Тавсияномада:

– меҳнат шартномасини бекор қилиш шартлари;

– меҳнат шартномасини бекор қилишни расмийлаштириш.

Иш берувчи ходимни меҳнат мажбуриятларини мунтазам равишда бузганлиги учун ишдан  бўшатиши мумкин . Меҳнат мажбуриятларини мунтазам равишда бузиш – бу интизомий жазо амал қилаётган пайтда ходимнинг мажбуриятларни узрли сабабларсиз такрор бузишидир. Масалан, ходим меҳнат интизомига риоя қилмайди, меҳнат мажбуриятларини тўлиқ бажармайди, иш муддатларини бузади ва ҳоказо,.

Ходимни ушбу асосга кўра ишдан бўшатиш –  бу МК 312-моддасида назарда тутилган интизомий жазо чорасидир. Шунинг учун уни қўллашнинг умумий тартиби меҳнат мажбуриятларини бир марта қўпол равишда бузганлик учун ишдан бўшатишдаги тартиб билан бир хил .

Меҳнат шартномасини бекор қилиш шартлари

Меҳнат мажбуриятларини мунтазам равишда бузганлик учун қонуний ва асосли равишда ишдан бўшатиш учун   бир вақтнинг ўзида қуйидаги шартлар бўлиши лозим:

1. ходим узрли сабабларсиз меҳнат мажбуриятларини бажармаяпти;
2. ходим бажармаётган мажбуриятлар ҳақиқатан унинг зиммасига юклатилган ва меҳнат шартномасида, лавозим йўриқномасида ва бошқаларда мустаҳкамланган.

Ходим томонидан меҳнат мажбуриятларининг бузилиши мисоли 

Ходим меҳнат мажбуриятларини бузади, агар:

• ишга кеч қолса ёки иш куни тугашидан олдин ишдан кетса;
• иш берувчининг мулкини ўғирласа;
• тижорат сири ҳисобланадиган маълумотларни кимгадир берса;
• ишга маст ҳолда, наркотик ёки токсик моддалар таъсиридаги ҳолатда келса;
• ишдаги ҳаракатсизлик. Масалан, ходим ишда бекор юради, хавфсизлик техникаси, ишлаб чиқариш санитарияси талаблари, иш берувчининг қонуний буйруқларини бажармайди ва ҳоказо. 

3)      ходим интизомий жазонинг амал қилиши даврида мажбуриятларни такрор бузади – яъни у охирги йил давомида ҳеч бўлмаганда битта жарима ёки ҳайфсан тарзидаги олиб ташланмаган ёки сўндирилмаган интизомий жазога эга. 

Мажбуриятларни мунтазам равишда бузишларни аниқлаш мисоли 

1. Ходим аввал ўзининг меҳнат мажбуриятларини бузган. Бунда мажбуриятларнинг кейинги бузилиши аввалгиси билан боғлиқ бўлмаслиги мумкин. Масалан, ходимга хавфсизлик техникасини бузганлик учун ҳайфсан эълон қилинган, 3 ой ўтгач эса у 2 соатга ишга кеч қолди.
2. Ходим илгари меҳнат мажбуриятларини бузган ва унга нафақат МК 312-моддасига кўра, балки интизом тўғрисидаги бошқа қонунлар, низомлар ёки қоидаларга мувофиқ интизомий жазо чоралари қўлланилган.
3. Ходим моддий жавобгарликка тортилган. Масалан, йиллик иш якуни ёки кўп йил ишлаганлик учун мукофот, тақдирлаш ва бошқалардан маҳрум қилинган.

Интизомий жазонинг амал қилиш муддати у қўлланилган кундан эътиборан 1 йилдан ошмаслиги керак, . Яъни МК фақат энг кўп муддатни белгилайди. Шунинг учун иш берувчи содир этилган қилмишнинг оғир-енгиллигига қараб, интизомий жазо чорасининг амал қилишининг қисқароқ муддатини белгилаши мумкин, масалан: 6 ой, 9 ой ва ҳоказо.

Интизомий жазо чораларини қўллаш тартиби, жумладан уларнинг амал қилиш муддатларини Ички меҳнат тартиби қоидаларида белгилаш мумкин.

Эътибор беринг

Ҳатто агар иш берувчи ходимдан интизомий жазони буйруқ билан олиб ташламаган бўлса ҳам, унинг муддати ўтгандан кейин ходим интизомий жазога тортилмаган деб ҳисобланади, . Бу ҳақида батафсил «Интизомий жазони олиб ташлаш» тавсияномасини қаранг.

Меҳнат шартномасини бекор қилишни расмийлаштириш

1 қадам. Мажбуриятларнинг бузилганлик фактини ҳужжатлар билан тасдиқланг

Меҳнат мажбуриятларининг бузилганлиги фактини ҳужжатлар билан ходимнинг бевосита раҳбарининг хизмат хати/ёзма доклади, рапорт ва ёки бузилиш фактини тасдиқловчи далолатнома билан тасдиқлаш мумкин.

2 қадам. Ходимдан тушунтириш хатини олинг

 Ходимдан меҳнат мажбуриятларини бажармаганлиги сабабларини ёзма тушунтиришини талаб қилинг,  . Сабабларнинг узрли ёки узрли эмаслигини аниқланг. Агар ходим тушунтириш беришдан бош тортса, бу ҳақида гувоҳлар иштирокида далолатнома тузинг.

3 қадам. Мунтазамликни текширинг

Ходимнинг ўз меҳнат мажбуриятларини бузиши мунтазам характерга эгалиги фактига ишонч хосил қилинг, . Бунинг учун ходимга илгари интизомий жазо қўллаш тўғрисидаги буйруқни кўтаринг. Буйруқнинг санасига эътибор беринг. Интизомий жазо муддати ўтмаганми ва у муддатидан олдин олиб ташланмаганми, текширинг.

4 қадам. Ходимни ишдан бўшатишни касаба уюшмаси қўмитаси билан келишинг.

Ишдан бўшатишни касаба уюшмаси қўмитаси билан келишиш, агар бу жамоа келишуви ёки жамоа шартномасида назарда тутилган бўлса, талаб қилинади .

Касаба уюшмаси қўмитасига меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисида ёзма тақдимнома йўлланг. Касаба уюшмаси қўмитаси қабул қилинган қарор тўғрисида тақдимнома олинган кундан эътиборан 10 кун мобайнида ёзма равишда хабар қилиши керак. Касаба уюшмаси қўмитаси ишдан бўшатишга розилик берган тақдирда, ходим билан меҳнат шартномасини шундан кейин 1 ойдан кечиктирмай бекор қилинг . Агар 10 кун мобайнида касаба уюшмаси қўмитаси қабул қилинган қарор ҳақида хабар бермаса, иш берувчи ходим билан тузилган меҳнат шартномасини мазкур қарорсиз бекор қилишга ҳақли.

5 қадам. Ходимни огоҳлантиринг

Меҳнат шартномасини бекор қилишдан камида 3 кун олдин ходимни бу ҳақида ёзма равишда  огоҳлантиринг, . Бунда иш берувчи огоҳлантириш муддатининг давомийлигига мувофиқ келадиган пулли компенсация тўлашга ҳақли, . Огоҳлантириш муддатини пулли компенсация билан алмаштиришга ходимнинг розилиги талаб қилинмайди.

6 қадам. Ишдан бўшатиш тўғрисида буйруқ чиқаринг

Ходим ўз меҳнат мажбуриятларини мунтазам равишда бузганлиги учун меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисида буйруқ чиқаринг. Буйруқда ишдан бўшатишнинг асосини ва Меҳнат кодексининг моддасини кўрсатинг. Ходимни буйруқ билан у чиқарилган кундан эътиборан 3 иш куни мобайнида қўл қўйдириб таништиринг. Ходим ишда бўлмаган вақтни ҳисобга олманг.

Эътибор беринг

Агар ходимни буйруқ билан таништирмасангиз, у интизомий жазоси бўлмаган деб ҳисобланади, .

7 қадам. Ишдан бўшатишда ҳужжатларни беринг

Охирги иш кунида:

• меҳнат шартномасини бекор қилишни ЯММТда рўйхатдан ўтказинг;
• ходимга қоғоз шаклидаги меҳнат дафтарчасини(агар бор бўлса), унга ишдан бўшатиш тўғрисидаги ёзувни киритган ҳолда беринг;
• электрон меҳнат дафтарчасидан кўчирма беринг;
• ишдан бўшатиш тўғрисидаги буйруқнинг нусхасини беринг ва ходим билан ҳисоб-китоб қилинг, .

Агар ходим ишдан бўшатиш куни ишламаган бўлса, шу куни ходимга почта орқали хабарнома юборинг. Хабарномада меҳнат дафтарчасини олиши зарурлигини кўрсатинг,  .

8 қадам. Ходим билан ҳисоб-китоб қилинг

Ишдан бўшатиш кунида ходимга қуйидагиларни тўланг:

• охиригача олинмаган иш ҳақини;
• фойдаланилмаган барча асосий ва қўшимча таътиллар учун компенсацияларни;
• ташкилотнинг локал ҳужжатлари ёки меҳнат шартномасида назарда тутилган бошқа тўловларни.

Агар ходим меҳнат шартномаси бекор қилинган куни ишламаган бўлса, тегишли суммаларни ҳисоб-китоб қилиш тўғрисида ходим томонидан талаб қўйилганидан кейин 3 кундан кечиктирмай тўланг, .