Ходим ўриндошлик асосида бир нечта ташкилотга ишга жойлашмоқчи. Бироқ my.mehnat.uz орқали шартномани рўйхатдан ўказишга уриниш чоғида тизим рад жавобини бермоқда. Ходим бир вақтнинг ўзида нечта ўриндошлик асосидаги меҳнат шартномасини тузиши мумкин?

Қонунчилик ўриндошлик асосидаги иш ўринлари сонини чекламайди. Ходим, агар бу қонун билан тақиқланмаган бўлса ва асосий ишига халақит бермаса, бир вақтнинг ўзида бир неча иш берувчи билан меҳнат шартномаларини тузишга ҳақли. Фақат иш вақтининг давомийлиги нормасига риоя қилиш ва асосий иш берувчининг розилиги талаб қилинадиган ҳолатларни ҳисобга олиш муҳим.

Аммо техник жиҳатдан my.mehnat.uz тизими, агар ходимда амалдаги ўриндошлик шартномаси мавжуд бўлса, шартномани рўйхатдан ўтказишни блоклаши мумкин. Бу иш вақтини назорат қилиш учун қилинган. Агар ходим ўриндошлик бўйича бир нечта шартнома тузса, иш берувчи ЯММТ дирекциясига рўйхатдан ўтказишга рухсат беришни сўраб мурожаат қилишга ҳақли. Бунда шуни назарда тутиш керакки, ушбу масала бўйича қарор қабул қилишда дирекция қонунчилик талабларидан келиб чиқади.

Эслатиб ўтамиз

Ўриндошлик асосида ишлаш чоғида ўриндошлик асосида ишлашнинг давомийлиги ходимларнинг мазкур тоифаси учун белгиланган иш вақти нормасининг ярмидан ортиқ бўлиши мумкин эмас (бундан соғлиқни сақлаш тизими ташкилотларининг шифокор ходимлари мустасно). Ўриндошга иш вақтини қандай тўғри белгилаш ҳақида янада батафсил тавсияномада>>

Агар ўриндош асосий иш жойидан бўшаган, аммо бошқа асосий иш жойига расмийлаштирилмаётган бўлса, нима қилиш керак? Бу ўриндош ишлаётган иш берувчига қандай хавф туғдиради? 

Бундай вазиятда иш берувчи учун тўғридан-тўғри хавф ва жарималар қонунчиликда назарда тутилмаган. 

Қонун иш берувчининг зиммасига ўриндошни қайта расмийлаштириш ва у билан асосий иш бўйича янги меҳнат шартномасини тузиш мажбуриятини юкламайди. Бироқ ўриндош асосий иш жойидан бўшаган, аммо бошқа асосий иш жойига расмийлаштирилмаётган бўлса, бу ўриндошлик моҳиятининг ўзига зиддир. Таърифга кўра, ўриндошлик – бу, ходимнинг ўзининг асосий ишидан ташқари, асосий ишидан бўш вақтида бошқа мунтазам ҳақ тўланадиган ишни бажаришидир.

Қайта расмийлаштиришга мажбурий талаблар йўқлигига қарамай:

1. Ўриндошга асосий иш жойи сифатида сиз билан меҳнат шартномасини расмийлаштиришни таклиф этинг.
2. Агар ходим рози бўлса, асосий иш жойи бўйича янги меҳнат шартномасини расмийлаштиринг.
3. Агар ходим рад этса, ихтиёрий шаклда далолатнома тузинг. Далолатнома сиз меҳнат муносабатларини қонунчиликка мувофиқ расмийлаштириш чораларини кўрганингизни тасдиқлайди.

Иш берувчи ходимнинг асосий иш жойи бўлмаганлиги учун жавобгар эмас. Бироқ ходимнинг асосий иш жойига қайта расмийлаштиришни рад этганлиги тўғрисидаги далолатнома, эҳтимол текширувлар ўтказилган тақдирда, иш берувчига у томонидан қонунчилик талабларига риоя этилганлигини тасдиқлашга ёрдам беради.

Агар ўриндош ходимнинг асосий иш жойи битта ташкилотнинг ўзи бўлса, my.mehnat.uz сайтида улар  билан меҳнат шартномаларини қандай рўйхатдан ўтказиш керак? Агар my.mehnat.uz асосий иш жойи бошқа ташкилот бўлган таклиф қилинган ўриндошнинг  меҳнат шартномасини рўйхатдан ўтказмаса, нима қилиш керак?.

1. Агар асосий иш жойи – битта ташкилот бўлса

– Агар ходим ташкилотда асосий иш жойи бўйича ишласа ва ўриндошлик асосида бошқа мутахассиснинг ишини бажарса, my.mehnat.uz сайтида меҳнат шартномаси асосий иш жойи бўйича рўйхатдан ўтказилади, ўриндошлик эса акс эттирилмайди.

Ушбу ёндашув қуйидагилар билан боғлиқ:

• ЯММТ тизимида ушбу шахснинг мазкур ташкилотдаги иши ҳақида маълумот аллақачон мавжуд;
• агар ишда вақтинча бўлмаган ходимнинг ўрнига ёки бўш лавозим бўйича ишларни бажариш зарур бўлса, асосий иш берувчи ходимнинг  ўриндошлик асосида ишлашига рухсат беради. Бу вақтинчалик ҳолат саналади.

2. Агар асосий иш жойи бошқа ташкилот бўлса

Агар асосий иш жойи бошқа ташкилот бўлган ходим ўриндошлик асосидаги ишга жалб қилинса,  бу ҳолда ўриндош ходим билан меҳнат шартномаси my.mehnat.uz сайтида рўйхатдан ўтказилиши керак.

Бунда, агар ходим аллақачон бошқа ташкилот билан ўриндошлик бўйича амалдаги меҳнат шартномасига эга бўлса, my.mehnat.uz ҳақиқатан ҳам ўриндош билан  шартномани рўйхатдан ўтказмаслиги мумкин.

Тизимдаги ушбу чеклов қонунчилик ҳужжатларига риоя этилишини таъминлаш мақсадида белгиланган. Ўриндошлик асосида ҳамда  бир неча касбда ва лавозимда ишлаш тартиби тўғрисидаги низомда қуйидагича ёзилган:

• «Ўриндошлик асосида ишлашда ўриндошлик асосида ишлашнинг давомийлиги ходимларнинг ушбу тоифаси учун белгиланган иш вақти нормасининг ярмидан ортиқ бўлиши мумкин эмас (соғлиқни сақлаш тизими врач ходимлари бундан мустасно). Ходим асосий иш жойидаги меҳнат мажбуриятларини бажаришдан озод бўлган кунларда у ўриндошлик асосида тўлиқ иш кунида ишлаши мумкин»  .

Ушбу қоидадан келиб чиқиб, ходим биттадан ортиқ ташкилотда ўриндошлик асосида ишлаши мумкин бўлган ҳолатлар истисно ҳисобланади.

Бироқ биз битта шахс билан 7 тагача ташкилот ўриндошлик асосида меҳнат шартномасини рўйхатдан ўтказишга ҳаракат қилган вазиятларга ҳам дуч келганмиз.

Шу билан бирга бир киши бир нечта ташкилотлар билан ўриндошлик асосидаги  меҳнат шартномаларини тузиши мумкинлиги истисно қилинмайди. Бундай вазиятда иш берувчи Дирекцияга бундай шартномани рўйхатдан ўтказиш имкониятини тақдим қилиш илтимоси билан мурожаат қилиши мумкин. Бунда ушбу масала бўйича қарор қабул қилишда дирекция қонунчилик талабларидан келиб чиқишини эътиборга олиш керак.

Амалда бундай вазиятларда белгиланган тушунчаларни алмаштириш жуда кўп учрайди. Ушбу ҳолатларда мутахассис ва буюртмачи ўртасидаги муносабатлар кўпроқ муайян хизматларни бажариш учун фуқаролик-ҳуқуқий тусдаги шартнома белгиларига эга. Бу вазиятда ҳамма нарсани ўз номи билан аташ икки тараф учун манфаатлидир.         

Ҳафтасига 20 соат ишлайдиган, аммо иш ҳақи тўлиқ ставка бўйича тўланадиган ташқи ўриндошни 0,5 ставкага ишга қабул қилсак, унга штат жадвали ва буйруқни қандай қилиб тўғри расмийлаштириш мумкин? Унга нисбатан шахсий устамани қўллаш мумкинми?.

– Штат жадвалида ўриндош қабул қилинаётган лавозим учун корхона эҳтиёжларидан келиб чиққан ҳолда штат бирликлари сонини кўрсатинг:

• 1 ставка кўрсатилиши мумкин, лекин бунда ходим 0.5 ставкага қабул қилинганидан кейин қолган 0,5 ставка бўш қолади, бу ЯММТда кўринади;
• 0,5 ставка кўрсатилиши мумкин. Бу вазиятда ходим ишга қабул қилингандан сўнг вакансия ҳосил бўлмайди ва ЯММТда акс этмайди.

Ўриндошлик асосида ишга қабул қилиш тўғрисидаги буйруқни меҳнат шартномаси асосида белгиланган тартибда расмийлаштиринг. Меҳнат шартномасида ҳам, ишга қабул қилиш тўғрисидаги буйруқда ҳам қуйидагиларни  ёзинг:

1) шартнома тури – ўриндошлик асосида;

2) ставка миқдори – 0,5;

3) иш вақти тартиби – ҳафтасига 20 соат;

4) иш ҳақи миқдори – штат жадвалига мувофиқ лавозим маошининг 50%и (ёки белгиланган сумманинг 1/2 қисми);

5) томонларнинг келишувига кўра шахсий устама миқдори (бу қонунчиликка зид эмас).

Буйруқ нусхаларини бухгалтерия бўлимига ва иш вақтини ҳисобга олиш табелини юритиш учун масъул ходимга беринг.

Устама

1. Белгиланган иш ҳақига устама ходим ишга қабул қилинаётганда – ўзаро келишув бўйича тайинланиши мумкин. Ушбу шарт ходим билан меҳнат шартномасига киритилади.

2. Шунингдек, бундай доимий устама ўзаро келишувга кўра иш жараёнида ҳам белгиланиши мумкин. Бу ҳақида ходим билан меҳнат шартномасига қўшимча келишув тузилади.

3. Ниҳоят, иш берувчи вақтинчалик шахсий устамани белгилаш тўғрисида ўзи қарор қабул қилиши мумкин – рағбат сифатида ёки бошқа сабабларга кўра. Бундай ҳолда, ушбу шарт меҳнат шартномасига киритилмайди, балки ишга қабул қилиш тўғрисидаги буйруқда алоҳида банд билан кўрсатилади ёки алоҳида буйруқ чиқарилади. Ходим ушбу буйруқ билан таништирилади.

Ишга жойлашмоқчиман, аммо mehnat.uz қабул қилмаяпти (ҳозирда иккита жойда ишлайман). Бироқ, эшитишимча, mehnat.uz шарт эмас экан, қоғоз шаклида расмийлаштириш, банкка қўнғироқ қилиб, уларга пластик карта маълумотларини бериш ва иш ҳақини олиш мумкин экан (фақат ШЖБПҲ ва солиқ тўланса бўлди). Агар шундай йўл тутилса, бу қонун бузилиши ҳисобланмайдими?

Меҳнат муносабатларини ЯММТда рўйхатдан ўтказиш, ташкилий-ҳуқуқий шакли ва идоравий бўйсунишидан қатъи назар, барча иш берувчилар учун мажбурий ҳисобланади. Бундан давлат хавфсизлиги соҳасидаги, шунингдек штат жадвали маҳфий ҳисобланган ташкилотлар мустасно.

Тизимда ходим иккита ташкилотда расмийлаштирилган бўлиши мумкин. Бироқ учинчи ташкилотга расмийлаштиришда учинчи иш жойига рўйхатдан ўтказиш мумкин эмаслиги тўғрисида хабарнома чиқади.

Агар учта ташкилотда иш вақтининг давомийлиги иш вақти нормасидан ошмаса (тизимда бу 1,5 ва 2 ставка)  , иш берувчи ходимни учинчи ташкилотга расмийлаштириш учун ЯММТ қўллаб-қувватлаш гуруҳига мурожаат қилиши керак.

Ташкилотимизга сентябрь ойида ўриндошлик асосида ходим қабул қилинди. 22 октябрь куни ўриндош директорга уч ҳафтадан кейин режалаштирилган асосий иш жойидаги таътил билан бир вақтда йиллик таътил беришни сўраб ариза юборди. Директор ходимнинг илтимосини рад этиб, у меҳнат шартномаси тузилганидан кейин ҳали 6 ой ишлаб бермаганини айтди. Бундай вазиятда нима қилишимиз керак?

Ўриндош-ходим, МКнинг 227-моддасида мустаҳкамланган кафолатларга мувофиқ, таътил олиш ҳуқуқига эга. Директор аризани олгач, ходим аризада кўрсатган муддатда таътил бериши шарт эди. Директорнинг таътил беришни рад этиши меҳнат қонунчилигини бузиш ҳисобланади.

МКнинг 227-моддасига мувофиқ, айрим тоифадаги ходимларга ҳар йилги таътил уларнинг хоҳишига кўра ўзлари учун қулай вақтда берилади. Бундай тоифаларга ўриндошлик асосида ишлайдиганлар ҳам киради. Ҳар йилги таътиллар уларга асосий иш жойидаги таътил билан бир вақтда берилади. Агар ходим ўриндошлик асосидаги ишда олти ой ишламаган бўлса, таътил аванс сифатида берилади. Ва бундай таътилга ишланган вақтга мутаносиб равишда ҳақ тўланади.

Шундай қилиб, ўриндош-ходимдан ёзма ариза олинганда иш берувчи аризани қабул қилиши ва ходимга йиллик таътил бериш тўғрисида, таътилнинг бошланиш ва тугаш санасини кўрсатган ҳолда, буйруқ чиқариши керак.

– Ҳа, сиз ўриндошларга таътил пули ва фойдаланилмаган таътил учун компенсация тўлашингиз шарт. Барча ходимлар, шу жумладан ўриндошлик асосида ишлайдиган ходимлар ҳар йилги меҳнат таътилига чиқиш ҳуқуқига эга .

Ўриндош ходимлар асосий ходимлар билан бир қаторда ташкилотда ўрнатилган қўшимча ёки узайтирилган таътилларни , битта ташкилотда ёки тармоқда ишлаган узлуксиз стаж учун ҳар йилги қўшимча меҳнат таътилини олишга ҳақли .

Ҳар йилги асосий энг кам меҳнат таътилининг давомийлиги йигирма бир календарь кунни ташкил этади .

Шундай қилиб, меҳнат шартномаси бекор қилинганда ходимга барча фойдаланилмаган ҳар йилги асосий ва қўшимча меҳнат таътиллари учун пулли компенсация тўланади , иш даврида эса уларнинг хоҳишига кўра ҳар йилги меҳнат таътили учун таътилнинг энг кам давомийлигидан ташқари пулли компенсация тўланиши мумкин  .  

Ўриндош ходимларга ҳам таътил тақдим қилинишига эътибор беринг:

• тиббий муассаса томонидан тасдиқланган ҳомиладорлик ва туғиш варақасининг нусхаси асосида нафақа тўлаш билан ҳомиладорлик ва туғиш таътили   ;
• аёлнинг хоҳишига кўра – бола икки, уч ёшга тўлгунига қадар иш ҳақи сақланмайдиган болани парваришлаш таътили ;
• ўқув таътили –ходимнинг танловига кўра асосий иш жойи бўйича ёки ўриндошлик асосидаги ишда .

Ўриндош ходим асосий ишидан бўшамоқда ва ўриндошлик асосий ишга айланишини хоҳлайди. Ўриндошлик асосида ишлайдиган ходимнинг иш берувчиси бунга рози.

Буни ўриндошлик асосида эмас, балки асосий иш деб ҳисобланадиган қўшимча келишув билан расмийлаштириш мумкинми? Ёки ўриндош ходимни аввал ишдан бўшатиб, кейин эса ўша асосий иш жойидаги лавозимга қабул қилиш керакми?

Ўриндошлик бўйича меҳнат шартномасини бекор қилиш ва асосий иш жойи бўйича янги меҳнат шартномасини тузиш керак.

Ўриндошлик асосида ишлаш – бу асосий ишдан бўш вақтда алоҳида меҳнат шартномаси шартлари асосида ҳақ тўланадиган бошқа мунтазам ишдир. Ўриндошлик бўйича иш асосий иш жойидаги меҳнат шартномаси шартларидан фарқ қиладиган бошқа иш бўлганлиги сабабли – иш ҳам, меҳнат шартномасидаги шартлар ҳам бошқача бўлади. Шундай қилиб, ходимни асосий иш жойига қабул қилиш фақат унинг аввалги меҳнат шартномасини бекор қилиш ва янги меҳнат шартномасини тузиш йўли билан мумкин.

Бу ҳолда сиз ходим билан тўлиқ ҳисоб-китоб қилиб ва фойдаланилмаган барча меҳнат таътиллари учун компенсация тўлаб, ёки фойдаланилган, лекин ишлаб берилмаган таътил кунлари учун тегишли суммани ушлаб қолган ҳолда, ходимни ишдан бўшатасиз.

Асосий иш жойи бўйича янги меҳнат шартномаси тузилганда ходим иш бошланган кундан бошлаб 6 ой ўтгандан кейингина биринчи меҳнат таътилини олишга ҳақли бўлади. Бироқ ходим ва иш берувчи таътилни эртароқ беришга келишиб олишлари мумкин.

Меҳнат шартномасини бекор қилишни МКнинг 170-171-моддаларида назарда тутилган қоидалар бўйича расмийлаштиринг ва my.mehnat.uz сайтида рўйхатдан ўтказинг.

Сўнгра асосий иш жойи бўйича ишга қабул қилишни одатдаги тартибда расмийлаштиринг: бошқа шартлар билан янги меҳнат шартномасини тузинг, уни my.mehnat.uz сайтида рўйхатдан ўтказинг, буйруқ чиқаринг, ишга қабул қилинганлик тўғрисидаги ёзувни қоғоз меҳнат дафтарчасига киритинг – меҳнат шартномаси бекор қилинганлиги ҳақидаги ёзувдан кейин.

Ходим асосий иш жойидан ташқари ўриндошлик асосида иккита жойда ишлайди. У асосий иш жойидан бўшаш ниятида. У иккита бошқа иш берувчида ўриндошлик асосида ишлашни давом эттириши мумкинми? Буларнинг барчаси унинг меҳнат фаолияти бўйича ёзувларда қандай акс эттирилиши керак?

– «Ўриндош» тушунчасининг мазмунидан келиб чиқадики, асосий иш жойидан бўшаётганда ўриндошлик асосидаги ишлардан бири ходим учун асосий ишга айланиши керак .

Бунинг учун ходим, ўз хоҳишига кўра, иш берувчилардан бирига уни асосий иш жойи бўйича ишга ўтказиш тўғрисида илтимос билан мурожаат қилиши мумкин. У асос сифатида асосий иш жойи бўйича меҳнат шартномаси бекор қилингани тўғрисидаги ёзув киритилган меҳнат дафтарчасини тақдим этиши керак.

Одатда, ташкилотнинг асосий ходими тўлиқ ставкада ишлайди, ўриндошлар эса ярим ставкадан кўп бўлмаган иш билан таъминланади . Ўриндош ходимларнинг иш тартиби ҳам асосий иш жойи бўйича ишлайдиган ходимларнинг иш тартибидан фарқ қилади. Ўриндошнинг иш вақти режимини қандай ўрнатиш ҳақида батафсил тавсияномадан билиб олинг.

Ходим иш берувчидан меҳнат шартномаси шартларидаги барча ўзгаришлар (ставка миқдорининг ўзгариши, иш ҳақининг ошиши, иш вақти тартибининг ўзгариши) билан уни тўлиқ иш кунига ўтказишни сўраши мумкин. Ёки бўлмаса унга худди ўша меҳнат шартларини (тўлиқсиз иш вақти, иш ҳақи ва бошқалар) қолдиришни, лекин бунда уни асосий ходим деб ҳисоблашни сўраши мумкин.

Қарорни иш берувчи қабул қилади.

Ходим асосий ходимга айланадиган ташкилот келгусида унинг қоғоз меҳнат дафтарчасини юритишда давом этади.

Барча меҳнат шартномалари ЯММТда мажбурий рўйхатдан ўтказилиши муносабати билан  ўриндош ходимнинг иши тўғрисидаги маълумотлар унинг электрон меҳнат дафтарчасида автоматик равишда акс этади.