Тавсияномада:

– иш берувчининг таътиллар жадвалини юритиш мажбурияти;

– таътиллар жадвалини тузиш ва тасдиқлаш муддатлари;

– жадвалга киритиладиган ходимларнинг таътиллари;

– таътиллар жадвали лойиҳасини тайёрлаш;

– таътиллар жадвалини тасдиқлаш ва уни касаба уюшмаси қўмитаси билан келишиш;

– жадвалдаги таътиллар саналари тўғрисидаги якуний қарор.

Ўзбекистонда таътиллар жадвали мажбурий бўладими 

Таътиллар жадвали – мажбурий локал ҳужжат бўлиб, у ходимларнинг йиллик меҳнат таътиллари навбатини белгилайди. Уни, мулкчилик шаклидан қатъи назар, барча ташкилотлар расмийлаштириши шарт. Микрофирмалар бундан мустасно. Микрофирмалар таътиллар жадвалини тасдиқламасликлари мумкин – уларга МКнинг 505-моддаси шундай ҳуқуқ беради. Микрофирмаларда таътилдан фойдаланишнинг аниқ даври ходим билан иш берувчи ўртасидаги келишувга кўра белгиланади.

Таътиллар жадвалини қачон тузиш керак

Таътиллар жадвалини календарь йили бошлангунга қадар тасдиқланг. Яъни кейинги календарь йили учун таътиллар жадвали жорий йилнинг 31 декабридан кечиктирмай қабул қилиниши керак.

Ишчиларнинг қандай таътиллари таътиллар жадвалига киритилиши керак 

Таътиллар жадвалига қуйидаги таътил турларини қўшинг:

• йиллик асосий таътил – минимал ёки узайтирилган;
• йиллик қўшимча таътиллар.

Ушбу таътиллар ҳақида батафсил «Меҳнат таътиллари кимга ва қандай берилади» тавсияномасида ўқинг.

Таътиллар жадвалига қуйидагиларни киритманг:

• иш ҳақи сақланмайдиган ва қисман сақланадиган таътиллар;
• ҳомиладорлик ва туғиш таътиллари;
• болани парваришлаш таътиллари;
• ўқув таътиллари;
• ижодий таътиллар.

Таътиллар жадвалида меҳнат шартномасини тузган компаниянинг барча амалдаги ходимлари, шу жумладан ташқи ўриндошлар ва масофадан туриб ишловчилар кўрсатилади.

Фуқаролик-ҳуқуқий шартномалар бўйича ижрочиларни таътиллар жадвалига киритиш керак эмас. Бу муносабатлар МК билан эмас, балки ФК билан тартибга солинади. Ижрочиларда ФҲШ бўйича таътил олиш ҳуқуқи мавжуд эмас. Меҳнат шартномалари ва ФҲШ ўртасидаги фарқлар ҳақида: «Қонунчиликни бузмаслик учун фуқаролик-ҳуқуқий шартномаларни қандай тузиш мумкин» материалида ўқинг.

Жадвал тасдиқлангандан кейин ишга қабул қилинган янги ходимларни таътиллар жадвалига киритиш шарт эмас. Сиз янги қабул қилинган ходимларни ҳисобга олган ҳолда жадвалга ўзгартириш киритишингиз ҳам, киритмаслигингиз ҳам мумкин. Уларга иш берувчи билан келишувга кўра ёзма аризалар асосида таътил берилишига йўл қўйилади.

Таътиллар жадвали лойиҳасини қандай тайёрлаш мумкин 

Қонунчилик таътиллар жадвалининг шаклини белгиламайди. Ҳар бир ташкилот ўз шаклини ишлаб чиқишга ҳақлидир. Ходимларнинг таътил жадвали намунасини юклаб олинг.

Тақдим этилган намунада 10 та графа.

1-графа. Таркибий бўлинма, бўлим, бошқарма ва бошқаларнинг номи – мавжуд бўлганда;

2-графа. Ходимнинг штат жадвали бўйича лавозими, мутахассислиги, касбининг номи;

3-графа. Ходимнинг Ф.И.О.; 

4-графа. Ходимнинг табель рақами; 

5-графа. Таътилнинг календарь кунлари сони.

6-графа. Календарь ой ёки таътил бошланишининг аниқ режалаштирилган санаси.

7-графа. Таътилнинг ҳақиқий бошланиш санаси, яъни ходим аслида таътилга чиққан вақти; 

8 ва 9-графалар. Таътилни кўчириш тўғрисидаги маълумотлар; 

10-графа. Таътилларга тааллуқли бошқа маълумотлар. Ушбу устунга қуйидаги маълумотлар киритилади:

• таътилни қисмларга бўлиш, таътилдан чақириб олиш тўғрисида. Таътилни томонларнинг келишувига кўра тақсимлаш, шунингдек таътиллар жадвалида таътилни ажратишни олдиндан назарда тутиш мумкин. Бунинг учун жадвалнинг 6-устунида таътил бошланган 2 ва ундан ортиқ сана ёки ходим таътилдан фойдаланган ойларни кўрсатиш мумкин.

• асосий ва қўшимча таътил кунларининг сони, улар бериладиган давр тўғрисида;
• меҳнат таътилининг бир қисмини пул компенсацияси билан алмаштириш тўғрисида: қанча календарь кун пулга алмаштирилди ва тегишли буйруқ реквизитлари.

Таътиллар жадвалини тузиш босқичида 1–6-графалар тўлдирилади ва улар шу вариантда ходимларнинг вакиллик органи билан келишилади. Сўнгра таътиллар саналарини ташкилот раҳбари тасдиқлайди.

Таътилдан амалда фойдаланиш, шунингдек таътил беришдаги ўзгаришлар (7–10) тўғрисидаги графалар ходимлар таътилга чиққанига ёки таътил саналари турли сабабларга кўра ўзгарганига қараб тўлдирилади. Агар ходим таътилга жадвал бўйича чиқмаса, 6 ва 7-графалардаги саналар фарқ қилади.

Таътиллар жадвали қандай тасдиқланади 

Таътиллар жадвали қонуний бўлиши учун, уни иш берувчи тасдиқламагунча касаба уюшмаси қўмитаси билан келишиб олинг. Бу – МКнинг 228-моддаси 2-қисмининг мажбурий талаби.

Агар ташкилотда касаба уюшмаси қўмитаси ёки бошқа вакиллик органи бўлмаса, бу ташкилот таътиллар жадвалисиз қолади дегани эмас. Бу ҳолда қонун бошқача тартибни назарда тутади.

Ташкилотда касаба уюшмаси қўмитаси бўлса, таътиллар жадвалини қандай тасдиқлаш мумкин 

Жадвал лойиҳасини ташкилотнинг касаба уюшмаси қўмитасига илова хат билан юборинг. Хатни қабул қилган касаба уюшмаси қўмитасининг раиси ёки бошқа аъзоси хатнинг иккинчи нусхасига бу ҳақда, имзо ва қабул қилинган сана қўйилган ҳолда, белги қўяди. Ушбу иккинчи нусха иш берувчида қолади.

Сўнгра таътиллар жадвали лойиҳаси касаба уюшмаси қўмитаси мажлисида муҳокама қилинади ва кўриб чиқиш натижалари баённома билан расмийлаштирилади. Баённомада овоз бериш натижалари акс эттирилади. Мажлис баённомаси касаба уюшмаси қўмитасида қолади, иш берувчига эса қабул қилинган қарор тўғрисида ёзма жавоб юборилади.

Агар касаба уюшмаси қўмитаси ҳужжатнинг айрим нормалари қонунга зид ёки ходимларнинг ҳуқуқлари кафолатларини пасайтиради деган хулосага келса, у иш берувчига хат орқали асосланган тузатишлар киритади. Бундай ҳолда иш берувчи жадвал лойиҳасини маромига етказиш учун беради ва иш тугагандан сўнг уни қайта кўриб чиқиш учун касаба уюшмаси қўмитасига юборади.

Агар касаба уюшмаси қўмитаси ижобий қарор қабул қилган ва таътиллар жадвали лойиҳасини келишиб олган бўлса, у иш берувчига бу ҳақда ёзма хабар юборади. Бундан сўнг иш берувчи таътиллар жадвалини тасдиқлайди.

Тасдиқлаш грифи ҳужжатнинг титул варағига қўйилади. Бунда жадвал раҳбарнинг буйруғи билан тасдиқланиши мумкин. Бунинг учун таътиллар жадвалини тасдиқлаш тўғрисида ихтиёрий шаклда буйруқ чиқаринг. Графикнинг титул варағида «______ даги ____-сонли буйруқ билан тасдиқланган» деган белги қўйилади.

Ҳужжатнинг номига ёки охирги саҳифасига келишиш белгиси қўйилади: «NAVRUZ» МЧЖ касаба уюшмаси қўмитаси билан келишилган (_______даги ____-сонли баённома).»

Касаба уюшмаси қўмитасининг келишиш тўғрисидаги буйруғи ва ёзма хабари нусхалари жадвалга илова қилинади.

Агар касаба уюшмаси қўмитаси иш берувчининг таътиллар жадвалини келишиш тўғрисидаги ёзма мурожаатига 20 кун муддатда жавоб бермаган бўлса, жадвалда «NAVRUZ» МЧЖ касаба уюшмаси қўмитаси қонунчиликда белгиланган муддатда ички ҳужжатни келишиш тўғрисидаги ўз қарорини тақдим этмаган» деб ёзиб қўйилади.

Иш берувчи томонидан тасдиқланган таътиллар жадвали ташкилотнинг барча ходимлари эътиборига етказилади.

Ходимнинг таътиллар жадвалидаги имзоси иш берувчини таътил берилган вақт ҳақида ходимни камида 2 ҳафта олдин хабардор қилиш мажбуриятидан озод қилмайди.

Агар ташкилотда касаба уюшмаси қўмитаси бўлмаса, таътиллар жадвали қандай тасдиқланади 

Агар ташкилотда касаба уюшмаси қўмитаси бўлмаса, таътиллар жадвалини иш берувчи мустақил равишда тасдиқлайди.

Бунда иш берувчи меҳнат жамоасини ёзма шаклда хабардор қилиши шарт. Агар икки ҳафта мобайнида меҳнат жамоасининг умумий йиғилиши ўтказилмаса ва унда бошланғич касаба уюшмаси ташкил этиш тўғрисида қарор қабул қилинмаса, иш берувчи таътиллар жадвалини мустақил равишда тасдиқлашга ҳақли.

Шундай қилиб, агар ташкилотда ходимларнинг вакиллик органи бўлмаса, таътиллар жадвалини тасдиқлашдан олдин иш берувчи меҳнат жамоасини ёзма равишда қуйидагилар ҳақида хабардор қилиши керак:

• таътиллар жадвалини тасдиқлаш нияти тўғрисида;
• ходимларнинг касаба уюшмаси қўмитасини тузиш ҳуқуқи тўғрисида.

Ходимларни турли йўллар билан хабардор қилиш мумкин. Масалан:

• ҳужжатни ташкилотнинг электрон корпоратив порталида эълон қилиш ёки ҳар бир ходимнинг шахсий электрон почтасига юбориш;
• эълонни ҳамма кўриши мумкин бўлган жойга осиб қўйиш;
• умумий йиғилишни, меҳнат жамоасининг конференциясини чақириш, унда иш берувчининг мурожаати йиғилганларга ўқиб эшиттирилиши ва бу йиғилиш баённомасида қайд этилиши лозим.

Қайси вариантни танлашингиздан қатъи назар, энг муҳими – мурожаат ҳақиқатан ҳам меҳнат жамоасининг эътиборига етказилганлигини исботлашдир.

Агар ёзма равишда хабардор қилинганидан кейин 2 ҳафта мобайнида меҳнат жамоаси вакиллик органини ташкил этиш масаласи бўйича умумий йиғилиш, конференция ўтказмаса, иш берувчи таътиллар жадвалини мустақил равишда тасдиқлаш ҳуқуқига эга бўлади.

Бундай ҳолда жадвалда: «Таътиллар жадвалини тасдиқлаш пайтида «НАВРУЗ» МЧЖда касаба уюшмаси ушбу масала бўйича меҳнат жамоасининг қарори йўқлиги сабабли ташкил этилмаган» деган белги қўйилади.

Ходимнинг қайси вақтда таътилга чиқиши мумкинлигини ким ҳал қилади

Умумий қоидага кўра, иш берувчи ҳар бир ходим билан таътилдан фойдаланиш вақтини келишиб олишга мажбур эмас. Ходимларнинг таътилга чиқиш навбати қуйидагилар ҳисобга олинган ҳолда белгиланади:

• ташкилотнинг белгиланган иш жараёни бузилмаган;
• ходим алмаштирилган бўлса;
• таътилга чиқиш навбати, иложи борича, тортишув ва зиддиятларнинг олдини олиш учун, адолатли бўлди.

Ҳар бир ходимнинг таътилга чиқиш вақти ҳақидаги истакларини ҳисобга олиш мақсадга мувофиқдир. Аммо буни бажариш қийин бўлади, айниқса, катта штатдаги ташкилотларда ёки, масалан, бир хил функцияларга эга бўлган иккита бир-бирини алмаштирадиган мутахассис бир ойда таътилга чиқишни хоҳласа, лекин ишлаб чиқариш шароитларига кўра уларнинг бир вақтнинг ўзида йўқ бўлиши мумкин эмас.

Диққат

Иш берувчи ҳам, ходим ҳам таътилларнинг тасдиқланган жадвалига риоя этиши шарт ва жадвалда белгиланган таътилга чиқиш вақтини бир томонлама ўзгартиришга ҳақли эмас. Таътилга кетиш вақтини ўзгартириш фақат ўзаро келишуви билан мумкин.

Агар ходим таътилдан фойдаланиш вақтининг жадвалига рози бўлмаса ва уни ўзгартиришни хоҳласа, у иш берувчига ёзма ариза билан мурожаат қилиши керак. Ходим аризани ихтиёрий шаклда, иложи бўлса, сабабларини кўрсатган ҳолда ёзади. Иш берувчи бу аризани кўриб чиқиши ва у бўйича ходимнинг илтимосини қаноатлантириш ёки рад этиш тўғрисида қарор қабул қилиши шарт.

Ходимларнинг муайян тоифалари мавжуд бўлиб, уларга иш берувчи уларнинг хоҳишига кўра ва ўзлари учун қулай вақтда таътил бериши шарт:

• аёлларга – ҳомиладорлик ва туғиш таътилидан олдин ёки ундан кейин;
• болани парваришлаш таътилидан фойдаланувчи ходимга – болани парваришлаш таътилидан олдин ёки кейин;
• 14 ёшгача бўлган бир ёки бир нечта болани, 16 ёшгача бўлган ногиронлиги бўлган болани тарбиялаётган шахсларга;
• ёлғиз ота-оналарга, шу жумладан бева хотинларга, бева кишиларга, ажрашганларга, муддатли ҳарбий хизматчиларнинг хотинларига, ота-она ўрнини босувчи шахсга;
• I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахсларга;
• 1941-1945 йиллардаги уруш қатнашчилари ва уларга имтиёзлар бўйича тенглаштирилган шахсларга;
• 18 ёшга тўлмаган шахсларга;
• таълим ташкилотларида ишдан ажралмаган ҳолда ўқиётганларга – агар улар ҳар йилги меҳнат таътилини имтиҳонлар, синовлар, битирув малакавий ишлари, магистрлик диссертациялари, курс, лаборатория ва бошқа ўқув ишларини топшириш вақтига тўғриламоқчи бўлса;
• «Ўзбекистон Республикасининг фахрий донори» кўкрак нишони билан тақдирланган шахсларга;
• жамоа келишувларида, шунингдек жамоа шартномасида ёки бошқа ички ҳужжатларда белгиланган ҳолларда бошқа ходимларга.

Агар юқоридаги рўйхатдаги ходим жадвалда белгиланган таътилга чиқиш вақтини ўзгартиришни хоҳласа, ҳатто жадвал тасдиқланган бўлса ҳам, у тегишли ариза билан иш берувчига мурожаат қилиши мумкин ва иш берувчи унинг илтимосини бажариши керак.

Агар ходим иш берувчининг розилигини кутиб ўтирмасдан, ўзбошимчалик билан бошқа вақтда таътилга чиққан бўлса, буни интизомий қоидабузарлик деб ҳисобланг.