbarlarga ishonmaydilar, oʻzgarishlar xodimlar va tashkilot manfaati uchunligi haqida aytilayotganlarga ham ishonmaydilar.
• Iqtisodiy qoʻrquv. Bunga pulni yoʻqotish qoʻrquvi, kafolatlangan ish bilan ta’minlash tahdidi sabab boʻladi.
• Noqulaylik. Har qanday oʻzgarishlar hayotni murakkablashtiradi, moddiy va ruhiy resurslarni talab qiladi. Ishning mazmuni, oʻzaro aloqa qoidalari, jarayonlar, tartib-taomillar qayta koʻrib chiqiladi.
• Noaniqlikdan qoʻrqish. Oʻzgarishlarni toʻliq nazorat qilib boʻlmaydi. Har doim hammasi  rejalashtirilganidek ketmaydi, turli xil omillardan kelib chiqib doimiy tuzatishlar kiritiladi.  Bu esa odamni bezovta qiladi, uni «mavhum» holatga tushiradi.
• Maqom va shaxslararo munosabatlarga tahdid. Oʻzgarishlar jarayonida kasbiy rollar, funksiyalar, mas’uliyat va vakolat sohalari qayta koʻrib chiqiladi, xodimlarning joyi almashtiriladi, odatdagi aloqalar yoʻq qilinadi, ishchi guruhlar tarkibi oʻzgartiriladi – bularning barchasi qarshilikka sabab boʻladi.
• Nomuvofiqlikdan qoʻrqish. Xodimlar yangi talablarga mos kelish uchun yetarli bilim va koʻnikmalarga ega boʻlmasligidan xavotirga tushadi. Shuning uchun ular ketish haqida shoshilinch qaror qabul qilishadi.

«Oʻzgartirish» va «yaxshilash» – bu ikki xil narsa

NATIJALARGA olib keladigan oʻzgarishlar bor, OQIBATLARGA olib keladiganlari ham bor. Shuning uchun har qanday oʻzgarishlarni boshlashdan oldin quyidagilarga rioya etish kerak:

1. Oʻzgarishlarning maqsadini aniqlash.

Ba’zi oʻzgarishlar zarur, ular ob’yektiv tashqi omillar – texnologiyadagi oʻzgarishlar, raqobat, yangi Qonunchilik hujjatlari, mijozlarning talablari va shikoyatlari bilan belgilanadi. Yoki jiddiy ichki muammolar –samaradorlikning pasayishi, yuqori xarajatlar, kadrlar qoʻnimsizligi, boʻlinmalar oʻrtasidagi nizolar, xodimlarning noroziligi.

Muammolarning aniq tahlili oʻzgarishlarning maqsadlarini aniqlashga yordam beradi. Tahlil qilish uchun ma’lumot toʻplar ekansiz anonimlik tamoyiliga rioya qiling va turli tomonlarning nuqtai nazarini hisobga oling. Buni xodimlar orasida soʻrov oʻtkazish, aqliy hujum yoki asosiy xodimlar bilan ish uchrashuvi orqali amalga oshiring. Qoida tariqasida, jarayon «yuqoridan» boshlanadi, ammo albatta «quyidan» ma’lumot olish uchun u kompaniya iyerarxiyasining quyi darajasiga tushishi kerak. Shunda siz oʻzgarishlarning maqsadlarini toʻgʻri aniqlaysiz va ular kompaniyadagi mavjud vaziyatga mos keladi.

2. Oʻzgarishlar jarayonini tashkil etish.

Oʻzgarishlar zoʻriqish va yoʻqotishlarsiz oʻtishi uchun:

• oʻzgarishlar yetakchisini aniqlang (oʻzgarishlarga rahbarlik qiladigan asosiy xodimlar);
• oʻzgarishlar jarayonida rol va funksiyalarni barcha ishtirokchilar, ularning mas’uliyat va vakolat sohalari oʻrtasida taqsimlang, ularni hujjat bilan mustahkamlab qoʻying;
• resurslarni oling va taqsimlang: moliya, axborot, inson-soatlar, moddiy-texnika vositalari;
• axborot almashish tartibini belgilang;
• oraliq va yakuniy natijalarning oʻlchanadigan koʻrsatkichlarini belgilang.

Asosiy vazifalar, ish rejasi va byudjet tavsifi bilan loyiha shaklidagi oʻzgarishlar jarayonini tartibga soling.

Bunday loyihani ishlab chiqish uchun vaqtni ayamaslik kerak. Ushbu ish jarayonida natijaga sezilarli darajada ta’sir koʻrsatadigan koʻplab muhim oʻziga xos jihatlar va omillarni hisobga olishingiz mumkin. Ishlab chiqilgan va qogʻozga tushirilgan oʻzgarishlar loyihasi unga tuzatish kiritishni ham, vazifalar nazoratini ham osonlashtiradi.

3. Oʻzgarishlar jarayonida insonlarni boshqarish.

Eng avvalo, noaniqlik va nomuvofiqlik qoʻrquvidan xalos boʻling – oʻzgarishlar ish joyidagi hayotni qanday yaxshilashini koʻrsating. Agar oʻzgarishlar ish mazmuniga, bilim va koʻnikmalarga ta’sir qilsa, faol tayyorgarlik zarur, aks holda xodimlar oʻzgarishlarni sabotaj qiladilar. Xodimlarning maqomi va oʻz vazifasidagi samaradorlikni oshirish masalalarini diqqat bilan oʻylab chiqing. Bu yerda bir nechta tushuntirishlar va qoʻllab-quvvatlash foydalidir.

Xulosalar

Oʻzgarishlarni amalga oshirishga shoshilish yaramaydi. Optimal  yondashuv – bu oʻzgarishlar bosqichma-bosqich, barcha ishtirokchilar uchun tushunarli boʻlgan qadamlar orqali, natijalarni kuzatish, doimiy qayta aloqa va tuzatish kiritish bilan bajariladigan tizimli ish.