Бир йилда иш жойида 700 дан ортиқ жароҳатлар. Бахтсиз ҳодисаларни қандай расмийлаштириш ва ташкилотда бахтсиз ҳодисалар хавфини қандай камайтириш мумкин

2025 йилда Ўзбекистонда 731 та бахтсиз ҳодиса юз берди ва улар натижасида 212 киши ҳаётдан кўз юмди. Яна 535 нафар ишчи оғир, 26 нафари енгил тан жароҳати олди. Энг кўп бахтсиз ҳодисалар қурилиш соҳасида қайд этилди, иккинчи ўринда енгил саноат, ундан кейин транспорт ва қишлоқ хўжалиги соҳалари. Бу ҳақида Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирининг биринчи ўринбосари маълум қилди. Компанияда бахтсиз ҳодисалар хавфини қандай камайтириш, уларни қандай рўйхатдан ўтказиш ва агар ҳодиса ходимнинг ўлимига олиб келган бўлса, нима қилиш кераклиги ҳақида нашрда кўриб чиқамиз.

Қанча қоидабузарлик аниқланди ва иш берувчилар қанча миқдорда жаримага тортилди

2025 йилда Давлат меҳнат инспекцияси (ДМИ) томонидан меҳнатни муҳофаза қилиш (ММҚ) талабларига риоя этилишини назорат қилиш доирасида 7 327 та корхона текширилди ва 11 мингга яқин турли хил қоидабузарликлар аниқланди. Бахтсиз ҳодисаларни текшириш натижаларига кўра, корхоналарда 2 372 та қонун бузилиши ҳолатлари қайд этилди. Мансабдор шахсларга қарийб 1 миллиард сўм миқдорида жарима солинди. 196 та ҳолат бўйича эса жиноят иши қўзғатилди.

Қандай қоидабузарликлар корхоналардаги бахтсиз ҳодисаларга олиб келади

Ишлаб чиқариш жароҳатлари ва ходимлар ўлими сонининг бундай кўплиги иш берувчиларнинг меҳнатни муҳофаза қилиш талабларига риоя қилмаётганлигидан далолат беради. Қандай хатолар бахтсиз ҳодисаларга олиб келиши ҳақида батафсил тўхталиб ўтамиз.

Корхоналарда бахтсиз ҳодисалар нималар билан боғлиқ бўлиши мумкин:

1. Ходимларга хавфсиз ишлаш усуллари ўргатилмайди ва хавфсизлик қоидалари ўргатилмаган ходимлар ишга қўйилади.
2. Меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича инструктажлар  ўтказилмайди.
3. Шахсий ҳимоя воситалари тақдим этилмайди ёки тўлиқ бўлмаган миқдорда тақдим этилади.
4.  Технологик жараёнларга риоя қилинмайди.
5. Ускуналар ўз вақтида кўрикдан ўтказилмайди, уларга хизмат кўрсатилмайди ва таъмирланмайди.
6. Ходимларнинг носоз ускуналар билан ишлашига йўл қўйилади.
7. Корхонада Меҳнатни муҳофаза қилиш хизмати расмиятчилик юзасидан фаолият кўрсатади ёки умуман ташкил этилмайди.

Корхонада меҳнатни муҳофаза қилиш қандай ташкил этилади 

Иш жойида хавфсиз меҳнат шароитларини таъминлаш – бу иш берувчининг мажбуриятидир. Меҳнатни муҳофаза қилиш талабларига риоя қилиш – бу шунчаки расмиятчилик эмас, балки қонунчилик талаби ва ходимларнинг ишлаб чиқаришдаги жароҳатлари ва ўлимлари сонини камайтириш; ходимларнинг ҳаёти ва соғлиғини сақлаш имконини берувчи воситадир.

Меҳнатни муҳофаза қилиш талабларига риоя қилиш учун бешта мажбурий қадам 

1. Меҳнатни муҳофаза қилиш хизматини яратиш. Ходимлар сони ва касбий хавф тоифасига қараб иш берувчи:

• меҳнатни муҳофаза қилиш хизмати – бўлими, сектори, бошқармасини ташкил этиши;
• меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича мутахассис лавозимини жорий этиши ёки меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича мажбуриятларни, агар компания кичик бўлса, раҳбарга/бошқа ходимга юклаши шарт.

2. Таълим ва инструктажларни ташкил этиш. Барча ходимлар, айниқса хавфли ва зарарли ишларда банд бўлганлар:

• кириш инструктажи;
• иш жойида дастлабки инструктаж;
• хавфсиз ишлаш усулларини ўргатиш;
• меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича билимларни текшириш;
• амалиёт ўташдан (зарур бўлганда) ўтишлари лозим.

Ўқишни тавсия қиламиз

 

• Ташкилотда меҳнатни муҳофаза қилишни хатосиз қандай ташкил этиш керак
• Меҳнатни муҳофаза қилиш хизматини қачон яратиш керак бўлади ва бу қандай амалга оширилади
• Меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича вазифалар кимга юклатилади
• Меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича йўриқномалар қандай ишлаб чиқилади

3. Ходимларни шахсий ҳимоя воситалари билан таъминлаш. Зарарли ва хавфли меҳнат шароитларига эга бўлган ходимларни махсус кийим-бош ва махсус пойабзал, шахсий ҳимоя воситалари, ювиб тозалаш ва зарарсизлантириш воситалари билан таъминлаш зарур.

4. Тиббий кўрикларни ўтказиш. Ходимларни дастлабки ва даврий тиббий кўриклардан ўтказишни ташкил этиш – иш берувчининг мажбуриятидир. Тиббий кўрикдан ўтмаган шахсларни ишга қўйиш мумкин эмас.

5. Уч босқичли назоратни ташкил этиш. Меҳнатни муҳофаза қилиш ҳолатини мунтазам назорат қилишни қуйидагилар даражасида мунтазам равишда ўтказиш зарур:

• участка/бригадада (ҳар куни);
• бўлинмаларда (15 кунда бир марта);
• умуман ташкилотда (ҳар ойда).

Kadrovik.uz тавсия қилади

 

• Ходимларни тиббий кўрикдан қачон ва қандай ўтказиш керак
• Тиббий кўрик натижалари қандай расмийлаштирилади
• Мажбурий тиббий кўрикдан ўтмаган ходим қандай четлаштирилади
• Меҳнатни муҳофаза қилишни ташкил этишда кўп йўл қўйиладиган хатолар
• Меҳнатни муҳофаза қилиш харажатлари қандай амалга оширилади

Корхонадаги бахтсиз ҳодиса қандай расмийлаштирилади 

Агар бахтсиз ҳодиса юз берган бўлса, иш берувчи текшириш ва ҳужжатларни расмийлаштириш тартибига қатъий риоя қилиши шарт. Жабрланувчининг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва иш берувчи учун хавфларни камайтириш кадрлар хизматининг ўз вақтида ҳаракат қилишига боғлиқ.

Ҳодисадан кейин:

1. Жабрланувчига биринчи ёрдам кўрсатиш.
2. Тез тиббий ёрдамни чақириш (зарур бўлганда).
3. Давлат меҳнат инспекциясига хабар бериш.
4. Воқеа содир бўлган жойдаги вазиятни сақлаб қолиш (агар бу бошқа ходимларнинг ҳаётига хавф туғдирмаса).
5. Бахтсиз ҳодисани текширишни ўтказиш.

Бахтсиз ҳодиса қандай рўйхатдан ўтказилади 

Барча бахтсиз ҳодисалар Ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисаларни рўйхатга олиш журналида рўйхатдан ўтказилиши шарт. Бахтсиз ҳодисалар тўғрисидаги далолатномалар ва тергов материаллари ташкилотда 45 йил сақланади. Бундан ташқари, иш жойидаги бахтсиз ҳодисани ЯММТда рўйхатдан ўтказиш керак.

Ўқишни тавсия қиламиз

 

• Ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисалар қандай ҳисобга олинади ва текшириалди
• Қандай бахтсиз ҳодисалар текширилади, қандайлари эса текширилмайди
• Бахтсиз ҳодисани текшириш қандай ўтказилади
• Бахтсиз ҳодисалар тўғрисидаги ҳисоботлар ва уларнинг юзага келиш сабабларининг таҳлили
• Бахтсиз ҳодиса ЯММТда қандай рўйхатдан ўтказилади

Бахтсиз ҳодиса ходимнинг ўлимига олиб келган бўлса, нима қилиш керак 

Ходим бахтсиз ҳодиса туфайли вафот этган тақдирда, меҳнат шартномасини бекор қилишни тўғри расмийлаштириш керак. Бундай ҳолда шартнома МК 168-моддаси 1 қисмининг 8 бандига асосан бекор қилинади. Бироқ меҳнат шартномасининг бекор қилиниши бахтсиз ҳодисани текширишни ўтказиш, расмийлаштириш ва рўйхатдан ўтказиш мажбуриятини бекор қилмайди.

Меҳнатни муҳофаза қилиш талабларига риоя қилмаганлик учун иш берувчига қандай жавобгарлик хавф солади

Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисидаги қонунчилик талабларини бузганлик учун қуйидагилар назарда тутилган:

1. Маъмурий жавобгарлик – қонунбузарликка қараб, БҲМ 5 бараваридан 30 бараваригача.

2. Жиноий жавобгарлик – меҳнатни муҳофаза қилиш талабларининг бузилиши ходимга ўртача оғир ёки оғир шикаст етказилишига ёхуд ходимнинг ўлимига сабаб бўлганда, вужудга келади. Бундай ҳолларда айбдор мансабдор шахслар Жиноят кодексининг 257-моддаси билан жиноий жавобгарликка тортилади.

3. Моддий жавобгарлик. Иш берувчи ходимнинг ҳаёти ва соғлиғига:

• майиб бўлиш;
• касб касаллиги;
• меҳнат вазифаларини бажариш билан боғлиқ ҳолда соғлиққа бошқача тарзда шикаст етиши туфайли етказилган зарар ўрнини тўлиқ ҳажмда қоплаши шарт.

4. Қўшимча таъсир чоралари – фаолиятни тўхтатиб туриш.

Kadrovik.uz тавсия қилади

 

• Иш берувчи қачон ходим олдида моддий жавобгар бўлади
• Ходим қачон моддий жавобгар бўлади
• ДМИ текшируви қандай ҳолларда ўтказилади ва иш берувчини қоидабузарликлар учун қандай жазолашлари мумкин

Корхонада бахтсиз ҳодисалар сонини камайтириш учун нималар қилиш кераклиги бўйича чек-варақ