Тавсияда: 

- иш вақтини ҳисобга олиш табели нима учун керак

- табелни ким тўлдиради

- табель қандай ва қайси шаклда юритилади

- табелни тўлдириш бўйича қадамма-қадам йўриқнома

- табелда алоҳида даврларни қандай акс эттириш керак

Иш вақтини ҳисобга олиш табели нима учун керак

Иш берувчи ҳар бир ходимнинг иш вақтини ҳисобга олишни ташкил этиши шарт. Бу қуйидагиларни назорат қилиш учун керак:

• ходимларнинг ишга ўз вақтида келиши ва иш куни (смена) тугагандан сўнг ишдан кетиши;
• иш вақти ва ишдаги танаффуслардан тўғри фойдаланиш;
• ходим томонидан нормал меҳнат шароитида ва нормал шароитлардан четга чиқишда (бекор туриб қолишлар, «ортиқча иш », тунги вақтдаги иш, дам олиш ва байрам кунларидаги иш ва ҳ.к.) ҳақиқатда ишлаб берилган вақт.

МК иш берувчини ходимларнинг иш вақтини ҳисобга олишни юритишга мажбур қилади, лекин буни айнан табелларда қилишни белгиламайди. Бу бошқа ҳужжатлар (журналлар, карточкалар), шу жумладан электрон ҳужжатлар бўлиши мумкин. Бундан ташқари, бу мақсадларда аппарат, аппарат-дастурий ва дастурий воситалардан фойдаланишга рухсат этилади. Шунинг учун ҳар бир ташкилот ҳар бир ходим ишлаб берган вақтни қаерда ва қандай усулда қайд этишни мустақил равишда ички тартибда белгилашга ҳақли.

Бироқ амалиётда иш вақтини ҳисобга олишнинг энг мақбул ва қулай шакли, одатда энг кўп қўлланиладигани айнан табелдир. Шунинг учун кейинги ўринда ушбу ҳужжатни юритишнинг барча нозик жиҳатларини кўриб чиқамиз.

• Табелда қуйидагилар ҳисобга олинади:
• ҳақиқатда ишлаб берилган иш вақти, яъни ходим ҳақиқатан иш жойида бўлган ва ўз меҳнат мажбуриятларини бажарган вақт;
• иш ҳақиқатда бажарилмаган, лекин иш вақтига қўшиладиган алоҳида даврлар (ходимнинг айбисиз юз берган бекор туриб қолиш даврлари, болани овқатлантириш учун танаффуслар ва б.);
• ходим ишламаган, лекин иш жойи (лавозими) сақланиб қолган даврлар – таътиллар, давлат ёки жамоат мажбуриятларини бажариш вақти ва б.

Ўз навбатида бундай даврларнинг барчасини қайд этиш бухгалтерияга ходимларга у ёки бу тўловларни: маош, устамалар, таътил пули, хизмат сафари харажатлари, компенсацияларни ва б.ни тўғри ҳисоблашга ёрдам беради.

Табелни ким тўлдиради

Иш берувчи ходимларнинг иш вақтини ҳисобга олишни юритишни ташкил этиши шарт. Шунинг учун у иш вақтини ҳисобга олиш табелини қайси мутахассис (ёки ташкилот бўлими) юритишини аниқ белгилаши лозим. Буни ушбу вазифа юкланадиган ходимнинг Ф.И.Ш.ни кўрсатган ҳолда махсус буйруқ чиқариш орқали расмийлаштириш мумкин. Шунингдек, бу масалани корхонанинг ички ҳужжатида, масалан, (кадрлар) иш юритиш тўғрисидаги Низомда, Таркибий бўлинма тўғрисидаги Низомда ва б. тартибга солиш мумкин.

Агар ташкилотда лавозим йўриқномалари ишлаб чиқилган бўлса, иш вақтини ҳисобга олиш табелини юритиш мажбурияти тегишли лавозим (мутахассислик/касб) бўйича лавозим йўриқномасига киритилиши керак. Масъул ходимни юқорида кўрсатилган ҳужжатлар (буйруқ, ички ҳужжат ёки лавозим йўриқномаси) билан имзо қўйдириб таништириш керак, токи у ўзига табелни юритиш мажбурияти юкланганини билсин. Агар ташкилотда лавозим йўриқномалари бўлмаса – табелни юритиш мажбурияти бевосита ходимнинг меҳнат шартномасида кўрсатилади.

Табель қандай ва қайси шаклда юритилади

Одатда, табелни ҳар ойда тузишади,  чунки бухгалтерия ходимларга ой якунлари бўйича иш ҳақи ҳисоблайди.

Табелнинг қонун билан белгиланган шакли йўқ. Уни ўзингиз мустақил равишда, ташкилотингиздаги фаолиятнинг ўзига хослиги ва иш вақти режимидан келиб чиққан ҳолда ишлаб чиқишингиз мумкин.

Ҳисобга олиниши лозим бўлган барча вақт даврлари табелда шартли ёки рақамли (кодли) белгилар билан белгиланади. Яъни, бу у ёки бу иш даврларининг қисқартирилган белгиларидир. Қисқартмаларни қўллаш табелни ортиқча юкламаслик учун қулайдир.

Шартли белгилар ходим ташкилотда бўлган ёки йўқ бўлган сабабни кўрсатади. Қонун билан бундай белгилар тасдиқланмаган. Ҳар бир ташкилот уларни табель учун мустақил равишда ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш ҳуқуқига эга. Лекин табелни тўлдириш ва ундан фойдаланишда муаммолар ва тушунмовчиликлар бўлмаслиги учун албатта ҳар бир код изоҳини кўрсатинг.

Мана ташкилотингиз учун асос қилиб олишингиз мумкин бўлган тахминий белгилар.

Иш вақтини ҳисобга олиш табелини тузиш ва тўлдириш бўйича босқичма-босқич йўриқнома 

Табелни қандай тўлдиришни намуна мисолида кўрсатамиз. Сиз ушбу намунани асос қилиб олишингиз ва зарур бўлганда, ташкилотингиз фаолияти хусусиятлари ва амалдаги иш вақти тартибидан келиб чиқиб, бланкни ўзгартиришингиз ёки бошқа устунлар билан тўлдиришингиз мумкин.

Биринчи қадам. Ташкилот номини кўрсатинг. Агар сиз табелни бутун ташкилот бўйича эмас, балки алоҳида бўлинма учун юритаётган бўлсангиз, буни пастдаги устунда кўрсатинг.

Иккинчи қадам. Ҳужжатнинг тартиб рақами ва тузилган санасини киритинг.

Табель рақами жорий ойнинг охирги кунидаги ҳолат бўйича корхонада ички ҳужжатларни рақамлаш тартибига риоя қилинган ҳолда берилади.

Учинчи қадам. Ҳисобот даврини танланг. Одатда бу ҳисобот даврининг бошланиши ва тугаши оралиғидаги вақт. Бизнинг мисолимизда – бу бир ойлик давр, 1 майдан 31 майгача.

Тўртинчи қадам. Ходим ҳақидаги маълумотларни киритинг: Ф.И.Ш. (фамилияси, исми, шарифи) ва лавозими (касби, мутахассислиги).

Ҳар бир ходимга табелда алоҳида қатор ва алоҳида табель рақами берилади, бу рақам у ишга қабул қилинганда берилади. Бу рақам меҳнат ва иш ҳақини ҳисобга олиш бўйича барча ҳужжатларда қўйилади ва одатда меҳнат шартномаси тугагандан кейин камида 1-2 йил давомида сақланади. Тегишинча, ходим табелга тартиб рақами билан эмас, балки табель рақами кўрсатилган ҳолда киритилади.

Бешинчи қадам. Ой саналари бўйича соатлар ва ишга келиш ҳақидаги маълумотларни киритинг. Табелни юритишнинг энг тушунарли ва кенг тарқалган усули – ишга келиш ва келмасликни тўлиқ қайд этиш усули бўлиб, бунда ҳар бир катакча ўз коди билан тўлдирилади. Яъни, табелда ходим томонидан ҳақиқатда ишлаб берилган вақт, шу жумладан иш вақтидан ташқари ишлаган вақти, бекор туриб қолиш вақти, дам олиш кунлари, таътиллар, прогуллар ва ҳоказолар ҳақида ҳар куни белгилар қўйилади. Нормал 8 соатлик иш куни бўлганда «К» ёки «01» қўйилади, пастида 8. 6 кунлик иш ҳафтасида – 7, иш вақтини жамлаб ҳисобга олишда – 12 соатдан кўп бўлмаслиги керак.

Олтинчи қадам. Ҳисобот даври учун ишга келган кунларнинг якуний сонини ҳисобланг. Олинган рақамни 6-устунда кўрсатинг.

Еттинчи қадам. Ишга келмаслик сабаблари ва давомийлиги ҳақидаги маълумотларни киритинг. Бу устун ходим иш жойида бўлмаган ҳолларда тўлдирилади. Ишга келмаслик сабабини билдирувчи кодни, шунингдек ўтказиб юборилган кунлар ва соатлар сонини қўйинг. Бизнинг мисолимизда ходим май ойида 4 кун навбатдаги меҳнат таътилида бўлган. Бу ҳақдаги маълумотни 7-8-устунларга киритиш керак. Агар сиз ходимнинг ишга келмаслик сабабини билмасангиз, «АИ» (26) кодини қўйинг – «Аниқланмаган сабабларга кўра ишга келмаслик (ҳолатлар аниқлангунга қадар)».

Саккизинчи қадам. Ҳисобот даври учун ишланган соатларнинг якуний сонини ҳисобланг. Олинган рақамни 12-устунда кўрсатинг.

Тўққизинчи қадам. Табелни тўлдиргандан сўнг, календарь ойи охирида табелни чоп этинг ва масъул шахсларга имзолаш учун беринг. Назорат қилувчи органлар томонидан эътирозлар бўлмаслиги учун табелни чоп этиш мақсадга мувофиқдир. Ҳужжатда уч киши имзо қўйиши керак: табелни юритиш учун масъул ходим, таркибий бўлинма раҳбари (агар бўлса) ва кадрлар хизмати ходими. Агар бу вазифаларнинг барчасини ташкилот раҳбари бажарса, ҳужжатни фақат у тасдиқлайди. Табелга ташкилот муҳрини босиш шарт эмас.

Ўнинчи қадам. Тўлдирилган ва имзоланган табелни ходимларга иш ҳақи ва бошқа тегишли тўловларни ҳисоблаш учун бухгалтерияга топширинг. Бухгалтерияга табелнинг асл нусхаси топширилади, кадрлар бўлимида эса ҳужжат йўқолган ҳолда табель маълумотларини сақлаш мақсадида унинг нусхасини қолдиришингиз мумкин. Ўзбекистон Республикаси ташкилотлари фаолиятида юзага келадиган бошқарув ҳужжатларининг намунавий рўйхатига мувофиқ, табелни ташкилот архивида сақлаш муддати – 5 йил.

Табелда алоҳида даврларни қандай акс эттириш керак

Амалиётда кадрлар ходимларида табелда алоҳида даврларни акс эттириш бўйича саволлар туғилади.

Дам олиш ёки ишланмайдиган байрам кунларида ишлаш. Агар ходим унинг дам олиш ёки байрам кунларида ишга жалб қилинган бўлса, табелда ишланган соатлар кўрсатилган ҳолда РВ (03) коди қўйилади. Агар дам олиш кунида ишлаганлик учун компенсация сифатида ходимга ишланмайдиган кун берилса, ҚД (25) – «Қўшимча дам олиш кунлари (ҳақ тўланмайдиган)» кўрсатилиши керак.

Байрам арафасидаги қисқартирилган кун (смена). Баъзи ойларда ишланмайдиган  байрам кунлари бўлиб, уларнинг арафасида кунлик иш (смена) давомийлиги камида 1 соатга қисқартирилади. Масалан, 9 май – Хотира ва қадрлаш куни. Табелда бундай қисқартирилган байрам арафаси кунини белгилашда «БА» (15) кодидан фойдаланинг – «Қонунчиликда белгиланган ҳолларда нормал давомийликка нисбатан иш кунининг қисқартирилган давомийлиги». Тўғри тўлов учун уни одатдаги «К» (01) коди ўрнига қўйинг, чунки қисқартирилган байрам арафасидаги иш кунида ходимларнинг меҳнати тўлиқ ҳажмда тўланади. Код билан бирга ходим шу куни ҳақиқатда ишлаган соатларнинг миқдорини кўрсатинг.

Иш вақтининг жамланган режими

Амалиётда иш вақтининг жамланган ҳисоби сменали ишда қўлланилади. Сменали ишда табель иш сменалари жадвалига мувофиқ ҳақиқатда ишлаб берилган вақт бўйича юритилади.

Ой (ҳисобот даври) бошланишидан олдин иш берувчи сменали иш режимидаги ходимларнинг иш жадвалини тасдиқлайди. Унда кундузги ва тунги сменаларнинг бошланиш ва тугаш вақти кўрсатилади.

Табелда ходим сменада ҳақиқатда ишлаб берган соатларнинг миқдори кўрсатилади. Кундузги ва тунги смена учун алоҳида табеллар юритиш мумкин. Шунингдек, табелда суткани кундузги ва тунги қисмларга бўлиш мумкин. Соат 22:00 дан 06:00 гача бўлган тунги соатлар учун ходимга камида бир ярим баравар миқдорида тўлаш назарда тутилади.

Бунда қуйидагиларни унутманг:

Иш куни (смена) давомийлиги 12 соатдан ошмаслиги керак. Жорий иш куни (смена) тугаши билан кейинги иш куни бошланиши орасидаги дам олиш вақти 12 соатдан кам бўлмаслиги керак.

Ҳафта, ой ёки бошқа календарь давр учун ишлаб берилган вақтнинг давомийлиги шу давр учун ходимга белгиланган иш вақти меъёридан ошмаслиги керак. Иш вақти меъёри ҳар йили Бандлик вазирлиги томонидан белгиланади. 2024 йил учун улар 25.12.2023 йилдаги 01/00-03/15-13037-сонли буйруқ билан белгиланган.

Тунги вақт.

Иш вақти табелида тунги иш «Т» (02) коди билан, кундузги иш эса К (01) билан қайд этилади. Агар ходимнинг сменаси ҳам кундузги, ҳам тунги вақтга тўғри келса, унинг иш вақтини каср орқали кўрсатинг ёки бунинг учун алоҳида қатор ажратинг. Айтайлик, ходим сменали жадвал бўйича шундай ишлайдики, унинг иш вақти кейинги кунга ўтади. Биринчи куни у 4 соат кундузги вақтда: соат 18:00 дан 22:00 гача ва 2 соат тунги вақтда: 22:00 дан 00:00 гача ишлади. Иккинчи куни – 6 соат тунги вақтда: 00:00 дан 06:00 гача. Бу ҳолда табелни қуйидагича тўлдирамиз:

Иш вақтидан ташқари иш.

Иш вақтидан ташқари ишда тегишли кун учун юқори катакчада 2 та код кўрсатилади, пастки катакчада эса уларга мос соатлар қўйилади. Масалан, агар ходим иш вақтидан ташқари икки соат ишлаган бўлса, бундай кун учун табелнинг юқори графасида «К/С» (01/04) қўйиш керак, пасткисида эса – «8/2».

Мослашувчан иш жадвали

Табелда «К» (01) коди қўйилади ва амалда ишлаб берилган вақт кўрсатилади. Бунда ҳисобот даври учун ходимнинг ҳақиқатдаги иш вақти давомийлиги меъёрдан ошмаслигини кузатиб боринг. Масалан, умумий қоидага кўра, нормал иш ҳафтасининг давомийлиги – 40 соат.