Тавсияномада:

– муддатли меҳнат шартномасини бекор қилиш муддати;

– касаба уюшмаси қўмитасининг розилиги ва нафақа тўлаш;

– шартномани муддатидан олдин бекор қилиш ва неустойка:

– муддати тугаганлиги муносабати билан шартномани бекор қилишни расмийлаштириш.

Муддатли меҳнат шартномаси қачон бекор қилинади 

Муддатли меҳнат шартномасини унинг муддати тугаши билан бекор қилинг. У иш берувчининг ҳам, ходимнинг ҳам ташаббусига кўра бекор қилиниши мумкин. Асосийси – шартноманинг муддати тугаётгани ва тараф уни бекор қилиш ниятидалиги ҳақида камида 3 кун олдин ёзма равишда огоҳлантириш .

Агар сиз штатга қўшимча ходимни олишни хоҳламасангиз, муддатли меҳнат шартномасини бекор қилиш учун муддатларни ўтказиб юборманг. Агар шартноманинг муддати тугаган, меҳнат муносабатлари эса давом этаётган бўлса – шартнома муддатсиз деб қайта баҳоланиши мумкин . Бундай бўлмаслиги учун, шартноманинг муддати тугаганидан сўнг бир ҳафта давомида ходимни огоҳлантириш ва  кўра меҳнат шартномасининг тугатилишини расмийлаштиришга улгуринг.

Эътибор беринг

Муддатли меҳнат шартномасини ҳатто ходим вақтинча меҳнатга лаёқатсизлик даврида ёки таътилда бўлган даврда ҳам бекор қилиш мумкин. Бундай даврларда ишдан бўшатишга тақиқ фақат  кўра ходимни иш берувчининг ташаббусига кўра ишдан бўшатишга нисбатан амал қилади. Бундан ташкилотнинг, унинг алоҳида бўлинмасининг тугатилиши ёхуд якка тартибдаги тадбиркор томонидан фаолиятнинг тугатилиши мустасно. Шунингдек «муддатли» ходимнинг бошқа сабабларга кўра – прогул ва ҳоказолар сабабли ишда бўлмаслиги ҳам ишдан бўшатишга тўсиқ бўлолмайди.

Агар ходим билан муддатли меҳнат шартномасини янги муддатга узайтиришни хоҳламасангиз, уни бир ҳафта давомида:

1. Шартноманинг тугаши муддатидан бекор қилинг, агар у аниқ белгиланган бўлса ёки шартномада кўрсатилган вақт даври ўтиши билан келадиган бўлса.

2. Агар шартноманинг тугаши санасини олдиндан аниқлашнинг иложи бўлмаса, ходим ишга қабул қилинган давр давомидаги ишлар тугаганидан кейин уни бекор қилинг. Масалан, объектни қуриш вақтига, иситиш мавсуми вақтига ва ҳоказо.

3. Агар ходим муайян ишларни бажариш вақтига қабул қилинган бўлса, тарафлар иш натижаларини қабул қилиш-топшириш далолатномасини имзолаган санадан бекор қилинг (буйруқ намунасини қаранг).

Бундай ҳолда, агар ходим асосий ходим йўқ бўлган вақтга ишга қабул қилинса, МК ходимни меҳнат шартномасининг муддати тугаётганлиги ҳақида огоҳлантириш мажбуриятини юкламайди (буйруқ намунасини қаранг). Меҳнат шартномасини асосий ходим ишга қайтган куни бекор қилинг .

Вазият

Муддатли меҳнат шартномасининг муддати ходим таътилда ёки меҳнатга лаёқатсизлик таътилида бўлганда тугайди
 

Муддатли меҳнат шартномасини, ҳатто у тугайдиган куни ходим меҳнатга лаёқатсизлик таътилида ёки меҳнат таътилида бўлса ҳам, бекор қилинг. Бунда вақтинча меҳнатга лаёқатсизлик нафақасини, ишдан бўшатишдан кейинги касаллик даврини киритган ҳолда, тўлиқ ҳажмда тўланг .

Ходимнинг аризасига кўра унга, кейинчалик муддатли меҳнат шартномасини бекор қилган ҳолда, шу жумладан таътил даври шартнома муддатининг чегарасидан тўлиқ ёки қисман чиқиб кетган ҳолда ҳам, таътил тақдим этишингиз мумкин . Шартноманинг тугаши муддати деб таътилнинг тугаши кунини ҳисобланг, аммо шартномада санани ўзгартирманг.

Ишдан бўшатишни вакиллик органи билан келишиш керакми ва нафақа тўлаш лозимми, йўқми

Ходимни шартнома муддатининг тугаши муносабати билан ишдан бўшатиш учун , касаба уюшмаси қўмитаси ёки ходимларнинг бошқа вакиллик органининг розилиги керак эмас. Ушбу асосга кўра ишдан бўшатишда нафақа тўлаш ҳам керак эмас .

Иш берувчи локал ҳужжатларда шартнома муддатининг тугаши муносабати билан ишдан бўшатилган ходимлар учун қўшимча моддий қўллаб-қувватлашни назарда тутиши мумкин. Аммо бундай қилиш шарт эмас.

Муддатли меҳнат шартномасини қачон муддатидан олдин бекор қилиш мумкин ва қачон тарафлар неустойка тўлайди 

Муддатли меҳнат шартномасини шартноманинг ҳар бир тарафи номуайян муддатга тузилган шартнома билан бир хил асослар бўйича муддатидан илгари бекор қилиши мумкин.

Ходимнинг ташаббуси. Ишдан бўшаш учун ходим ўзининг хоҳиши ҳақида иш берувчини 14 календарь кун олдин ёзма равишда огоҳлантиради . Ходимга меҳнат шартномасини муддатидан олдин бекор қилишни рад этиш мумкин эмас. Айрим тоифадаги ходимлар бундан мустасно бўлиб, улар иш берувчини бошқа муддатларда ишдан бўшатиш тўғрисида огоҳлантириши керак. Масалан, ташкилот раҳбари, бош бухгалтер ва бошқалар . Агар ходим объектив сабабларга кўра (институтга кириш, пенсияга чиқиш, сайлаб қўйиладиган лавозимга сайланиш, соғлиғининг ҳолати ва бошқалар) ишни давом эттира олмаса ва шу муносабат билан қисқартирилган муддатда ишдан бўшатишни сўраса, иш берувчи бу илтимосни қаноатлантириши шарт .

Иш берувчининг ташаббуси. Ходим билан меҳнат муносабатларини муддатидан олдин бекор қилиш учун, иш берувчининг  назарда тутилган қонуний асослари бўлиши керак.  

Неустойка тўлаш. Меҳнат шартномасига, у муддатидан олдин бекор қилинган тақдирда, тарафларнинг неустойка тўлаш ҳақидаги ўзаро мажбуриятини киритиш мумкин . Бундай мажбуриятни фақат ходимга юклаш мумкин эмас.

Ходимдан неустойка тўлашни фақат у билан меҳнат муносабатлари қуйидаги ҳолларда муддатидан олдин бекор қилинганда талаб қилиш мумкин:

• ўз хоҳишига кўра, объектив сабабларга кўра ишни давом эттириш мумкин эмаслиги муносабати билан ишдан бўшатиш ҳолларидан ташқари  

• меҳнат мажбуриятларининг бузилиши муносабати билан .                                                                                               

Иш берувчи, агар ўз ташаббусига кўра ходимни,  асосларидан бирига кўра, муддатидан олдин ишдан бўшатган бўлса, ходимга неустойка тўлайди. Бундан ходим айбли ҳаракатлари учун ишдан бўшатилган ҳоллар мустасно, .

Шартномада тарафлар томонидан тўланадиган неустойканинг аниқ миқдорини кўрсатинг. Агар неустойканинг миқдори кўрсатилмаса, шартноманинг тарафлари уни тўлашдан озод этилади .

Неустойканинг суммасини тарафларнинг келишувига кўра белгиланг. Унинг энг кўп миқдори қонунчилик томонидан чекланмаган. Бироқ ходим иш берувчидан кўп тўлаши керак эмас .

Агар ходим узрли сабабларга кўра муддатидан олдин ишдан бўшаган бўлса, ундан неустойка тўлашни талаб қилиш мумкин эмас . Масалан, қуйидагилар муносабати билан:

• таълим ташкилотига қабул қилинганлиги;
• пенсияга чиққанлиги;
• сайлаб қўйиладиган лавозимга сайланганлиги;
• соғлиғининг ёмонлашганлиги ва бошқалар.

Бунда иш берувчи ўз ташаббусига кўра ходимни неустойка тўлашдан озод этиши мумкин. Масалан, ходимнинг моддий аҳволининг қийинлиги, мазкур ходим билан меҳнат муносабатларини давом эттиришга алоҳида зарурият йўқлиги ва ҳоказо.

Меҳнат шартномасини унинг муддати тугаганлиги муносабати билан бекор қилиш қандай расмийлаштирилади

1. Ходимни, шартноманинг муддати тугаганлиги муносабати билан, меҳнат шартномасини бекор қилиш ҳақида огоҳлантиринг.

Меҳнат муносабатларини меҳнат шартномасининг амал қилиш муддати тугаганлиги муносабати билан бекор қилишга қарор қилган тараф бошқа тарафни бу ҳақида камида 3 календарь кун олдин ёзма шаклда огоҳлантириши лозим .

Ходим огоҳлантиришнинг иш берувчига тегишли нусхасида уни олганлигининг тасдиғи сифатида ўз имзосини қўйиши учун, иш берувчининг огоҳлантиришни 2 нусхада расмийлаштириши мақсадга мувофиқ.

Агар ходим ишда йўқ бўлса, огоҳлантиришни почта жўнатмасининг топширилганлиги ҳақида билдиришномали буюртма хат билан юборинг. Почта квитанцияси ва ходимнинг хатни олганлиги тўғрисида имзоси қўйилган бланкни ходимни огоҳлантирганингизнинг далили сифатида сақлаб қўйинг.

Илгари шу ишни бажарган ходимнинг тикланганлиги муносабати билан ходим билан меҳнат шартномасини тўғри бекор қилиш учун:

2. Меҳнат шартномасини шартноманинг муддати тугаганлиги муносабати билан бекор   қилиш тўғрисида буйруқ чиқаринг.

3. Ёзувни ходимнинг меҳнат дафтарчасига киритинг (бор бўлса).

4. Меҳнат шартномасининг бекор қилинишини my.mehnat (ЯММТ)да рўйхатдан ўтказинг.

5. Т-2 шахсий карточкага ёзувни киритинг ва ходимни у билан қўл қўйдириб таништиринг.

6. Ходимни буйруқ билан қўл қўйдириб таништиринг.

7. Ходимга буйруқнинг кўчирма нусхасини, меҳнат дафтарчасининг аслини ва my.mehnat (ЯММТ)дан кўчирмани беринг .

Эътибор беринг

Меҳнат шартномаси бекор қилинган куни ходим ишда йўқ бўлса, ходимга меҳнат дафтарчасини олиш учун келиши ёхуд уни почта орқали юборилишига розилик бериши зарурлиги ҳақида билдиришнома юборинг .

8. Ходим билан, ўз ичига қуйидаги тўловларни олган ҳолда, ҳисобҳолда, қилинг:

• олинмаган иш ҳақи;
• ходим томонидан фойдаланилмаган барча асосий ва қўшимча таътиллар учун пул компенсацияси;
• бошқа тўловлар, агар улар меҳнат тўғрисидаги қонун ҳужжатларида ёки меҳнат тўғрисидаги бошқа ҳуқуқий ҳужжатларда ёхуд меҳнат шартномасида назарда тутилган бўлса, тўланг.

Эътибор беринг

Ходимга тегишли бўлган барча суммаларни ходим билан меҳнат шартномаси бекор қилинган кунда тўланг. Агар ходим меҳнат шартномаси бекор қилинган куни ишламаган бўлса, иш ҳақи ва бошқа суммаларни ходим ҳисоб-китоб қилиш тўғрисида талаб қўйганидан кейин 3 кундан кечиктирмай тўланг .

Вазият

Ҳомиладор ходима билан муддатли меҳнат шартномасини МКнинг 158-моддаси бўйича бекор қилиш мумкинми

Режалаштириш бўйича муҳандис Камалова 2025 йил 21 октябргача 2 ёшгача болани парваришлаш бўйича таътилда бўлмоқда. Унинг ўрнига бошқа ходима ишга қабул қилинди – Алимова. Айни пайтда Алимова ҳомиладор ва 30.09.2024 йилдан 02.02.2025 йилгача у ҳомиладорлик ва туғиш бўйича таътилда. Бироқ Камалова 18.10.2024 йилдан бошлаб болани парваришлаш бўйича таътилдан муддатидан олдин чиқиш тўғрисида ариза ёзди. Бу ҳолда Алимова билан, у ҳомиладор бўлганига қарамай, 18.10.2024 йилдан бошлаб меҳнат шартномасини МКнинг 158-моддаси бўйича бекор қилиш мумкинми?

Ҳа, мумкин.

Ҳомиладор аёл билан меҳнат шартномаси унинг муддати тугаганидан кейин, агар шартнома вақтинча бўлмаган ходимни алмаштириш даврига тузилган бўлса ва аёлни соғлиғининг ҳолатига кўра мос келадиган бошқа ишга ўтказиш имконияти бўлмаса, бекор қилиниши мумкин.

Мазкур ҳолатда меҳнат шартномасини унинг муддати тугаши муносабати билан бекор қилиш, ходима айни пайтда ҳомиладорлик ва туғиш бўйича таътилидан фойдаланаётганлиги (касаллик таътилида бўлмоқда) ва меҳнатга лаёқатсизлиги сабабли, қонуний бўлади. Шу муносабат билан уни бошқа ишга ўтказиш мумкин эмас.

Муҳим

Агар муддатли меҳнат шартномаси бошқа ходимни алмаштириш вақтига тузилмаган бўлса, иш берувчи, ходима ҳомиладор бўлган тақдирда, унинг муддатини узайтиришга мажбур. Бунинг учун аёл ёзма ариза бериши ва тиббий маълумотнома тақдим этиши керак. Шартнома ҳомиладорлик тугагунига қадар, ҳомиладорлик ва туғиш бўйича таътил берилганда эса – бу таътил тугагунига қадар, узайтирилади.